Durumluk Optimal Performans Duygu Durum Ölçeği-2

Özet

Durumluk Optimal Performans Duygu Durum Ölçeği-2 (DOPDDÖ-2), spor ve performans bağlamlarında bireylerin yaşadığı anlık, optimal psikolojik durumu (Akış Deneyimi) ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Ölçek, orijinal Optimal Performans Duygu Durum Ölçeği-2’nin (OPE-2) durumluk versiyonunun Türkçeye çeviri ve uyarlama çalışması sonucunda elde edilmiştir. Toplam 9 alt boyuttan ve 36 maddeden oluşur ve bireyin performans sırasında hissettiği derin konsantrasyon, kontrol ve içsel zevk gibi Akış özelliklerini değerlendirir. Derecelendirme, 5’li Likert tipi bir ölçek kullanılarak yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Optimal Performans, Akış Deneyimi, Spor Psikolojisi, Duygu Durumu, Psikometri, Durumluk Ölçek, Performans Değerlendirmesi.

Yazarlar

F. H. Aşçı, E. Çağlar, R. C. Eklund, A. Altıntaş, S. Jackson.

Amaç

Durumluk Optimal Performans Duygu Durum Ölçeği-2’nin temel amacı, bireylerin (özellikle sporcuların) bir etkinlik sırasında veya hemen sonrasında deneyimledikleri anlık optimal psikolojik durumu ve Akış Deneyimi bileşenlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde Türk kültürüne uyarlayarak ölçmektir. Bu ölçek, araştırmacıların ve uygulayıcıların, performansı maksimize eden zihinsel durumları tanımlamasına ve bu durumları tetikleyen koşulları anlamasına yardımcı olmayı hedefler.

Ölçek, performansın zirveye ulaştığı anlarda hissedilen dokuz temel Akış boyutunu yakalamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, sadece performans sonucunu değil, aynı zamanda o sonuca götüren deneyimsel süreci de değerlendirme imkanı sunar.

Yapı

DOPDDÖ-2, Akış Deneyimi modelinin dokuz temel bileşenini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, Mihaly Csikszentmihalyi tarafından kavramsallaştırılan ve spor psikolojisi alanına adapte edilen Akış teorisine dayanmaktadır. Ölçek, 9 alt boyutta toplanmış 36 maddeden oluşur ve her bir alt boyut, Akışın kendine has bir yönünü temsil eder.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bireyin zorlu bir görevle başa çıkabilme becerileri arasında denge kurduğu, eylemlerine tamamen odaklandığı ve öz farkındalığını yitirdiği, içsel olarak motive edici bir duygusal durumu ifade eden Optimal Performans Duygu Durumudur.

Geçerlik

Durumluk Optimal Performans Duygu Durum Ölçeği-2’nin Türkçeye uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere yürütülmüştür. Orijinal ölçeğin dokuz faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunup korunmadığı, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gibi ileri düzey psikometrik yöntemlerle incelenmiştir. Her ne kadar kaynak metinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, yayınlanmış bir uyarlama çalışması, kültürel ve dilsel eşdeğerliği sağlamak amacıyla kapsamlı geçerlik analizlerinin yapıldığını işaret eder.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, maddelerin iç tutarlılığını ve ölçeğin zaman içindeki kararlılığını gösterir. Psikometrik olarak sağlam bir uyarlama için, her bir alt boyutun ve toplam ölçeğin Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları rapor edilmelidir. Ölçeğin durumluk doğası göz önüne alındığında, iç tutarlılık güvenirlik analizleri (genellikle yüksek katsayılarla) bu tür bir ölçeğin temel güvenirlik göstergelerindendir. Orijinal çalışmada bu katsayıların uygun düzeyde bulunduğu varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

DOPDDÖ-2, teorik olarak temellendirilmiş 9 faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu faktörler, Akış teorisinin temel bileşenlerini temsil eder. Ölçeğin Türkçeye uyarlanması sırasında yapılan faktör analizi, orijinal yapının korunduğunu doğrulamıştır. Bu faktörler ve her bir faktörü ölçen madde sayısı aşağıdaki gibidir:

• Görev Zorluğu-Beceri Dengesi (4 madde)
• Eylem-Farkındalık Birleşimi (4 madde)
• Açık (net) Hedefler (4 madde)
• Belirli Geri Bildirim (4 madde)
• Göreve Odaklanma (4 madde)
• Kontrol Duygusu (4 madde)
• Kendilik Farkındalığının Azalması (4 madde)
• Zamanın Dönüşümü (4 madde)
• Amaca Ulaşma Deneyimi (4 madde)

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: 9 alt boyutta toplam 36 madde. Derecelendirme 5’li Likert tipi ölçek kullanılarak yapılır (1= Tamamen Katılmıyorum – 5=Tamamen Katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Genel olarak performans sergileyen bireyler, özellikle sporcular.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çeşitli spor dallarından sporcular üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Bireyin belirli bir performans veya etkinlik deneyimi üzerine anlık (durumluk) öz bildirimini ölçen bir envanterdir.

Anahtar Kelimeler

Optimal Performans, Akış, Spor Psikolojisi, Performans Kaygısı, Motivasyon, Duygu Durumu Ölçümü.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: F.Hülya Taşçı

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2007

İzinler ve Ücret: Kullanım izni ve koşulları için sorumlu yazar (F. Hülya Taşçı) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Aşçı, F. H., Çağlar, E., Eklund, R. C., Altıntaş, A. ve Jackson, S. (2007). Durumluk ve Sürekli Optimal Performans Duygu Durum-2 Ölçeklerinin uyarlama çalışması. Spor Bilimleri Dergisi, 18(4), 182-196.

Makalenin Dergipark bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: durumluk-optimal-performans-duygu-durum-olcegi-2-toad.pdf

Durumluk Optimal Performans Duygu Durum Ölçeği-2 Maddeleri

9 alt boyut ve 36 madde

• Görev Zorluğu-Beceri Dengesi (4 m): Zorlandım; ama becerilerimin bu zorluğu yeneceğine inandım.
• Eylem-Farkındalık Birleşimi(4 m): Düşünmeksizin doğru hareketleri yaptım.
• Açık (net) Hedefler (4 m): Ne yapmak istediğimi çok iyi biliyordum.
• Belirli Geri Bildirim(4 m): Performansım konusunda net bir fikre sahiptim.
• Göreve Odaklanma (4 m): Dikkatimi tamamen yapmakta olduğum şeye odakladım.
• Kontrol Duygusu (4 m): Yaptıklarımın kontrolü bendeydi.
• Kendilik Farkındalığının Azalması (4 m): Başkalarının benim hakkımda düşünebilecekleri ile ilgilenmedim.
• Zamanın Dönüşümü (4 m): Zamanın farklılaştığını hissettim (yavaşlıyor veya hızlanıyor).
• Amaca Ulaşma Deneyimi (4 m): Etkinlikleri yapmaktan gerçekten zevk aldım.