Ebeveyn Akademik Başarı Baskısı ve Desteği Ölçeği

Özet

Ebeveyn Akademik Başarı Baskısı ve Desteği Ölçeği (EABBDÖ), ortaokul ve lise öğrencilerinin ebeveynlerinden algıladıkları akademik başarıya yönelik baskı ve destek düzeylerini ölçmek amacıyla 2016 yılında geliştirilmiş psikometrik özelliklere sahip bir araçtır. Ölçek, öğrencilerin akademik başarı süreçlerine dair ebeveyn tutumlarını iki temel faktör üzerinden değerlendirmektedir: Başarı Baskısı ve Başarı Desteği. Bu araç, eğitim psikolojisi alanında ebeveyn etkileşiminin öğrenci motivasyonu ve performansı üzerindeki rolünü incelemek için kritik bir öneme sahiptir.

Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye’deki ortaokul ve lise öğrencileri örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiş olup, elde edilen sonuçlar ölçeğin geçerli ve güvenilir bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Toplam 15 maddeden oluşan ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Baskısı, Ebeveyn Desteği, Akademik Başarı, Psikolojik Ölçek, Yapısal Geçerlik, Ortaokul, Lise, Psikometri.

Yazarlar

Şahin Kapıkıran

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ortaöğretim kademesindeki öğrencilerin ebeveynleri tarafından uygulandığını algıladıkları akademik başarıya yönelik baskı düzeylerini ve aynı zamanda ebeveynlerinden aldıkları destek düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Bu tespit, özellikle gençlerin akademik stres ve motivasyon kaynaklarını anlamlandırmak için önemlidir.

EABBDÖ, ebeveynlerin yüksek beklentilerinin (baskı) çocuklarda yarattığı potansiyel olumsuz etkileri ile teşvik edici ve yapıcı yaklaşımlarının (destek) pozitif etkilerini ayrı ayrı ölçerek, ebeveyn tutumlarının eğitim psikolojisi açısından detaylı bir analizine olanak tanır.

Yapı

Ebeveyn Akademik Başarı Baskısı ve Desteği Ölçeği, öğrencilerin ebeveyn tutumlarına dair algılarını ölçen iki temel boyuttan oluşmaktadır. Bu iki faktör, ebeveynlerin akademik hedeflere ulaşma sürecindeki davranış spektrumunu temsil eder:

• Başarı Baskısı: Bu faktör, ebeveynlerin çocuklarının notları veya okul performansları hakkındaki aşırı beklentilerinden kaynaklanan stresi ve kaygıyı ölçer. Yüksek baskı algısı, öğrencinin başarısızlık korkusu ile ilişkilidir.
• Başarı Desteği: Bu faktör, ebeveynlerin çocuklarının çabalarını takdir etme, onları motive etme ve akademik yolda duygusal ve pratik olarak destekleme düzeylerini ölçer. Pozitif geri bildirim ve koşulsuz kabul bu boyutun temelini oluşturur.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, ölçek geliştirme sürecinin temelini oluşturmuştur. Bu amaçla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır.

AFA sonuçları, ölçeğin beklenen teorik yapıyı desteklediğini ve 15 maddenin iki ayrı faktöre ayrıldığını göstermiştir. Bu yapısal uyum, DFA ile de incelenmiş ve elde edilen uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten ebeveyn baskısı ve desteği yapılarını ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir:

• Başarı Baskısı Alt Ölçeği (EBBÖ): Cronbach Alfa katsayısı .84 olarak hesaplanmıştır.
• Başarı Desteği Alt Ölçeği (EBDÖ): Cronbach Alfa katsayısı .71 olarak hesaplanmıştır.
• Ölçeğin Tamamı İçin: Tüm maddeler için genel Cronbach Alfa katsayısı .82 olarak hesaplanmıştır.

Bu değerler, hem alt ölçeklerin hem de ölçeğin genelinin psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Yapısal geçerliği test etmek amacıyla uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi, ölçeğin 15 maddelik nihai formunun iki temel faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu faktör dağılımı şu şekildedir:

1. Birinci Faktör (Başarı Baskısı): 10 madde
2. İkinci Faktör (Başarı Desteği): 5 madde

Bu iki faktörlü model, daha sonra Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA sonuçları, modelin teorik beklentilerle uyumlu olduğunu ve verilerle kabul edilebilir bir uyum gösterdiğini onaylamıştır. Bu analizler, EABBDÖ’nün yapısal olarak güçlü ve net bir ayrım gücüne sahip olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Özgün Geliştirme Ölçeği)

Format: 15 maddeden oluşan, iki faktörlü bir yapıdadır. Derecelendirme 5’li Likert tipi ölçek formatındadır.

Language Available: Türkçe (Orijinal dil)

Population Group: Ortaokul ve lise öğrencileri.

Age Group: Genellikle 10-18 yaş aralığındaki ergenler.

Population Details: Ölçek, öğrencilerin ebeveynlerinden algıladıkları akademik etkiyi ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme (Örneğin: Hiçbir zaman, Nadiren, Bazen, Çoğunlukla, Her zaman) kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Tutumları, Eğitim Psikolojisi, Akademik Motivasyon, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Akademik Başarı, Cronbach Alfa.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İletişim, sorumlu yazarın e-posta adresi üzerinden sağlanabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ebeveyn Akademik Başarı Baskısı ve Desteği Ölçeği, Şahin Kapıkıran tarafından 2016 yılında yayımlanan bilimsel bir makale kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle yazar izni gerekmektedir. Kullanım, izin ve potansiyel ücret bilgileri için sorumlu yazar Şahin Kapıkıran ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Kaynaklar

Kapıkıran, Ş . (2016). Ebeveyn Akademik Başarı Baskısı ve Desteği Ölçeğinin psikometrik değerlendirmeleri ve yapısal geçerlik: Ortaokul ve lise öğrencileri. Ege Eğitim Dergisi, 17(1), 62-83. DOI: 10.12984/eed.07848

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: ebeveyn-akademik-basari-baskisi-ve-destegi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Ebeveyn Akademik Başarı Baskısı ve Desteği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Başarı Baskısı (10m): Kötü not aldığımda, eve gitmeye korkarım.
• Başarı Desteği (5m): Annem ve babam başarılı olduğumu söyler.