Ebeveyn Algısı Ölçeği

Özet

Ebeveyn Algısı Ölçeği (EAÖ), orijinal adı Perception of Parent Scale (POPS) olan psikolojik bir aracın Türkçe kültüre uyarlama çalışmasıdır. Bu ölçek, bireylerin ebeveynlerinin davranışlarını ve kendilerine yönelik tutumlarını nasıl algıladıklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2012 yılında Ercan Kocayörük tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk örnekleminde ebeveyn-çocuk ilişkilerinin algısal boyutlarını incelemeye olanak tanır. EAÖ, genellikle gelişimsel psikoloji ve aile terapisi alanlarında kullanılmakta olup, bireyin ebeveyn algısı ile psikolojik uyum arasındaki ilişkiyi araştırmayı hedefler.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Algısı, POPS, Uyarlama, Psikolojik Ölçek, Ebeveynlik, Gelişim, Ercan Kocayörük.

Yazarlar

Ercan Kocayörük

Amaç

Ebeveyn Algısı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi ebeveynlerini (anne ve/veya baba) nasıl algıladıklarını, özellikle de ebeveynlerinin destekleyici, kontrolcü veya reddedici davranışlarını ne ölçüde deneyimlediklerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, orijinal olarak farklı bir kültür için geliştirilmiş olan POPS’un, Türk kültürünün kendine özgü dinamiklerini ve dil yapısını dikkate alarak geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılmasını sağlamayı amaçlamıştır.

Uyarlama çalışması, alanyazına, Türkiye’deki araştırmacıların ergen ve genç yetişkinlerin ebeveynleriyle olan ilişkilerini incelemeleri için standardize edilmiş bir araç sunmayı hedeflemiştir. Elde edilen veriler, ebeveyn tutumlarının çocukların ruh sağlığı, akademik başarısı ve sosyal gelişimi üzerindeki etkilerini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, bireyin ebeveynlerine yönelik algısal değerlendirmelerini temel alan psikolojik bir yapıyı ölçer. Bu yapı, genellikle gelişim psikolojisi bağlamında incelenen ebeveyn tutumlarının temel boyutlarını içerir. Orijinal POPS (Perception of Parent Scale), genellikle sevgi/kabul, reddetme/düşmanlık ve özerklik/kontrol gibi ana faktörlerden oluşur.

EAÖ, bireyin algıladığı ebeveyn davranışlarını, gerçek ebeveyn davranışlarından ziyade, bireyin öznel deneyimine odaklanarak değerlendirir. Bu öznel algı, bireyin duygusal gelişimini ve bağlanma stillerini anlamada merkezi bir rol oynar. Adaptasyon sürecinde, bu temel yapıların Türk kültüründe de korunduğu ve tutarlı bir şekilde ölçüldüğü doğrulanmalıdır.

Geçerlik

Ebeveyn Algısı Ölçeği’nin geçerlik çalışmalarına dair spesifik istatistiksel değerler kaynak içerikte belirtilmemiş olsa da, Kocayörük’ün (2012) uyarlama makalesinde ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunun değerlendirildiği varsayılmaktadır. Tipik bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek için çeşitli geçerlik analizleri yapılır.

Bu analizler arasında, ölçek maddelerinin ilgili yapıyı temsil edip etmediğini inceleyen kapsam geçerliği ve ölçeğin teorik beklentilerle uyumunu gösteren yapı geçerliği (faktör analizi sonuçları ile) yer alır. Ayrıca, ölçeğin mevcut benzer yapılarla ilişkisini gösteren ölçüt geçerliği çalışmaları da yapılmış olabilir.

Güvenirlik

Kaynak verilerde güvenirlik (reliability) katsayıları açıkça sunulmamıştır. Ancak, bir psikometrik aracın güvenilir kabul edilmesi için, farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretmesi beklenir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını (maddeler arasındaki korelasyonu) değerlendirmek için genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanır. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde ne kadar kararlı olduğunu göstermek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de gerçekleştirilmiş olması muhtemeldir. Bu psikometrik özellikler, ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanılabilirliğinin temelini oluşturur.

Faktör Analizi

Ebeveyn Algısı Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de sürdürülüp sürdürülmediğini kontrol etmek amacıyla Faktör Analizi (FA) kullanılmıştır. Kocayörük (2012) çalışmasında, genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile madde yükleri incelenmiş ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen modelin veri ile uyumu test edilmiştir.

Bu analizler, ölçeğin temel bileşenlerinin (örneğin, kabul, kontrol, reddetme) kültürel farklılıklara rağmen tutarlı bir şekilde ayrışıp ayrışmadığını gösterir. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, ölçeğin yapı geçerliğine önemli bir katkı sağlar.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation of Perception of Parent Scale – POPS)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Spesifik detaylar kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak 4 veya 5’li Likert formatındadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler ve Genç Yetişkinler (Ebeveynlerini algılayabilen bireyler)

Age Group: Çalışmanın yapıldığı örnekleme bağlı olarak genellikle 12 yaş ve üzeri.

Population Details: Ölçeğin uyarlandığı spesifik örneklem bilgisi için Kocayörük (2012) makalesine başvurulmalıdır.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulaması şeklinde, öz bildirim yöntemiyle uygulanır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Tutumları, Psikometrik Özellikler, Faktör Analizi, Ebeveyn-Çocuk İlişkisi, Algı, Ercan Kocayörük.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ), Eğitim Fakültesi (Tahmini Affiliation).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ebeveyn Algısı Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve olası telif ücretleri hakkında kesin bilgi almak için sorumlu yazar Ercan Kocayörük ile e-posta yoluyla ([email protected]) iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle yazar onayı esastır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ebeveyn-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kocayörük, E. (2012). The adaptation of Perception of Parent Scale (Pops) into the Turkish culture. The International Journal of Educational Researchers, 3 (2), 1-9.

Ebeveyn Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen referans olarak belirtilen makaleye (Kocayörük, 2012) veya sorumlu yazar Ercan Kocayörük ile iletişime geçiniz.