Kariyere İlişkin Ebeveyn Desteği Ölçeği

Öz

Kariyere İlişkin Ebeveyn Desteği Ölçeği, bireylerin kariyer gelişim süreçlerinde ailelerinden, özellikle de ebeveynlerinden aldıkları algılanan desteği ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Aysun Güneş tarafından 2015 yılında yüksek lisans tezi kapsamında Türkiye’deki ortaokul öğrencileri üzerinde kullanıma sunulmuştur. Ölçek, öğrencilerin akademik başarı, mesleki beceri edinimi ve kariyer kararı verme süreçlerinde ebeveynlerinin teşvik edici ve yardımcı rollerini değerlendirmeyi hedefler.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye örnekleminde geçerlik ve güvenirlik özelliklerini inceleyerek, kariyer rehberliği ve psikolojik danışmanlık alanlarında kullanılabilecek standart bir ölçüm aracı sağlamıştır. Bu ölçek, özellikle erken ergenlik dönemindeki öğrencilerin kariyer kararlarını etkileyen en önemli çevresel faktörlerden biri olan aile desteğini sistematik olarak değerlendirme imkanı sunar.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Desteği, Kariyer Gelişimi, Meslek Seçimi, Uyarlama, Psikometrik Ölçek, Ortaokul Öğrencileri, Gazi Üniversitesi.

Yazarlar

Aysun Güneş

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin kariyer yönelimlerine ve meslek seçimi hazırlıklarına yönelik ebeveynlerinden aldıkları algılanan destek düzeyini belirlemektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu sağlamayı ve bu alanda yapılacak araştırmalara geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı amaçlamıştır. Çalışma, ebeveynlerin çocuklarının akademik ve mesleki geleceklerine yönelik sağladığı somut ve manevi destek düzeylerini belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçek, özellikle ortaokul seviyesindeki öğrencilerin ebeveynlerinin akademik teşvik, mesleki rehberlik ve geleceğe yönelik beceri kazandırma çabalarını nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır. Elde edilen veriler, öğrencilerin kariyer gelişimini destekleyici müdahale programlarının tasarlanmasında ve okul psikolojik danışmanlık hizmetlerinin planlanmasında kritik rol oynamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojik literatürde önemli bir yere sahip olan kariyer gelişiminde algılanan sosyal destek yapısını ölçmektedir. Bu yapı, ebeveynlerin çocuklarının eğitim ve meslek hayatına yönelik beklentileri, teşvikleri ve aktif katılımları gibi unsurları içerir. Ölçek, ebeveynlerin çocuklarına ödev yardımından, meslek seçimine yardımcı olacak dersleri seçmeye kadar uzanan geniş bir destek yelpazesini kapsamaktadır.

Ölçeğin maddeleri, somut destek davranışlarına odaklanarak, öğrencinin kariyer kararı verme sürecindeki öz yeterlik düzeyini dolaylı yoldan etkileyen çevresel faktörleri tespit etmeyi hedefler. Kariyer gelişiminde ebeveyn desteği, öğrencinin motivasyonunu ve geleceğe yönelik plan yapma becerisini doğrudan etkileyen kritik bir psikososyal değişkendir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması, 2014-2015 eğitim-öğretim yılında 7. ve 8. sınıfa devam eden öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Geçerlik analizleri için farklı öğrenci grupları kullanılmıştır. İlk aşamada 148 öğrenciye Kişisel Bilgi Formu ve Kariyere İlişkin Ebeveyn Desteği Ölçeği uygulanmıştır.

Uyarlama çalışmasında eş zamanlı geçerlik (uyum geçerliği) analizleri yapılmıştır. Bu amaçla, 145 öğrencilik bir gruba ek olarak Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeği (Bozgeyikli, 2004) uygulanmıştır. Ayrıca, başka bir 145 öğrencilik gruba, Çocuk ve Ergenler için Sosyal Destek Değerlendirme Ölçeği’nin (Gökler, 2007) Aileden Alınan Destek boyutu uygulanarak Kariyere İlişkin Ebeveyn Desteği Ölçeği ile korelasyonu incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer yapıları tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır. Uygulamalardan önce öğrencilere araştırmanın amacı ve veri toplama araçları hakkında detaylı bilgi verilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, test-tekrar test yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu yöntem, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için kritik öneme sahiptir. Çalışma, 2014-2015 eğitim-öğretim yılında 7. ve 8. sınıfa devam eden 43 öğrenci üzerinde yürütülmüştür.

Katılımcılara ilk uygulama yapıldıktan dört hafta sonra, aynı ölçek araştırmacı tarafından yeniden uygulanmıştır. Bu dört haftalık süre, ölçülen yapının sabit kaldığı varsayımı altında, iki uygulama arasındaki puanların korelasyonunu hesaplayarak ölçeğin zamana karşı direncini ve kararlılığını göstermiştir. Elde edilen yüksek korelasyon katsayıları, Kariyere İlişkin Ebeveyn Desteği Ölçeği’nin güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Bir uyarlama çalışmasının standart bir parçası olarak, Kariyere İlişkin Ebeveyn Desteği Ölçeği’nin Türk kültüründeki yapısal geçerliğini incelemek üzere faktör analizleri yapılmıştır. Orijinal kaynakta spesifik faktör yükleri ve açıklanan varyans oranları belirtilmese de, uyarlama tezinde (Güneş, 2015) ölçeğin orijinal yapısına uygunluğunu test eden Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Bu analizler, ölçek maddelerinin tek bir boyutta mı toplandığını yoksa ebeveyn desteğinin farklı alt boyutlara (örneğin, akademik destek, mesleki rehberlik) ayrılıp ayrılmadığını belirlemek için hayati önem taşır. Faktör analizleri sonucunda elde edilen yapı, ölçeğin Türkiye’deki öğrencilerin algıladığı ebeveyn desteği yapısını kültürel açıdan geçerli bir şekilde temsil ettiğini göstermelidir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Öz bildirim (Self-Report) temelli bir araçtır. Derecelendirme formatı (Likert Tipi) kullanılmıştır, ancak derecelendirme basamak sayısı kaynakta açıkça belirtilmemiştir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ortaokul öğrencileri.

Yaş Grubu: Genellikle 12-14 yaş aralığında bulunan 7. ve 8. sınıf öğrencileri.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, 2014-2015 eğitim-öğretim yılında Ankara’daki okullarda öğrenim gören 7. ve 8. sınıf öğrencileri üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Uygulamalar araştırmacı tarafından gruplar halinde gerçekleştirilmiş olup, öğrencilerden Kişisel Bilgi Formu ile birlikte ölçek maddelerini içtenlikle cevaplamaları istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Eş Zamanlı Geçerlik, Test-Tekrar Test Güvenirliği, Ebeveyn Desteği, Ortaöğretim, Kariyer Rehberliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi, Ankara (Yüksek Lisans Tezi Bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ilk uyarlama çalışması 2015 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için gerekli izinlerin, sorumlu yazar Aysun Güneş’in yüksek lisans tezi kapsamında bağlı olduğu kurum üzerinden alınması gerekmektedir. Ticari kullanım veya ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir; akademik çalışmalar için yazarla veya Gazi Üniversitesi ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

• Güneş, A. (2015). Kariyere İlişkin Ebeveyn Desteği Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlama çalışması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Bozgeyikli, H. (2004). Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeği. (Geçerlik ve güvenirlik çalışmasında kullanılan ek araç).
• Gökler, R. (2007). Çocuk ve Ergenler için Sosyal Destek Değerlendirme Ölçeği. (Geçerlik çalışmasında kullanılan ek araç).

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıda belirtilen bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: kariyere-iliskin-ebeveyn-destegi-olcegi-toad.pdf

Kariyere İlişkin Ebeveyn Desteği Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

1. Annem ve babam ödevlerimi iyi yaptığımda beni ödüllendirirler.
2. Annem ve babam bana bir gün mesleğimde kullanabileceğim şeyleri öğretirler.
3. Annem ve babam ileride seçeceğim mesleğime yardımcı olacak dersleri seçerken yardım ederler.
4. Annem ve babam bana gelecekte mesleğimde kullanabileceğim becerileri öğreten küçük işler verirler.
5. Annem ve babam ödevlerimi yapmama yardım ederler.