Ebeveyn Özerklik Desteği Ölçeği

Özet

Ebeveyn Özerklik Desteği Ölçeği (EÖDÖ), ebeveynlerin çocuklarına sağladığı **özerklik desteği** düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikolojik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, İpek Öykü Gözükara tarafından 2019 yılında yayımlanmamış bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve diline uygunluğunu, aynı zamanda geçerlik ve güvenirlik özelliklerini araştırmayı hedeflemiştir. EÖDÖ, özellikle Öz Belirleme Kuramı (ÖBK) çerçevesinde ebeveyn-çocuk ilişkileri ve motivasyon dinamikleri üzerine çalışan araştırmacılar için önemli bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Ölçek, toplam 15 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanmaktadır. Yüksek puanlar, ebeveynin çocuğun seçimlerine, duygularına ve kendi kararlarını alma girişimlerine ne kadar destekleyici olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Özerklik Desteği Ölçeği, Öz Belirleme Kuramı, Ebeveynlik Stilleri, Özerklik, Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

İpek Öykü Gözükara

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Öz Belirleme Kuramı‘nın temel taşlarından biri olan ebeveyn özerklik desteği yapısını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek, Türkçe konuşan popülasyonlar için standartlaştırılmış bir araç sağlamaktır. Bu araç sayesinde, ebeveynlerin çocuklarının içsel motivasyonunu ve psikolojik iyi oluşunu destekleme biçimleri nicel olarak değerlendirilebilmektedir.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeği Türk kültürüne adapte ederek, Türk çocukları ve ergenleri üzerinde ebeveyn davranışlarının etkilerini araştıran çalışmalara zemin hazırlamaktır. Bu, özellikle eğitim psikolojisi ve gelişim psikolojisi alanındaki araştırmalar için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel yapılardan biri olan **Ebeveyn Özerklik Desteği** kavramını ölçmektedir. Bu yapı, ebeveynlerin çocuklarının bakış açısını kabul etme, duygu ve düşüncelerini anlama, onlara seçim hakkı tanıma ve kendi sorunlarını çözme becerilerini teşvik etme eğilimlerini kapsar. Bu destek, çocuğun psikolojik ihtiyaçlarından olan özerklik, yeterlilik ve ilişkililik ihtiyaçlarının karşılanmasında merkezi bir rol oynar.

Özerklik desteğinin karşıtı olan kontrol edici davranışlar, genellikle baskı, tehdit veya koşullu sevgi yoluyla çocuğun davranışlarını dışsal zorlamalarla yönlendirmeyi içerirken; özerklik desteği, çocuğun kendi eylemlerinin kaynağı olarak kendini görmesine olanak tanır. Ölçek, bu destekleyici davranışların sıklığını ve yoğunluğunu değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, İpek Öykü Gözükara tarafından yürütülen yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar, ölçeğin gerçekten ebeveyn özerklik desteği yapısını ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamaktadır. Ancak, bu özet kayıtta doğrudan **geçerlik** değerleri (örneğin, yapı geçerliği, ölçüt geçerliği veya ayırt edici geçerlik) belirtilmemiştir.

Uyarlama sürecinde, dilsel eşdeğerlik, kültürel uygunluk ve yapısal geçerlik analizleri (Faktör Analizi) gibi adımlar izlenerek, ölçeğin Türkçe popülasyonda psikometrik açıdan sağlam bir ölçüm aracı olduğu varsayılmıştır. Detaylı geçerlik bulguları için tez çalışmasının incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri (iç tutarlılık katsayısı gibi) uyarlama çalışması dahilinde yapılmış olsa da, bu özet kayıtta sayısal **güvenirlik** bilgileri yer almamaktadır. Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setlerinde tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini değerlendirir.

Uyarlama çalışmalarında yüksek iç tutarlılık değerlerine ulaşılması, ölçeğin maddelerinin tek bir yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu çalıştığını gösterir. Bu tür ölçeklerde genellikle Cronbach Alfa katsayısının 0.70 ve üzeri olması beklenmektedir.

Faktör Analizi

Ebeveyn Özerklik Desteği Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonunda, ölçeğin yapısal geçerliğini doğrulamak amacıyla Faktör Analizi yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, orijinal ölçeğin tek veya çok boyutlu yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu test etmek için temel bir adımdır.

Faktör analizi sonuçları, her bir maddenin ölçmek istediği temel psikolojik yapı ile ne kadar ilişkili olduğunu gösterir. Uyarlama çalışmasında, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin kuramsal yapısının Türk örneklem verisine ne ölçüde uyum sağladığı incelenmiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Tipi, 15 madde.

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler ve Genç Yetişkinler (Ebeveynlerinin davranışlarını rapor edenler).

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle 12 yaş ve üzeri).

Population Details: Yüksek lisans tezinde kullanılan örneklem (Detaylar için teze başvurulmalıdır).

Test Methodology: 5’li Likert ölçeği kullanılmaktadır. Derecelendirme seçenekleri şunlardır: 1= Hiç Katılmıyorum, 5= Tamamen Katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik, Özerklik Desteği, Motivasyon, Psikolojik İhtiyaçlar, Gözükara 2019, Yüksek Lisans Tezi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İstanbul Arel Üniversitesi, İstanbul (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, İpek Öykü Gözükara tarafından 2019 yılında yüksek lisans tezi kapsamında uyarlanmıştır. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Kaynaklar

Gözükara, İ.Ö. (2019). Ebeveyn Özerklik Desteği Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlama çalışması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi, İstanbul.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: ebeveyn-ozerklik-destegi-olcegi-toad.pdf

Ebeveyn Özerklik Desteği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin 15 maddesi, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam metnine ulaşmak için referans gösterilen yüksek lisans tezi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.