Boyutlu Yale-Brown Obsesif-Kompulsif Ölçeği

Özet

Boyutlu Yale-Brown Obsesif-Kompulsif Ölçeği (DY-BOCS), Obsesif-Kompulsif Bozukluğun (OKB) şiddetini ve belirti alanlarını boyutlu bir yaklaşımla değerlendirmek üzere tasarlanmış, klinik olarak önemli bir ölçektir. Bu ölçek, geleneksel Y-BOCS’un aksine, OKB semptomlarının heterojen doğasını yakalamayı amaçlar. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Güler ve arkadaşları tarafından 2016 yılında çocuk ve ergen örnekleminde gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda da yüksek düzeyde psikometrik özelliklere sahip olduğunu, özellikle yüksek iç tutarlılık ve tatmin edici geçerlilik gösterdiğini ortaya koymuştur.

DY-BOCS, OKB’nin genel şiddetini değerlendirmenin yanı sıra, belirti alt boyutlarının bağımsız önem derecesini ölçerek klinik uygulamada ve araştırmalarda daha detaylı bilgi sağlamaktadır. Ölçeğin güvenirlik analizleri, alt boyutlar için 0.93 ile 0.96 arasında değişen yüksek Cronbach Alfa katsayıları ile desteklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

DY-BOCS, Boyutlu Yale-Brown Obsesif-Kompulsif Ölçeği, Obsesif-Kompulsif Bozukluk, OKB, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Güvenirlik

Yazarlar

Ayşegül Selcen Güler, M. C. do Rosário, A. B. Ayaz, S. Gökçe, Y. Yulaf, S. Başgül, Y. Yazgan

Amaç

Boyutlu Yale-Brown Obsesif-Kompulsif Ölçeği’nin temel amacı, Obsesif-Kompulsif Bozukluğun (OKB) şiddetini geleneksel küresel bir skor yerine, spesifik semptom boyutları üzerinden ayrıntılı olarak ölçmektir. Bu yaklaşım, OKB’nin heterojen doğasını daha iyi anlamayı ve tedavi yanıtlarını boyut bazında takip etmeyi mümkün kılar. Ölçeğin uyarlama çalışması, bu boyutlu yapının Türk çocuk ve ergen popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir şekilde uygulanabilirliğini göstermeyi hedeflemiştir.

DY-BOCS, klinisyenlere ve araştırmacılara, hastanın yaşadığı obsesyon ve kompulsiyonların hangi ana temalar (boyutlar) etrafında yoğunlaştığına dair kapsamlı bir değerlendirme sunar. Bu boyutlu skorlama, kişiselleştirilmiş tedavi planlarının oluşturulmasında kritik rol oynamaktadır.

Yapı

DY-BOCS, adından da anlaşılacağı üzere, OKB semptomlarını boyutlu bir çerçevede değerlendiren bir yapıyı ölçmektedir. Geleneksel Y-BOCS (Yale-Brown Obsesif-Kompulsif Ölçeği), belirtilerin genel şiddetine odaklanırken; DY-BOCS, OKB’nin farklı semptom kategorilerini (örneğin, kirlilik/bulaşma, simetri/düzen, saldırganlık, dini obsesyonlar vb.) ayrı ayrı ele alır.

Ölçeğin temel yapısal varsayımı, OKB’nin tek bir bozukluk olmaktan ziyade, farklı nörobiyolojik ve bilişsel mekanizmalara sahip olabilen birden fazla alt boyuttan oluştuğudur. Bu boyutlu yapı, ölçek maddelerinin alt boyutlarla yüksek korelasyon göstermesi ve alt boyutların birbirlerinden nispeten bağımsız olması gerektiği beklentisi üzerine kuruludur.

Geçerlik

DY-BOCS’un Türkçe uyarlaması, ölçeğin geçerliliğini destekleyen önemli bulgular sunmuştur. Ölçeğin genel şiddet skoru ile ölçülen global şiddet arasında pozitif korelasyonlar tespit edilmiştir. Spesifik olarak, alt boyutların global şiddetle olan Pearson korelasyonu katsayıları 0.18 ile 0.93 arasında yüksek bir aralıkta dağılmıştır. Bu durum, ölçeğin OKB şiddetini tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir (yakınsak geçerlilik).

Önemli bir bulgu da, DY-BOCS’un, çocuk ve ergenler için tasarlanmış standart Çocuk Yale-Brown Obsesif-Kompulsif Ölçeği (CY-BOCS) ile yüksek düzeyde korelasyon göstermesidir. Bu yüksek korelasyon, DY-BOCS’un zaten kabul görmüş bir altın standart ölçekle benzer yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla güçlü bir yakınsak geçerliliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, birkaç istisna dışında, her bir alt boyuta ait önem derecesinin diğerlerinden bağımsız olması, ölçeğin boyutlu yapısının geçerliliğini desteklemektedir. Ölçeğin ıraksak geçerliliği de tatmin edici düzeyde bulunmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, Türk çocuk ve ergen örnekleminde son derece güçlü sonuçlar vermiştir. Ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve uygulayıcılar arası güvenilirliğini gösteren Sınıf İçi Korelasyon Katsayıları (ICC) her bir alt ölçek için 0.88 olarak saptanmıştır; bu, mükemmel bir gözlemciler arası uyumu işaret eder.

İç tutarlılık açısından, alt ölçeklerin Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları oldukça yüksektir ve 0.93 ile 0.96 arasında değişmektedir (0.96, 0.94, 0.93, 0.95, 0.95 ve 0.94). Bu yüksek alfa değerleri, ölçekteki maddelerin aynı temel yapıyı (ilgili alt boyutu) ölçmede çok başarılı olduğunu ve ölçeğin iç tutarlılığının mükemmel olduğunu göstermektedir. Ayrıca, alt ölçekler birbirleri ile yüksek ve anlamlı düzeyde ilişki göstermektedir, bu da boyutların OKB’nin genel yapısı içinde bütünleşik çalıştığını belirtir.

Faktör Analizi

DY-BOCS’un kendisi boyutlu bir ölçek olduğundan, uyarlama çalışması doğal olarak ölçeğin faktör yapısını araştırmıştır. Elde edilen yüksek iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayıları) ve alt boyutların nispi bağımsızlığı, ölçeğin orijinal olarak hedeflenen boyutlu faktör yapısını başarıyla yansıttığını düşündürmektedir.

Ölçeğin boyutlu yapısı, OKB semptomlarının kümeleştiği alt boyutların varlığını destekler. Uyarlama çalışmasında alt boyutlar için ayrı ayrı hesaplanan yüksek Cronbach Alfa değerleri (0.93–0.96 aralığı), her bir boyutun kendi içinde homojen olduğunu ve ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır. Bu sonuçlar, DY-BOCS’un Türk örnekleminde de dimensional psikopatoloji modeline uygun bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Klinik Görüşmeye Dayalı Ölçek (Orijinal Y-BOCS formatına benzer, boyut odaklı)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Popülasyon Detayları: Obsesif-Kompulsif Bozukluk tanısı almış Türk çocuk ve ergen örneklemi.

Test Metodolojisi: Uygulayıcı tarafından puanlanan, semptomların şiddetini ve alt boyutlara göre dağılımını ölçen standardize edilmiş bir klinik değerlendirme aracıdır. Derecelendirme sistemi, semptomların sıklığı, süresi, verdiği rahatsızlık ve müdahale derecesi gibi faktörleri kapsar.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, Korelasyon Analizi, Cronbach Alfa, Obsesyon, Kompulsiyon, DY-BOCS, CY-BOCS, Psikopatoloji, Çocuk Psikiyatrisi

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ayşegül Selcen Güler

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Detaylı yazışma adresi veri kaynağında belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

DY-BOCS’un Türkçe uyarlama çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin klinik veya araştırma amaçlı kullanımına ilişkin izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Ayşegül Selcen Güler ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makaleye ait tam metin bağlantısı sciencedirect.com üzerinden erişilebilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine ait indirme bağlantısı aşağıda belirtilmiştir:
dimensional-yale-brown-obsessive-compulsive-scale-toad.pdf

Kaynaklar

Güler, A. S., do Rosário, M. C., Ayaz, A. B., Gökçe, S., Yulaf, Y., Başgül, S., … & Yazgan, Y. (2016). Psychometric properties of the DY-BOCS in a Turkish sample of children and adolescents. Comprehensive psychiatry, 65, 15-23. http://dx.doi.org/10.1016/j.comppsych.2015.09.007

Boyutlu Yale-Brown Obsesif-Kompulsif Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek, klinik görüşme temelli olup, obsesyon ve kompulsiyonların şiddetini ve boyutlarını değerlendiren alt ölçeklerden oluşmaktadır.