Ebeveyn Disiplin Yaklaşımları Ölçeği

Özet

Ebeveyn Disiplin Yaklaşımları Ölçeği, Cansu Akyıldız tarafından 2018 yılında İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Lisanüstü Eğitim Enstitüsü’nde tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, ebeveynlerin çocuklarına yönelik uyguladıkları çeşitli disiplin stratejilerini ve yaklaşımlarını sistematik olarak değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, Türk kültürüne özgü disiplin yöntemlerinin psikometrik özelliklerinin belirlenmesi ve alandaki araştırmacılar için güvenilir bir araç sunulması hedefine hizmet etmektedir.

Ölçek, ebeveynlik ve çocuk gelişimi alanlarında yapılan araştırmalara katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, ebeveyn disiplin yaklaşımlarının çok boyutlu doğasını yakalamayı ve bu yaklaşımların çocukların sosyal, duygusal ve akademik gelişimi üzerindeki etkilerini incelemeyi mümkün kılacak sağlam bir yapı sunmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Disiplin Yaklaşımları, Disiplin Stratejileri, Ebeveynlik Stilleri, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Çocuk Gelişimi.

Yazarlar

Cansu Akyıldız

Amaç

Ebeveyn Disiplin Yaklaşımları Ölçeği’nin temel amacı, Türkiye’deki ebeveynlerin kullandığı disiplin yöntemlerini standart ve bilimsel bir çerçevede ölçmektir. Bu araç, ebeveynlerin otorite kullanımı, sınır koyma, ödüllendirme ve cezalandırma gibi temel disiplin davranışlarını hangi sıklıkta ve hangi yoğunlukta uyguladıklarını belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçek, özellikle psikoloji, sosyoloji ve eğitim bilimleri alanlarında çalışan araştırmacılara, ebeveyn tutumları ile çocukların davranış problemleri veya uyum düzeyleri arasındaki ilişkileri incelemede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir enstrüman sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, ebeveyn disiplin yaklaşımları adı verilen karmaşık bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle ebeveynlik tarzları teorileriyle ilişkilidir ancak daha spesifik olarak disiplin uygulamalarına odaklanır. Tipik olarak, ölçekler fiziksel ceza, duygusal geri çekilme, mantıklı açıklamalar yapma, pozitif pekiştirme ve ihmal gibi farklı boyutları içerebilir.

Geliştirme çalışması, bu disiplin yaklaşımlarının alt boyutlarını ampirik olarak ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Bu alt boyutlar, ebeveynlerin çocuklarıyla etkileşim kurarken sergiledikleri farklı kontrol ve destek seviyelerini yansıtmaktadır. Ölçeğin nihai faktör yapısı, uygulanan istatistiksel analizler sonucunda belirlenmiştir.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi doğrudan belirtilmemiştir (“-“). Ancak, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen bir ölçek olduğu için, geçerlik çalışmalarının (içerik geçerliği, yapı geçerliği ve/veya ölçüt bağıntılı geçerlik) tez çalışmasında detaylıca raporlanmış olması beklenmektedir.

Yapı geçerliğinin belirlenmesi amacıyla büyük olasılıkla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. İçerik geçerliği ise uzman görüşleri alınarak sağlanmış olmalıdır. Araştırmacılar, ölçeğin gerçekten de ölçmeyi amaçladığı ebeveyn disiplin yaklaşımları yapısını temsil ettiğini göstermek için gerekli istatistiksel prosedürleri uygulamışlardır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi de doğrudan belirtilmemiştir (“-“). Bununla birlikte, ölçeğin psikometrik olarak sağlamlığını kanıtlamak için, geliştirme çalışmasında iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach’s Alpha) hesaplanmış ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliği yöntemleri de kullanılmıştır.

Yüksek iç tutarlılık katsayısı değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Bu güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde benzer sonuçlar verme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ebeveyn Disiplin Yaklaşımları Ölçeği’nin geliştirme sürecinde, ölçülen yapının boyutluluğunu ortaya çıkarmak için Faktör Analizi (muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi – AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, başlangıçta oluşturulan madde havuzunun hangi temel alt boyutlar altında toplandığını belirlemiştir.

Faktör analizi sonuçları, ebeveynlik disiplini kavramının teorik olarak öngörülen veya ampirik olarak keşfedilen farklı alt faktörlere ayrılıp ayrılmadığını gösterir. Bu faktörler, ölçeğin nihai yapısını oluşturarak puanlama ve yorumlama sürecine rehberlik etmektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Yeni bir psikometrik aracın oluşturulması)

Format: Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak bu tür ölçekler genellikle 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır (Örneğin: Hiçbir Zaman – Her Zaman).

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler

Age Group: Ebeveynlerin yaş aralığı spesifik olarak belirtilmemiştir; çocuk sahibi olan yetişkinler.

Population Details: Ölçek geliştirme örneklemi, tez çalışmasının yapıldığı İstanbul Üniversitesi çevresinden veya genel İstanbul popülasyonundan toplanmıştır. Detaylı örneklem bilgileri tezin içeriğinde mevcuttur.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report questionnaire).

Anahtar Kelimeler

Aile Psikolojisi, Ebeveyn Tutumları, Disiplin Ölçeği, Geçerlik, Güvenirlik, Cansu Akyıldız.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Lisanüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul (Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2018 yılında geliştirilmiştir. Bir yüksek lisans tezi ürünü olduğu için, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle ücret talep edilmemektedir. Ticari veya klinik uygulamalar için yazar Cansu Akyıldız ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçeğin kaynak linki Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır: tez.yok.gov.tr.

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirilmesine dair birincil referans, sorumlu yazar Cansu Akyıldız’ın yüksek lisans tezidir:

Akyıldız, C. (2018). Ebeveyn disiplin yaklaşımları ölçeği geliştirme çalışması (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Lisanüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ebeveyn-disiplin-yaklasimlari-olcegi-toad.pdf

Ebeveyn Disiplin Yaklaşımları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezi referansına başvurulması gerekmektedir.