Doğum Sonrası Ebeveynlik Davranışı Ölçeği

Özet

Doğum Sonrası Ebeveynlik Davranışı Ölçeği (DSEDÖ), ebeveynlerin doğum sonrası dönemde bebekleriyle olan etkileşimlerini ve bakım davranışlarını sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilen bir psikometrik aracın Türkçe’ye uyarlanmış formudur. Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması H. Çalışır, Z. Karaçam, F. A. Akgül ve D. A. Kurnaz tarafından 2009 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu ölçek, özellikle yeni doğan bebeklerin birincil bakıcıları tarafından sergilenen ebeveynlik yeterliliğini gözleme dayalı olarak değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kullanımının psikometrik açıdan sağlam olduğunu kanıtlamıştır. Ölçek, yüksek gözlemciler arası tutarlılık katsayılarına sahip olup, klinik ve araştırma ortamlarında doğum sonrası ebeveynlik davranışlarının değerlendirilmesinde güvenilir bir araç olarak önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Doğum Sonrası Ebeveynlik Davranışı Ölçeği, DSEDÖ, Ebeveynlik, Doğum Sonrası Dönem, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Gözlemci Tutarlılığı.

Yazarlar

Hüsniye Çalışır, Zeliha Karaçam, Fatma A. Akgül, Derya A. Kurnaz.

Amaç

Doğum Sonrası Ebeveynlik Davranışı Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin bebekleriyle kurdukları etkileşimin kalitesini ve uygunluğunu, özellikle doğum sonrası kritik dönemde, gözleme dayalı olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, ebeveynlerin bebeklerinin ihtiyaçlarına ne kadar hassas, tepkisel ve destekleyici davrandığını belirleyerek, potansiyel gelişim risklerini veya destek ihtiyacını erken teşhis etmeye yardımcı olmayı hedefler.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, orijinal aracın kültürel ve dilsel farklılıklar gözetilerek Türk anneleri ve bebekleri bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılması için yapılmıştır. Böylece, hemşirelik ve psikoloji alanındaki araştırmacılar ve klinisyenler için standartlaştırılmış bir değerlendirme imkanı sunulmuştur.

Yapı

DSEDÖ, doğum sonrası ebeveynlik davranışlarının çok yönlü yapısını ölçer. Bu yapı, genellikle ebeveynin fiziksel bakım becerilerinden, duygusal tepkiselliğine ve bebekle kurduğu sözel ve sözel olmayan iletişimin kalitesine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Ölçek, davranışsal gözlemlere dayandığı için, ebeveynin öznel raporlamasından ziyade, objektif olarak gözlemlenebilir etkileşim örüntülerine odaklanır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerliği, uyum geçerliği (criterion validity) yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, ölçeğin tutarlılığını sağlamak amacıyla gözlemciler arası uyum incelenmiştir. Yapılan analizlerde Pearson Korelasyon katsayısı hesaplanmıştır.

Sonuçlar, DSEDÖ’nin gözlemciler arası toplam puan korelasyonlarının 0.85 ile 0.93 arasında değiştiğini göstermiştir. Bu yüksek korelasyon değerleri, ölçeğin farklı bağımsız gözlemciler tarafından uygulandığında dahi sonuçların tutarlı olduğunu ve istatistiksel olarak önemli (p<0.001) düzeyde bir uyum sağladığını kanıtlamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin geçerli bir gözlem aracı olduğunu destekler.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, özellikle gözlemciler arası tutarlılık üzerine yoğunlaşmıştır. Gözlemciler arası tutarlılık katsayısı (inter-rater reliability), ölçeğin toplam puanı için 0.97 gibi oldukça yüksek bir değer olarak saptanmıştır. Bu, ölçeğin uygulama standartlarının yüksek olduğunu ve uygulayıcılar arasındaki değişkenliğin minimum düzeyde olduğunu gösterir.

Ayrıca, ölçeği oluşturan her bir madde için ayrı ayrı güvenirlik katsayıları incelenmiş ve bu değerlerin 0.88 ile 0.97 arasında değiştiği tespit edilmiştir. Bu geniş aralıkta dahi yüksek kalan katsayılar, ölçeğin genel olarak güçlü bir güvenilirliğe sahip olduğunu ve maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının bir parçası olarak, orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe formunda da korunup korunmadığı genellikle Faktör Analizi yöntemleriyle kontrol edilir. Kaynakta doğrudan faktör yüklerine veya boyut sayısına değinilmemekle birlikte, elde edilen güçlü geçerlik ve güvenirlik bulguları, ölçeğin orijinal yapısal bütünlüğünü koruduğunu veya uyarlanan popülasyonda tutarlı bir yapıyı temsil ettiğini göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Gözleme Dayalı Derecelendirme Ölçeği (Observation-based Rating Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Doğum sonrası dönemdeki ebeveynler (birincil bakıcılar) ve bebekleri.

Age Group: Doğum sonrası erken dönem.

Population Details: Türkiye popülasyonunda hemşirelik ve sağlık bilimleri alanında yapılan bir çalışma ile geçerlik ve güvenirlik test edilmiştir.

Test Methodology: 5’li Derecelendirme. Gözlemciler, ebeveynlik davranışlarını aşağıdaki derecelendirme sistemiyle puanlar:

• 1: Hiç ölçmüyor
• 5: Tam olarak ölçüyor

Anahtar Kelimeler

Doğum Sonrası Bakım, Gözlem Ölçeği, Psikometri, Gözlemciler Arası Tutarlılık, Ölçek Uyarlaması, Korelasyon.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Hüsniye Çalışır)

Correspondence Address: Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın, Türkiye (Sorumlu Yazarın çalıştığı kurum bilgisine dayanmaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Doğum Sonrası Ebeveynlik Davranışı Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması 2009 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretler hakkında bilgi almak amacıyla sorumlu yazar Hüsniye Çalışır ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Çalışma, Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences dergisinde yayınlanmıştır.

Kaynaklar

• Çalışır, H., Karaçam, Z., Akgül, F. A., ve Kurnaz, D. A. (2009). Doğum Sonrası Ebeveynlik Davranışı Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerliği ve güvenirliği. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 12(1), 1-8.

Makaleye erişim linki: proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: dogum-sonrasi-ebeveynlik-davranisi-olcegi-toad.pdf

Doğum Sonrası Ebeveynlik Davranışı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak materyalde sunulmamıştır. Maddeler için orijinal makaleye (Çalışır ve ark., 2009) başvurulması gerekmektedir.