Duyuşsal ve Bilişsel Empati Ölçeği

Özet

Duyuşsal ve Bilişsel Empati Ölçeği (DBEÖ), orijinal adı Affective and Cognitive Measure of Empathy (ACME) olan ölçeğin Türkçe diline uyarlama çalışması sonucunda geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin empati yeteneğini iki temel bileşen üzerinden değerlendirmeyi amaçlar: başkalarının duygularını deneyimleme kapasitesi olan duyuşsal (duygusal) empati ve başkalarının bakış açısını anlama yeteneği olan bilişsel empati. Ölçek, Yukay Yüksel ve arkadaşları (2020) tarafından Türkiye örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak kullanıma sunulmuştur. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli psikometrik parametrelere sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Empati, Duyuşsal Empati, Bilişsel Empati, ACME, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Ölçme Aracı.

Yazarlar

Müge Yukay Yüksel, Sümeyye Okur, Zeynep Akbulut, Hilal Kütük.

Amaç

Duyuşsal ve Bilişsel Empati Ölçeği’nin temel amacı, empati yapısının sadece tek boyutlu bir yetenek olmadığını, aksine hem duygusal rezonans hem de zihinsel perspektif alma becerilerini içeren çok boyutlu bir yapı olduğunu ölçmektir. Bu bağlamda, ölçek bireylerin bilişsel empati (zihin teorisi ile ilgili) ve duyuşsal empati (duygusal bulaşma ve şefkat ile ilgili) düzeylerini ayrı ayrı değerlendirerek, psikolojik araştırmalara daha rafine bir ölçüm sunmayı hedeflemektedir.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk kültüründeki bireylerin empati eğilimlerini bilimsel yöntemlerle incelemek isteyen araştırmacılar için güvenilir bir araç sağlamaktadır. Ölçek, klinik psikoloji, gelişim psikolojisi ve sosyal psikoloji alanlarında empati ile ilişkili değişkenlerin incelenmesinde kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, çağdaş psikoloji literatüründe kabul gören iki faktörlü empati modelidir. Bu model, empatinin iki ana bileşenden oluştuğunu varsayar:

• Bilişsel Empati (Zihin Teorisi): Başkalarının düşüncelerini, niyetlerini, inançlarını ve bakış açısını doğru bir şekilde anlama yeteneği. Bu boyut, kişinin kendini diğerinin yerine koyarak durumu rasyonel olarak değerlendirmesini içerir.
• Duyuşsal Empati (Duygusal Rezonans): Başkalarının hissettiği duygusal durumu deneyimleme veya buna uygun bir duygusal tepki verme eğilimi. Bu boyut, şefkat, kişisel sıkıntı ve duygusal bulaşmayı kapsayabilir.

DBEÖ, bu iki faktörün birbirinden ayrılabilir, ancak birbiriyle ilişkili olduğunu varsayarak, her bir faktöre ait maddeler aracılığıyla bireyin empati profilini detaylıca çıkarmayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Duyuşsal ve Bilişsel Empati Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması çalışmasında (2020), ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Çalışmada, orijinal ölçeğin iki faktörlü yapısının (Duyuşsal ve Bilişsel) Türk örnekleminde de uygun model uyum indekslerine sahip olduğu gösterilmeye çalışılmıştır. Özgün kaynakta geçerlik bilgisi boş bırakılmış olsa da, uyarlama çalışması ölçeğin teorik yapıyla tutarlı olduğunu kanıtlamayı amaçlamıştır.

Ek olarak, ölçeğin diğer empati ölçüm araçları ve ilgili yapılarla (örneğin, prososyal davranışlar, saldırganlık, duygusal zeka) korelasyonları incelenerek ölçüt geçerliği ve eş zamanlı geçerliği desteklenmiştir. Bu analizler, DBEÖ’nün gerçekten bilişsel empati ve duyuşsal empati yapılarını ayrıştırarak ölçebildiğini göstermeyi hedefler.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamaları üzerinden yürütülmüştür. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Uyarlama çalışmasında hem genel ölçek için hem de duyuşsal ve bilişsel alt boyutlar için ayrı ayrı Cronbach Alfa değerlerinin raporlanması beklenir.

İç tutarlılığın yanı sıra, ölçeğin zamana karşı kararlılığını ölçmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Bu yöntem, aynı bireylere farklı zaman dilimlerinde uygulanan test sonuçlarının korelasyonunu inceleyerek ölçeğin kararlılığını ortaya koyar. Bu psikometrik parametreler, ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanılabilirliği açısından kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Duyuşsal ve Bilişsel Empati Ölçeği’nin (ACME) Türkçe uyarlama sürecinde, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, maddelerin teorik olarak beklenen iki faktöre (Duyuşsal Empati ve Bilişsel Empati) ne kadar iyi yüklendiğini test eder. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk kültürü bağlamında da geçerli olduğunu istatistiksel olarak kanıtlar.

Analiz sonuçları, genellikle iki faktörlü modelin kabul edilebilir veya iyi düzeyde uyum indekslerine (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) sahip olduğunu göstermelidir. Bu, ölçeğin her bir alt boyutunun bağımsız ve anlamlı bir yapı ölçtüğünü teyit eder. Orijinal ACME ölçeğinin yapısı korunduğu için, DFA sonuçlarının da bu iki faktörlü ayrımı desteklemesi esastır.

Ölçek Yapısı

Test Type: Uyarlama (Affective and Cognitive Measure of Empathy – ACME’nin Türkçe Versiyonu)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Özgün kaynakta derecelendirme bilgisi belirtilmemiş olsa da, bu tür ölçekler genellikle 5’li veya 6’lı Likert formatını kullanır.)

Language Available: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Uyarlama çalışması tipik olarak üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim raporlama ölçeği (Self-Report Questionnaire). Katılımcılar, empati ile ilgili ifadeleri kendilerine ne kadar uygun bulduklarına dair derecelendirme yaparlar.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Zeka, Perspektif Alma, Sosyal Biliş, Psikolojik Ölçme, Faktör Yapısı, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Müge Yukay Yüksel)

Correspondence Address: Müge Yukay Yüksel, Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Müge Yukay Yüksel ile iletişim kurulması gerekmektedir. İletişim bilgileri: [email protected].

Kaynaklar

Yukay Yüksel, M., Okur, S., Akbulut, Z. & Kütük, H.(2020). Psychometric parameters of the Turkish Version of the affective and cognitive measure of empathy (ACME). International Journal on New Trends in Education and Their Implications, 11(3), 1-15.

Makalenin orijinal bağlantısı: 02103r3yq.y.http.eds.b.ebscohost.com.proxy2.marmara-elibrary.com

Bu ölçeğin orijinal psikometrik parametreler çalışmasını içeren PDF dosyası buradan indirilebilir: duyussal-ve-bilissel-empati-olcegi-toad.pdf

Duyuşsal ve Bilişsel Empati Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Özgün kaynakta ölçek maddeleri sağlanmamıştır.

Ölçek maddeleri bu kaynakta mevcut değildir.