Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği (EDDÖ)

Özet

Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği (EDDÖ), ebeveynlerin çocuklarına yönelik sergiledikleri davranış biçimlerini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle Türkiye bağlamında ebeveyn davranışlarının psikolojik ve eğitimsel araştırmalarda geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak üzere geliştirilmiştir. Ölçeğin uyarlama ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi, 2009 yılında Diken, Topbaş ve Diken tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, ebeveynliğin farklı boyutlarını, çocukların gelişimini ve davranışlarını etkileyen kritik etkileşim stillerini belirlemeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Davranışı, Çocuk Gelişimi, Psikometri, Uyarlama Ölçeği, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi

Yazarlar

Özlem Diken, Sezgin Topbaş, İbrahim H. Diken

[quads id=5]

Amaç

EDDÖ’nün temel amacı, ebeveynlerin çocuklarına karşı sergiledikleri tutum ve davranışları sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, yanıtlayıcı olma, yönlendirici olma, duygusal ifade edici olma ve başarı odaklı olma gibi kritik ebeveynlik boyutlarını ölçerek, çocuk davranışları üzerindeki ebeveyn etkisini araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, aynı zamanda Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ) ile birlikte kullanılarak, ebeveyn davranışları ile çocukların gözlemlenen davranışları arasındaki korelasyonel ilişkileri incelemek için güçlü bir zemin sunar.

Yapı

Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği (EDDÖ), ebeveynlik stilinin çok boyutlu doğasını yansıtan maddelerden oluşur. Ölçek toplam 12 madde içermektedir ve uyarlama çalışmasında incelenen boyutlar arasında yanıtlayıcı olma, yönlendirici olma, duygusal ifade edici olma ve başarı odaklı olma gibi ebeveyn tutumları yer almaktadır.

Ölçek, yanıtlayıcıların ebeveyn davranışlarını 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanarak değerlendirmesine olanak tanır. Bu yapı, ebeveynlerin farklı durumlarda gösterdikleri davranışsal eğilimlerin şiddetini ölçmeyi mümkün kılar.

Geçerlik

EDDÖ’nün geçerlik çalışmaları, ölçeğin Türkiye örnekleminde amaca uygun ve doğru ölçüm yaptığını kanıtlamak üzere titizlikle yürütülmüştür. İlk aşamada, ölçeğin orijinal yapısı ile çevrilmiş versiyonu arasında yapı, kavram ve dil eşitliği sağlanmıştır. Bu süreç, kültürel adaptasyonun temelini oluşturur.

Geçerliğe ilişkin çalışmalar kapsamında, açımlayıcı/keşfedici faktör analizi ve madde analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin teorik olarak öngörülen boyutlar altında toplanıp toplanmadığını ve ölçeğin yapı geçerliğini doğrulamıştır. Elde edilen bulgular, EDDÖ’nün ebeveyn davranışını ölçmekte yeterli yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik incelemesi, ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı koşullara karşı tutarlılığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Güvenirlik katsayısı olarak yaygın kullanılan iç tutarlık yöntemi, yani Cronbach Alpha katsayısı hesaplanarak incelenmiştir.

Yapılan analizler sonucunda, 12 maddelik EDDÖ’nün alt ölçeklerinin yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğu belirlenmiştir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini teyit etmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğrulaması için uygulanan açımlayıcı faktör analizi, 12 maddelik EDDÖ’nün üç farklı alt faktörde toplandığını ortaya koymuştur. Bu bulgu, ebeveyn davranışlarının tek bir genel faktörden ziyade, üç temel ve bağımsız davranışsal boyuttan oluştuğunu işaret etmektedir.

Bu üç faktörlü yapı, ölçeğin ebeveyn davranışlarının karmaşık doğasını yakalamada başarılı olduğunu göstermektedir. Faktör analizi sonuçları, aynı zamanda Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ) ile birlikte kullanılan alt ölçeklerin de yüksek güvenirliğe sahip olduğunu desteklemiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Yazılı Anket (Öz Bildirim veya Gözlemci Raporu)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler ve Çocuk Gelişimi Uzmanları

Age Group: Ölçek, ebeveynlerin davranışlarını ölçtüğü için yaş sınırlaması ebeveynlere yöneliktir. Hedeflenen çocuk yaş grubu belirtilmemiştir, ancak genel olarak çocukluk dönemi davranışlarını kapsar.

Population Details: Türkiye’deki ebeveynler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Yanıtlayıcılar, davranışların kendilerine ne kadar uygun olduğunu belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik Stili, Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ), Psikolojik Ölçüm, İç Tutarlılık, Özlem Diken, Ölçek Uyarlaması

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Özlem Diken)

Correspondence Address: Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Eskişehir, Türkiye (Tahmini)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2009 yılında yayımlanan geçerlik ve güvenirlik çalışması ile bilimsel literatüre girmiştir. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Özlem Diken ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ebeveyn-davranisini-degerlendirme-olcegi-eddo-toad.pdf

Kaynaklar

Diken, Ö., Topbaş, S. ve Diken, İ. H. (2009). Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği (EDDÖ) ile Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ)’nin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 10(2), 41-60.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: dergiler.ankara.edu.tr

[quads id=5]

Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği (EDDÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek 12 madde içermektedir ve uyarlama çalışmasında aşağıdaki davranışsal boyutlar incelenmiştir:

• Yanıtlayıcı Olma
• Yönlendirici Olma
• Duygusal İfade Edici Olma
• Başarı Odaklı Olma

Ölçek derecelendirmesi 5’li Likert tipindedir.