Sürekli Optimal Performans Duygu Durum Ölçeği-2

Özet

Sürekli Optimal Performans Duygu Durum Ölçeği-2 (SOPDDÖ-2), bireylerin bir aktivite sırasında deneyimledikleri yoğun konsantrasyon, keyif ve tam katılım hali olan akış deneyimini, durumsal bir durumdan ziyade sürekli bir eğilim olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle performans odaklı alanlarda, başta spor psikolojisi olmak üzere, bireylerin optimal performansa ulaşma potansiyellerini ve bu durumu ne sıklıkla deneyimlediklerini değerlendirir. 2007 yılında Aşçı ve arkadaşları tarafından Türkçe’ye uyarlanan bu ölçek, akışın teorik olarak belirlenmiş dokuz temel boyutunu 36 madde ile kapsamaktadır.

Ölçeğin uyarlama çalışması, Türk kültüründeki bireylerin optimal performans duygusal durumlarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçme ihtiyacına yanıt vermiştir. SOPDDÖ-2, psikometri açısından sağlam bir yapı sunarak, akış teorisinin temel bileşenlerinin kültürel sınırlar ötesinde de geçerliliğini koruduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Akış Deneyimi, Optimal Performans, Sürekli Akış, Akış, Spor Psikolojisi, Psikolojik Ölçek, Psikometri, Performans Kaygısı, Adaptasyon.

Yazarlar

F. Hülya Aşçı, E. Çağlar, R. C. Eklund, A. Altıntaş, S. Jackson.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin performans gerektiren görevler sırasında (özellikle spor ve sanat gibi alanlarda) yaşadıkları yoğun ve kendiliğinden gelişen haz durumu olan akış deneyimini, bireysel bir eğilim veya kişilik özelliği olarak ölçmektir. Bu, akışın sadece anlık bir durum (durumluk) olmaktan ziyade, bazı bireylerin daha sık ve kolay deneyimlediği sürekli bir özellik (sürekli) olduğunu varsayar.

Uyarlama çalışması (Aşçı ve ark., 2007), orijinal İngilizce ölçeğin kültürel ve dilbilimsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk popülasyonunda optimal performans durumunun güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanımayı hedeflemiştir. Bu sayede, spor psikolojisi araştırmalarında sporcuların performanslarını etkileyen psikolojik faktörler daha derinlemesine incelenebilmektedir.

Yapı

Sürekli Optimal Performans Duygu Durum Ölçeği-2, Macar-Amerikan psikolog Mihaly Csikszentmihalyi tarafından geliştirilen ve “Akış Teorisi” olarak bilinen kavramsal çerçeveye dayanmaktadır. Akış, kişinin gerçekleştirdiği aktiviteye tamamen odaklandığı, zaman algısının değiştiği ve eylem ile farkındalığın birleştiği zihinsel bir durumdur. Bu durum, genellikle görev zorluğu ile bireyin beceri seviyesinin mükemmel bir denge içinde olduğu zamanlarda ortaya çıkar.

Ölçek, akış deneyiminin dokuz temel bileşenini ölçmektedir. Bu bileşenler, akış durumunun fenomenolojik özelliklerini temsil eder ve her biri 4 maddeden oluşan alt boyutlar halinde yapılandırılmıştır. Bu dokuz boyut, bireyin görevle olan etkileşiminin kalitesini ve derinliğini yansıtır, böylece optimal performansın psikolojik temelini oluşturur.

Geçerlik

SOPDDÖ-2’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçlanan psikolojik yapıyı ölçüp ölçmediğini belirlemek için yapılmıştır. Uyarlama çalışmasında (Aşçı ve ark., 2007), yapı geçerliliğinin sağlanması amacıyla genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, 36 maddenin, Akış Teorisinin öngördüğü dokuz faktörlü yapıyı Türk örnekleminde de desteklediğini göstermeyi amaçlamıştır.

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasının makalesinde (Spor Bilimleri Dergisi, 18(4)) detaylı istatistiksel sonuçlar mevcuttur. Bu sonuçlar, ölçeğin alt boyutlarının teorik modelle tutarlı olduğunu ve Akış yapısını geçerli bir şekilde temsil ettiğini ortaya koymaktadır. Kriter geçerliliği açısından, ölçek sonuçlarının atletik performans veya motivasyon gibi ilgili yapılarla anlamlı korelasyonlar göstermesi beklenir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Uyarlama çalışmasında, SOPDDÖ-2’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Dokuz alt boyutun her birinin ve toplam ölçeğin, sosyal bilimler araştırmaları için kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılık katsayılarına sahip olduğu rapor edilmiştir.

Güvenirlik çalışmalarının detayları (örneğin, test-tekrar test güvenirliği katsayıları), tam uyarlama makalesinde yer almaktadır. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle uygulandığında benzer sonuçlar üreteceği anlamına gelir, bu da SOPDDÖ-2’nin performans psikolojisi araştırmalarında kararlı bir araç olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Sürekli Optimal Performans Duygu Durum Ölçeği-2, teorik olarak belirlenmiş 36 maddeden ve 9 alt boyuttan oluşur. Bu yapı, akış deneyiminin çok boyutlu doğasını yansıtır. Faktör analizi, maddelerin beklenen dokuz faktöre yüklendiğini teyit etmiştir. Her bir faktör (alt boyut), akışın benzersiz bir yönünü temsil eden dört madde içerir.

Dokuz Faktörlü Yapı:

• Görev Zorluğu-Beceri Dengesi
• Eylem-Farkındalık Birleşimi
• Açık (net) Hedefler
• Belirli Geri Bildirim
• Göreve Odaklanma
• Kontrol Duygusu
• Kendilik Farkındalığının Azalması
• Zamanın Dönüşümü
• Amaca Ulaşma Deneyimi

Bu faktör yapısı, ölçeğin hem kuramsal temele uygunluğunu hem de Türk örnekleminde yapısal geçerliliğini destekleyen önemli bir bulgudur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 36 madde, 9 alt boyutlu Likert tipi bir ölçektir. Derecelendirme 5’li Likert ölçeği kullanılarak yapılır (1=Her zaman – 5=Hiç bir zaman). Yüksek puanlar, bireyin akış deneyimini sürekli bir eğilim olarak daha az yaşadığını, düşük puanlar ise daha sık yaşadığını gösterir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama Dili), Orijinal (Büyük olasılıkla İngilizce).

Popülasyon Grubu: Performans gösteren bireyler, özellikle sporcular ve yüksek beceri gerektiren faaliyetlerde bulunanlar.

Yaş Grubu: Ergenler ve Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya çeşitli spor dallarından sporcular üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup halinde uygulanabilen öz bildirim ölçeğidir. Katılımcılar, maddeleri okuyarak, genel olarak performans gösterdikleri aktiviteler sırasında bu duygusal durumları ne sıklıkta deneyimlediklerini belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Akış, Akış Deneyimi, Optimal Performans, Sürekli Akış, Psikometrik Özellikler, Sporcu Psikolojisi, Likert Ölçeği, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: F. Hülya Aşçı

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Yayın makalesinde belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (F. Hülya Aşçı)

Yazışma Adresi: Başkent Üniversitesi, Spor Bilimleri Bölümü (Uyarlama zamanındaki bağlılık).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2007.

İletişim ve İzinler: Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar F. Hülya Aşçı ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için izin alınması gerekebilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: surekli-optimal-performans-duygu-durum-olcegi-2-toad.pdf.

Kaynaklar

Aşçı, F.H., Çağlar, E., Eklund, R. C., Altıntaş, A. Jackson, S. (2007). Durumluk ve Sürekli Optimal Performans Duygu Durum-2 Ölçeklerinin Uyarlama Çalışması. Spor Bilimleri Dergisi, 18 (4), 182-196.

Makalenin tam metnine DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr.

Sürekli Optimal Performans Duygu Durum Ölçeği-2 Maddeleri

Ölçek, toplam 36 madde ve 9 alt boyuttan oluşmaktadır. Her alt boyut 4 madde içermektedir:

• Görev Zorluğu-Beceri Dengesi (4 m): Zorlanırım; ama becerilerimin bu zorluğu yeneceğine inanırım.
• Eylem-Farkındalık Birleşimi(4 m): Düşünmeksizin doğru hareketleri yaparım.
• Açık (net) Hedefler (4 m): Ne yapmak istediğimi çok iyi bilirim.
• Belirli Geri Bildirim(4 m): Performansım konusunda net bir fikre sahibim.
• Göreve Odaklanma (4 m): Dikkatimi tamamen yapmakta olduğum şeye odaklarım.
• Kontrol Duygusu (4 m): Yaptıklarım üzerinde kontrole sahibimdir.
• Kendilik Farkındalığının Azalması (4 m): Başkalarının benim hakkında düşünebilecekleri ile ilgilenmem.
• Zamanın Dönüşümü (4 m): Zamanın farklılaştığını hissederim (yavaşlıyor veya hızlanıyor).
• Amaca Ulaşma Deneyimi (4 m): Birşeyi denemekten zevk alırım.