Duyusal İşlemleme Ölçeği Sınıf Formu (Sensory Processing Measure Main Classroom Form)

Özet

Duyusal İşlemleme Ölçeği Sınıf Formu (Sensory Processing Measure Main Classroom Form – SPM-CF), çocukların okul ve sınıf ortamındaki duyusal işlemleme güçlüklerini ve bu zorlukların öğrenme, davranış ve sosyal katılımları üzerindeki etkilerini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş standart bir araçtır. Ölçeğin Türkçeye uyarlaması, 2010 yılında Dilek Kasım tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, Türk okul çağındaki çocukların duyusal profillerini güvenilir ve geçerli psikometrik özelliklerle belirlemeyi amaçlamıştır.

SPM-CF, özellikle öğretmenlerin gözlemlerine dayanarak doldurulur ve çocuğun görme, dokunma, denge ve hareket gibi temel duyusal alanlardaki tepkilerini 4’lü Likert ölçeği formatında değerlendirir. Ölçek, duyusal bütünleme teorisine uygun olarak, duyusal modülasyon ve praksis gibi kritik işlevlerdeki sapmaları tespit etmede önemli bir klinik ve akademik araç görevi görür.

Anahtar Kelimeler

Duyusal İşlemleme Ölçeği, SPM-CF, duyusal bütünleme, duyusal modülasyon, sınıf formu, uyarlama, psikometrik özellikler, okul çağı, Likert ölçeği, Dilek Kasım.

Yazarlar

Dilek KASIM

Amaç

Duyusal İşlemleme Ölçeği Sınıf Formu’nun temel amacı, okul ortamında gözlemlenen davranışsal ve öğrenme zorluklarının altında yatan duyusal işlemleme farklılıklarını nesnel bir şekilde saptamaktır. Bu form, öğretmenlerin günlük sınıf aktiviteleri sırasında çocukların duyusal girdilere verdiği tepkileri standardize edilmiş bir formatta raporlamasını sağlayarak, çocuğun akademik ve sosyal katılımını engelleyen duyusal ihtiyaçları belirlemeye odaklanır.

Elde edilen sonuçlar, öğretmenler, okul psikologları ve ergoterapistler gibi ilgili uzmanlar için, çocuğun sınıf içi performansını ve adaptif davranışlarını desteklemek üzere bireyselleştirilmiş müdahale programlarının tasarlanmasında temel veri kaynağı oluşturur. Ölçek, özellikle dikkat eksikliği, öğrenme güçlükleri veya sosyal uyum sorunları yaşayan çocukların değerlendirilmesinde kritik bir rol üstlenir.

Yapı

SPM-CF, duyusal bütünleme teorisi çerçevesinde, çocuğun çevresel duyusal girdileri kaydetme, düzenleme ve tepki verme yeteneğini ölçer. Ölçek, çocuğun sekiz farklı duyusal alandaki işlevselliğini değerlendiren alt ölçeklerden oluşur. Bu alanlar; Görme, Dokunma, İşitme, Tat/Koku, Denge/Hareket (Vestibüler), Vücut Farkındalığı (Proprioseptif), Planlama ve Fikirler (Praksis) ile Sosyal Katılım boyutlarını kapsar. Ölçek, duyusal işlemleme zorluklarını hiper-reaktivite (aşırı duyarlılık) veya hipo-reaktivite (az duyarlılık) gibi spektrumlar üzerinden tanımlar.

Geçerlik

Duyusal İşlemleme Ölçeği Sınıf Formu’nun Türkçeye uyarlanması çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen iç tutarlılık analizleri yapılmıştır. Uyarlama tezinde, maddelerin teorik olarak ölçülmesi beklenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösteren güvenirlik katsayıları detaylı olarak sunulmuştur. Bu analizler, ölçeğin Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu ve maddelerin beklenen teorik yapılarla tutarlılığını sağlamlaştırmıştır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, sınıf ortamında duyusal işlemleme zorluklarının geçerli bir şekilde ölçüldüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, Dilek Kasım tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasının temel bulgularını oluşturmaktadır. İç tutarlılık güvenirliğini belirlemek üzere yapılan analiz sonucunda Cronbach Alpha değeri α=0,94 olarak hesaplanmıştır. Bu katsayı, sosyal bilimler alanında kabul edilebilir güvenirlik sınırlarının oldukça üzerinde olup, ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde homojen ve tutarlı olduğunu göstermektedir.

İç tutarlılık analizine ek olarak, ölçeğin güvenilirliğini farklı yöntemlerle desteklemek amacıyla maddelerin iki eşdeğer yarıya bölünmesiyle elde edilen yarıya bölme güvenirliği (split-half reliability) katsayıları da hesaplanmıştır. Bu sonuçlar, Duyusal İşlemleme Ölçeği Sınıf Formu’nun Türkiye örnekleminde tekrarlanabilir ve istikrarlı ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Duyusal İşlemleme Ölçeği Sınıf Formu’nun orijinal versiyonu, sekiz temel duyusal alanı temsil eden faktörel bir yapıya sahiptir. Uyarlama çalışmasında bu faktörel yapının Türk örnekleminde korunup korunmadığı, genellikle Açımlayıcı (EFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (CFA) ile incelenmektedir. Bu analizler, uyarlanan ölçeğin maddelerinin, orijinal ölçeğin teorik olarak belirlenmiş alt boyutlarına uygun şekilde yüklendiğini teyit ederek yapı geçerliğine önemli katkılar sunar. Ölçek, bu çok boyutlu yapısı sayesinde, çocuğun duyusal profiline dair kapsamlı ve ayrıntılı bilgi sağlar.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 4’lü Likert ölçeği (1=hiçbir zaman – 4=her zaman)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Okul Çağı Çocukları

Yaş Grubu: 5-12 yaş (Okul öncesi ve ilkokul dönemi)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki tipik gelişim gösteren ve duyusal işlemleme farklılıkları sergileyen çocuklar üzerinde kullanıma yönelik uyarlanmıştır. Ölçek, sınıf öğretmenleri tarafından gözleme dayalı olarak doldurulur.

Test Metodolojisi: Öğretmen Gözlem Raporlama Ölçeği. Öğretmenler, çocuğun sınıf içi davranışlarını ve duyusal tepkilerini belirtilen sıklık derecelendirmesine göre puanlar.

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alpha, yarıya bölme güvenirliği, ergoterapi, öğretmenler, duyusal hassasiyet, propriyosepsiyon, praksis.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçeye uyarlanma çalışması 2010 yılında tamamlanmıştır. Orijinal ölçek (Sensory Processing Measure), ticari bir yayıncı tarafından dağıtılmakta olup, yasal kullanımı telif haklarına ve ücretlendirmeye tabidir. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlarla kullanımı için yayıncıdan resmi izin alınması gerekmektedir.

Kaynaklar

• Kasım, D. (2010). Duyusal İşlemleme Ölçeği Sınıf Formu’nun Türk çocuklarına uyarlanması (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. (Tez Erişim Linki: tez.yok.gov.tr)

• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: duyusal-islemleme-olcegi-sinif-formu-sensory-processing-measure-main-classroom-form-toad.pdf

Duyusal İşlemleme Ölçeği Sınıf Formu Maddeleri (Sensory Processing Measure Main Classroom Form)

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, ölçeğin değerlendirdiği temel duyusal alanlara ilişkin örnek maddelerdir ve orijinal dillerinde korunmuştur.

• Görme: Ders anlatılırken veya bir duyuru esnasında, tahtaya veya konuşan kişiye bakmak yerine, arkadaşlarına veya çevresine bakar.

• Dokunma: Yaşıtlarının kazara dokunmasından rahatsız olur (saldırabilir veya geri çekilebilir).

• Vücut Farkındalığı: Kutuları açmaya çalışırken içindekileri döker.

• Denge ve Hareket: Ayakta dururken destek almak için duvarlara, mobilyalara veya diğer insanlara yaslanır.

• Planlama ve Fikirler: Gösterilenleri doğru şekilde taklit etmede zorluk yaşar (hareketli oyunlar, hareketli şarkılar).