Ebeveyn Güneşten Koruma Ölçekleri

Özet

Ebeveyn Güneşten Koruma Ölçekleri, ebeveynlerin çocuklarını zararlı güneş ışınlarından korumaya yönelik davranışlarını, tutumlarını ve algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe popülasyonda kullanımı için uyarlama çalışması Sümen ve Öncel (2018) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel bağlamda geçerliliğini ve güvenirliğini sağlamayı amaçlamış, böylece çocuk sağlığı ve halk sağlığı alanlarında güneşten korunma davranışlarının standart bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanımıştır.

Ölçek, ebeveynlerin güneş kremi kullanımı, koruyucu giysi tercihi ve güneşe maruz kalma saatlerini kısıtlama gibi spesifik davranışsal stratejileri ne sıklıkta uyguladığını belirlemede kritik bir rol oynamaktadır. Elde edilen veriler, çocukluk çağında cilt kanseri riskini azaltmaya yönelik hedeflenmiş müdahale programlarının geliştirilmesi için temel oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Güneşten Korunma, Ebeveyn Davranışları, Ölçek Uyarlama, Çocuk Sağlığı, Ultraviyole Radyasyon, Sağlık Psikolojisi.

Yazarlar

Adem Sümen, Sibel Öncel (Türkçe Uyarlama Çalışması).

Amaç

Ebeveyn Güneşten Koruma Ölçekleri’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarını aşırı ve zararlı güneşten korunma konusunda ne kadar etkili olduklarını ve bu konudaki motivasyon düzeylerini nicel olarak ölçmektir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Türkiye popülasyonunda ebeveynlerin güneş koruma stratejilerini geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirebilmek, böylece kültürel farklılıkları göz önünde bulundurarak sağlık eğitim programları tasarlayabilmek için yapılmıştır.

Bu ölçek, özellikle yaz aylarında ve yüksek UV indeksine sahip bölgelerde çocukların cilt sağlığını korumaya yönelik risk faktörlerini belirlemede klinisyenlere ve araştırmacılara standart bir araç sunar. Ölçek sonuçları, riskli davranışları erken tespit etme ve önleyici tedbirleri artırma potansiyeline sahiptir.

Yapı

Ölçek, ebeveynlerin çocuklarının güneşten korunmasına yönelik gösterdikleri çeşitli davranış ve tutumları kapsayan çok boyutlu bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Genel olarak, ölçülen yapı iki ana kategoriye ayrılabilir: 1) Proaktif Koruyucu Davranışlar (örneğin, güneş kremi sürme, şapka takma, gölge arama) ve 2) Koruma İhmali veya Riskli Davranışlar (örneğin, güneşin en yoğun olduğu saatlerde dışarıda kalma). Ölçek, bu davranışsal eğilimlerin sıklığını ve yoğunluğunu değerlendirir.

Ölçek, ebeveynlerin güneşin zararları hakkındaki bilgi düzeylerini değil, doğrudan bu bilgileri uygulamaya geçirme eğilimlerini hedef alarak, davranışsal niyet ile fiili uygulama arasındaki boşluğu anlamaya yardımcı olur. Bu yapı, halk sağlığı kampanyalarının etkinliğini ölçmek için de temel bir gösterge sağlar.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Sümen & Öncel, 2018), ölçeğin yapısal uygunluğunu sağlamak amacıyla geçerlik analizleri yapılmıştır. Çalışmada muhtemelen yapı geçerliliğini test etmek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe örneklemde de korunduğunu veya kültürel farklılıklar nedeniyle makul düzeyde yeniden yapılandığını göstermeyi amaçlamıştır. Ayrıca, uzman görüşleri alınarak içerik geçerliliği sağlanmıştır.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen teorik yapıyı yeterince temsil ettiği ve faktör yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu belirlenmiştir. Bu durum, Ebeveyn Güneşten Koruma Ölçekleri’nin Türkiye’deki ebeveyn popülasyonunda geçerli bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Sümen ve Öncel (2018) çalışmasında, ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısının yüksek olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Tipik olarak, psikometrik araçlarda kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyi için Cronbach Alfa değerinin 0.70’in üzerinde olması beklenir.

Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği de incelenmiş olabilir. Bu yöntem, ölçeğin zaman içinde kararlılığını değerlendirerek, ebeveynlerin güneşten korunma davranışlarındaki ölçümlerin kısa süreli aralıklarla tutarlı kaldığını kanıtlamaya yardımcı olur. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin ölçüm hatasını minimize ettiğini ve tekrarlanan uygulamalarda istikrarlı sonuçlar verdiğini işaret eder.

Faktör Analizi

Ebeveyn Güneşten Koruma Ölçekleri’nin Türkçe formunun yapısal uygunluğunu incelemek üzere Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin orijinalinde bulunan veya adaptasyon sürecinde ortaya çıkan alt boyutları ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Genellikle, ölçeğin birden fazla faktörden oluştuğu görülür; örneğin, ‘Güneş Kremi Kullanım Sıklığı’ ve ‘Giysi ve Gölge Kullanımı’ gibi farklı davranış kümelerini temsil eden faktörler belirlenmiştir.

Sümen ve Öncel’in çalışmasında, faktör yüklerinin temiz ve anlamlı olduğu, yani her maddenin ilgili alt boyutu güçlü bir şekilde temsil ettiği sonucuna varılmıştır. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk kültüründe de geçerli olduğunu teyit etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Beşli veya dörtlü Likert tipi derecelendirme ölçeği (Orijinal formata bağlı olarak değişir).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Çocukların birincil bakıcıları)

Yaş Grubu: Yetişkin Ebeveynler (Ölçülen davranışlar 0-18 yaş arası çocuklara yönelik koruma uygulamalarıdır.)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan ve çocuk sahibi olan bireyler. Uyarlama çalışması için örneklem genellikle belirli bir coğrafi bölgeden veya klinikten seçilmiş ebeveynlerden oluşur.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) anketi.

Anahtar Kelimeler

Koruyucu Davranış, Psikometrik Özellikler, Güvenirlik, Likert Ölçeği, Halk Sağlığı, UV İndeksi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiş.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Akdeniz Üniversitesi, Antalya, Türkiye (Uyarlama çalışması sırasında yazarın bağlı olduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve olası ücretler için sorumlu yazar Adem Sümen ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2018

Kaynaklar

• Sümen, A., & Öncel, S. (2018). Assessment of reliability and validity of the Parental Sun Protection Scales in Turkish population. Clinical and Experimental Health Sciences, 8(4), 245-255.
• Makalenin Dergipark üzerindeki orijinal bağlantısı: dergipark.gov.tr
• Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ebeveyn-gunesten-koruma-olcekleri-toad.pdf

Ebeveyn Güneşten Koruma Ölçekleri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Sümen ve Öncel (2018) tarafından yayınlanan makaleye başvurulması gerekmektedir.