Sürekli Optimal Performans Duygu Durum-2 (SOPDD-2) Ölçeği

Özet

Sürekli Optimal Performans Duygu Durum-2 (SOPDD-2) Ölçeği, bireylerin sportif ya da akademik bağlamda sürdürdükleri yüksek performans süreçlerindeki duygusal durumlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal SOPAS-2 (Sustained Optimal Performance Affect State-2) ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Daşdan-Ada ve arkadaşları (2012) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin özellikle beden eğitimi dersleri bağlamında geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir. Ölçek, spor ve egzersiz psikolojisi alanında, performans ile ilişkili anlık duygusal deneyimleri ölçmek için kritik bir rol oynamaktadır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin spor ortamlarında deneyimlenen optimal performansın duygusal bileşenlerini doğru bir şekilde yakalayıp yakalamadığını test etmeyi amaçlamıştır. Bu bağlamda, SOPDD-2, sporcuların ve öğrencilerin yoğunlaşma, keyif ve kontrol gibi duygusal durumlarını değerlendirerek, Akış (Flow) deneyimine yakın süreçleri ölçmeye odaklanır.

Anahtar Kelimeler

SOPDD-2, Sürekli Optimal Performans, Duygu Durumu, Optimal Performans, Akış Deneyimi, Spor Psikolojisi, Beden Eğitimi, Ölçek Uyarlama, Psikometri

Yazarlar

Daşdan-Ada, E. N., Aşçı, F. H., Kazak-Çetinkalp, F. Z., Altıparmak, M. E.

Amaç

Sürekli Optimal Performans Duygu Durum-2 (SOPDD-2) Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin belirli bir görev veya aktivite sırasında, özellikle de fiziksel aktivite bağlamında, sürdürdükleri en yüksek performans anlarındaki duygusal durumlarını değerlendirmektir. Bu ölçek, spor psikolojisi alanında, performansın bilişsel ve davranışsal yönlerinin yanı sıra duygusal boyutunu da incelemek için tasarlanmıştır.

Türkçe uyarlamasının özel amacı, orijinal İngilizce ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve eğitim sistemi (özellikle beden eğitimi dersleri) için geçerli ve güvenilir olup olmadığını tespit etmek ve böylece Türk spor bilimleri araştırmacılarına standart bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu sayede, öğrencilerin performans anlarındaki duygusal tepkileri sistematik olarak incelenebilir hale gelmiştir.

Yapı

SOPDD-2 Ölçeği, bireyin optimal performans sırasında deneyimlediği pozitif ve negatif duygusal durumları ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu yapı, genellikle Akış (Flow) teorisi ve performans psikolojisi literatüründen beslenmektedir. Ölçek, performansın sürdürülebilirliği ile yakından ilişkili olan anlık duygusal tepkileri belirlemeyi hedefler.

Ölçek, kişinin görevine odaklanmış, enerji dolu ve kontrol altında hissettiği durumları (pozitif duygusal durum) ile yorgunluk, stres veya dikkat dağınıklığı gibi optimal performansı engelleyebilecek durumları (negatif duygusal durum) ayrı ayrı değerlendiren alt boyutlardan oluşmaktadır. Bu ayrım, araştırmacıların sadece genel bir duygu durumunu değil, aynı zamanda performansın niteliğini etkileyen spesifik duygusal bileşenleri de analiz etmesine olanak tanır.

Geçerlik

Daşdan-Ada ve arkadaşları (2012) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerliği incelenmiştir. Uyarlama süreci, çeviri-geri çeviri yöntemleri kullanılarak dilsel ve kültürel eşdeğerliğin sağlanmasıyla başlamıştır. Çalışmada, ölçeğin orijinal yapıyı koruyup korumadığını belirlemek amacıyla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemine başvurulmuştur.

Yapılan analizler sonucunda, SOPDD-2 Ölçeği’nin beden eğitimi dersi alan Türk öğrencilerde optimal performansla ilişkili duygusal durumları ölçmek için yeterli yapısal geçerliğe sahip olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğü anlamına gelmektedir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, SOPDD-2 Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği (reliability) değerlendirilmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir.

Daşdan-Ada ve ekibinin bulgularına göre, ölçeğin hem genel puanı hem de alt boyutları için kabul edilebilir düzeyde yüksek Cronbach Alfa değerleri elde edilmiştir. Bu bulgular, SOPDD-2 Ölçeği’nin Türkçe formunun, beden eğitimi ortamlarında duygusal durumları ölçmede tutarlı ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

SOPDD-2 Ölçeği’nin faktör yapısı, uyarlama çalışmasının en önemli aşamalarından birini oluşturmuştur. Araştırmacılar, ölçeğin orijinal formunda bulunan faktör yapısının (genellikle pozitif ve negatif duygu durumları) Türkçe örneklemde de doğrulandığını göstermek amacıyla Faktör Analizi yöntemlerini kullanmıştır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), SOPDD-2’nin çok boyutlu yapısının Türk spor öğrencileri bağlamında da uygun model uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin maddelerinin, teorik olarak belirlenmiş olan alt faktörler altında beklendiği gibi gruplandığını ve ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme Ölçeği (Likert Tipi Derecelendirme)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Spor Bilimleri Alanında Eğitim Alan Öğrenciler ve Genel Öğrenci Popülasyonu

Age Group: Üniversite Düzeyi (Genç Yetişkinler)

Population Details: Çalışma, Hacettepe Üniversitesi Spor Bilimleri ve Teknolojisi Yüksekokulu’nda beden eğitimi dersi alan öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Bireylerden, belirli bir performans durumu sırasında veya hemen sonrasında deneyimledikleri duygusal durumları yansıtan maddeleri, sunulan derecelendirme skalasına göre işaretlemeleri istenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Duygu Durumu Ölçümü, Spor Performansı, Beden Eğitimi Dersi, Ölçek Geliştirme, Cronbach Alfa, Faktör Yapısı, Yapı Geçerliği

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Çalışma Hacettepe Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi’nde yayınlanmıştır. Yazarların o döneme ait kurumsal adresleri referans makalede mevcuttur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

SOPDD-2 Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, orijinal ölçeğin sahiplerinden ve uyarlama çalışmasını gerçekleştiren yazarlardan alınmalıdır. Akademik araştırma amaçlı kullanım genellikle referans gösterilerek mümkündür, ticari kullanım için izin alınması zorunludur. Ölçeğin tam metnine ve detaylı psikometrik verilerine aşağıdaki referans makalesi aracılığıyla ulaşılabilir.

Kaynaklar

Daşdan-Ada, E. N., Aşçı, F. H., Kazak-Çetinkalp, F. Z. ve Altıparmak, M. E. (2012). Sürekli Optimal Performans Duygu Durum-2 (Sopdd-2) Ölçeğinin beden eğitimi dersi için değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 23(2), 43-49.

Makalenin orijinal PDF dosyasına Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Sürekli Optimal Performans Duygu Durum-2 (SOPDD-2) Ölçeğinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmadığı için buraya eklenememiştir. Maddeler için yazar referansına başvurulmalıdır.