Doğum Sonrası Dönemde Annelerin Bebek Bakımına Yönelik Obsesif ve Kompulsif Davranışları Ölçeği

Özet

Bu ölçek, yeni doğum yapmış annelerin, özellikle bebek bakımı süreçlerine odaklanan, obsesif düşünce ve kompulsif davranış düzeylerini ölçmek amacıyla 2019 yılında geliştirilmiştir. Ölçek, doğum sonrası dönemin getirdiği stres ve kaygıların, annelerin bebek sağlığı ve bakımı üzerindeki aşırı kontrol veya tekrar eden ritüeller şeklinde kendini gösteren davranışlarını nicel olarak değerlendirmeyi hedefler. Geliştirme çalışması, aracın yüksek düzeyde psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir ve klinisyenlere lohusalık dönemindeki annelerin özel ihtiyaçlarını belirleme konusunda önemli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Obsesif davranış, kompulsif davranış, doğum sonrası dönem, annelik, bebek bakımı, psikometrik özellikler, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Kevser Özdemir, Dilek Menekşe, Nevin Çınar.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, annelerin doğum sonrası dönemde bebeklerinin sağlığı, temizliği ve bakımı ile ilgili geliştirdikleri tekrarlayıcı, zorlayıcı veya aşırı kaygılı davranış kalıplarını saptamaktır. Geleneksel obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ölçekleri genellikle genel semptomları ölçerken, bu ölçek annelik rolüne özgü obsesyon ve kompulsiyonları hedef alarak daha bağlama özgü bir değerlendirme sağlar.

Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara, lohusalık döneminde ortaya çıkabilen ve obsesif kompulsif bozukluk (OKB) spektrumunda yer alan semptomları erken teşhis etme ve böylece annenin ve bebeğin refahını artıracak uygun müdahaleleri başlatma olanağı sunar.

Yapı (Construct)

Ölçek, doğum sonrası annelik rolü bağlamında ortaya çıkan obsesyon ve kompulsiyonları ölçmektedir. Bu yapı, klinik OKB tanımından farklı olarak, doğrudan bebek bakımı ve güvenliği endişeleri etrafında dönen, ego-distonik veya ego-sintonik olabilen düşünce ve eylemleri kapsar. Temel olarak ölçülen yapılar şunlardır:

• Obsesif Düşünceler: Bebeğe zarar gelmesi, kirlenme, hijyen eksikliği veya düzensizlik üzerine yoğunlaşan, kontrol edilemeyen ve tekrarlayıcı kaygılar.
• Kompulsif Davranışlar: Bu kaygıları veya korkuları gidermek amacıyla gerçekleştirilen aşırı temizlik, sürekli kontrol etme, tekrarlayıcı düzenleme veya ritüelistik eylemler. Bu davranışlar genellikle zaman alıcıdır ve annenin günlük işlevselliğini olumsuz etkileyebilir.

Geçerlik (Validity)

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapısal geçerlik ve içerik geçerliği üzerine odaklanmıştır. İçerik geçerliği, alanında uzman kişilerin görüşleri alınarak sağlanmış, maddelerin ölçülmek istenen psikolojik yapıyı temsil etme derecesi değerlendirilmiştir. Bu, ölçeğin kapsamının ilgili tüm boyutları içerdiğini garanti etmeye yardımcı olmuştur.

Yapı geçerliği ise istatistiksel analizlerle incelenmiştir. Ölçek geliştirme çalışmasında (Özdemir et al., 2019), Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik yapıyla uyumlu, anlamlı ve ayrışık alt boyutlara sahip olduğu doğrulanmıştır. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, her bir maddenin kendi faktörünü güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Güvenirlik (Reliability)

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayıları ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği yöntemleriyle gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısının, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve ölçümün içsel olarak tutarlı olduğunu gösterir.

Geliştirme makalesinde sunulan yüksek güvenirlik değerleri, aracın ölçüm hatasının düşük olduğunu ve farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında tutarlı sonuçlar üretme kapasitesine sahip olduğunu işaret etmektedir. Bu durum, ölçeğin hem klinik tarama hem de bilimsel araştırmalar için güvenilir bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin altında yatan yapısal boyutları belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, annelerin bebek bakımıyla ilgili obsesif ve kompulsif eğilimlerinin tek bir boyutta mı yoksa farklı boyutlarda mı kümelendiğini ortaya koymuştur. Tipik olarak, obsesyonlar ve kompulsiyonlar ayrı faktörler olarak veya bebek bakımı bağlamındaki farklı endişe alanlarına (örn., hijyen, güvenlik) göre ayrışan faktörler olarak tanımlanmıştır.

Özdemir ve arkadaşları (2019), faktör yüklerinin kabul edilebilir seviyede olduğunu ve faktörlerin toplam varyansın önemli bir kısmını açıkladığını belirtmişlerdir. Bu çok boyutlu yapı, annelikle ilgili obsesyon ve kompulsiyonların farklı tezahürlerini yakalamaya olanak tanır ve klinikte daha hedeflenmiş müdahaleler için temel sağlar.

Araç (Instrument)

Test Türü: Geliştirme

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Kesin derecelendirme aralığı için orijinal makaleye başvurulmalıdır, ancak bu tür ölçekler genellikle 4’lü veya 5’li Likert formatındadır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Anneler

Yaş Grubu: Yetişkin (Doğum yapmış anneler)

Popülasyon Detayları: Özellikle doğum sonrası erken dönemde (lohusalık dönemi) olan ve bebek bakımı sorumluluğu taşıyan anneler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılardan, bebek bakımıyla ilgili kendilerini ne kadar sıklıkla veya yoğunlukta obsesif düşüncelere sahip olduklarını veya kompulsif davranışlar sergilediklerini belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, lohusalık, annelik kaygısı, obsesif kompulsif belirtiler, ölçek, yapı geçerliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiş

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Kevser Özdemir (Sakarya Üniversitesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanılması için izinler konusunda sorumlu yazar Kevser Özdemir ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ve telif hakları bilgisi için ilgili makalenin yayıncısı olan Wiley Online Library‘nin politikaları geçerlidir.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: onlinelibrary.wiley.com

Referanslar

Özdemir, K., Menekşe, D., & Çınar, N. (2019). Development of Obsessive and Compulsive Behaviors Scale of Mothers in Postpartum Period Regarding Baby Care: Validity and reliability. Perspectives in Psychiatric Care, 1-7. DOI: 10.1111/ppc.12445

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: dogum-sonrasi-donemde-annelerin-bebek-bakimina-yonelik-obsesif-ve-kompulsif-davranislari-olcegi-toad.pdf

Doğum Sonrası Dönemde Annelerin Bebek Bakımına Yönelik Obsesif ve Kompulsif Davranışları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri bu kaynakta mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için lütfen sorumlu yazarın yayınlanmış makalesine (Özdemir, Menekşe, & Çınar, 2019) başvurunuz.