Özbakım Becerilerinde Ebeveyn Desteği Envanteri

Özet

Özbakım Becerilerinde Ebeveyn Desteği Envanteri (OBEDE), ebeveynlerin çocuklarının temel özbakım becerilerini kazanma süreçlerinde sağladıkları desteğin düzeyini ve niteliğini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Envanter, M. Yurtsever-Kılıçgün tarafından 2013 yılında geliştirilmiş ve standardize edilmiştir. OBEDE, 87 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert ölçeği formatında puanlanmaktadır (5=her zaman yardım ederim, 1=hiç yardım etmem). Bu envanter, özellikle çocuk gelişimi ve eğitim alanlarında, ebeveynlerin destekleyici tutumlarını değerlendirmek için önemli bir psikometrik araçtır.

Anahtar Kelimeler

Özbakım, Ebeveyn Desteği, Geçerlik, Güvenirlik, Envanter Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Çocuk Gelişimi

Yazarlar

M. Yurtsever-Kılıçgün

Amaç

Özbakım Becerilerinde Ebeveyn Desteği Envanteri (OBEDE)’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarının özbakım becerilerini (yemek yeme, giyinme, tuvalet alışkanlığı, kişisel hijyen vb.) kazanma ve sürdürme süreçlerinde gösterdikleri destek davranışlarını sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu envanter, ebeveynlerin destekleyici rollerini belirleyerek, çocukların bağımsızlık düzeylerini etkileyen faktörleri incelemeye olanak tanır.

Ölçeğin geliştirilmesi, bu alandaki mevcut literatüre katkıda bulunmayı ve araştırmacılara ebeveyn destek düzeylerini nicel olarak ölçebilecekleri standardize edilmiş bir araç sunmayı hedeflemiştir. Elde edilen veriler, ebeveyn eğitim programlarının geliştirilmesinde ve çocukların özbakım becerilerine yönelik müdahale stratejilerinin belirlenmesinde kullanılabilir.

Yapı

OBEDE, ebeveynlerin çocuklarına özbakım becerileri konusunda sağladığı desteği ölçen psikolojik yapıyı (konstrüktü) temsil eder. Bu yapı, genellikle ebeveynlerin teşvik etme, rehberlik etme, fiziksel yardım sağlama ve bağımsızlığı destekleme gibi davranış boyutlarını kapsar.

Ölçek, özbakım becerilerinin farklı alt alanlarındaki ebeveyn katılımını ve tutumlarını değerlendirerek, destek davranışlarının bütüncül bir profilini sunmayı amaçlamaktadır. Geliştirme sürecinde yapılan faktör analizi çalışmaları, envanterin ölçtüğü bu yapının çok boyutlu olduğunu ortaya koymuştur.

Geçerlik

Özbakım Becerilerinde Ebeveyn Desteği Envanteri’nin yapı geçerliği, bilimsel standartlara uygun olarak detaylı yöntemlerle incelenmiştir. İlk aşamada, toplanan verilerin faktör analizine uygunluğu kontrol edilmiştir.

Bu kontrol, Kaiser-Meyer Olkin Testi (Kaiser-Meyer-Olkin Measure of Sampling Adequacy) ve Barlett Küresellik Testi (Bartlett’s Test of Sphericity) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Her iki testin sonuçları, verilerin faktör yapısını belirlemek için uygun olduğunu göstermiştir. Ardından, envanterin yapı geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA) tekniği ile belirlenmiştir. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin ölçüm tutarlılığını ve kararlılığını ifade eden güvenirliğinin belirlenmesi amacıyla çeşitli istatistiksel teknikler kullanılmıştır. Bu teknikler, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ne kadar tutarlı olduğunu ve iç yapısının ne kadar uyumlu olduğunu ortaya koymayı amaçlamıştır.

Kullanılan güvenirlik yöntemleri şunlardır:

• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için kullanılmıştır.
• İç Tutarlılık Analizleri: Ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü değerlendirmek amacıyla Cronbach Alpha, Spearman-Brown ve Guttman teknikleri kullanılmıştır. Bu teknikler, ölçeğin genel iç tutarlılık düzeyini göstermiştir.
• Madde Analizleri: Ölçek maddelerinin ayırt ediciliğini ve ölçeğin bütününe katkısını değerlendirmek için madde toplam ve madde kalan analizleri yapılmıştır.

Faktör Analizi

Özbakım Becerilerinde Ebeveyn Desteği Envanteri’nin (OBEDE) faktör yapısını ortaya koymak amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analizden önce, verilerin örneklem yeterliliğini değerlendirmek için Kaiser-Meyer Olkin (KMO) testi ve değişkenler arasındaki korelasyonun anlamlılığını test etmek için Bartlett Küresellik Testi uygulanmıştır.

Elde edilen sonuçlar, verilerin AFA için uygun olduğunu onayladıktan sonra, ölçeğin alt boyutlarını ve yapısal bileşenlerini belirlemek üzere analizler tamamlanmıştır. Bu süreç, envanterin teorik olarak öngörülen yapısıyla uyumlu, psikometrik açıdan sağlam bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermiştir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir ölçek geliştirme çalışması)

Format: 87 maddeden oluşan, kendini değerlendirme veya ebeveyn raporlama envanteri.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocukların ebeveynleri veya birincil bakıcıları.

Yaş Grubu: Özbakım becerilerini öğrenme aşamasında olan çocukların ebeveynleri (Çalışmanın orijinal popülasyon detayları için referansa bakılmalıdır).

Popülasyon Detayları: Özbakım becerileri konusunda ebeveyn desteği sağlayan bireyler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert ölçeği (5=her zaman yardım ederim-1=hiç yardım etmem) kullanılarak yanıtlanmaktadır. Yüksek puanlar, özbakım becerilerinde daha fazla ebeveyn desteği olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Özbakım Becerileri, Ebeveyn Davranışları, İç tutarlılık, KMO, Bartlett Testi, Açımlayıcı Faktör Analizi

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma adresi bilgisi referanstan çıkarılmalıdır (Genellikle yazarın bağlı olduğu üniversite).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, M. Yurtsever-Kılıçgün tarafından 2013 yılında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için doğrudan yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı bilgileri aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ozbakim-becerilerinde-ebeveyn-destegi-envanteri-toad.pdf

Referanslar

• Yurtsever-Kılıçgün, M. (2013). Özbakım Becerilerinde Ebeveyn Desteği Envanterinin (OBEDE) geliştirilmesi ve standardizasyonu. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 14 (3), 19-36.

Özbakım Becerilerinde Ebeveyn Desteği Envanterinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Özbakım Becerilerinde Ebeveyn Desteği Envanteri (OBEDE) toplam 87 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li Likert ölçeği şeklinde olup, yanıt seçenekleri “5=her zaman yardım ederim” ile “1=hiç yardım etmem” arasında değişmektedir. Orijinal kaynakta maddelerin tam metnine yer verilmemiştir; ancak detaylı madde analizi bilgisi referans makalede mevcuttur.