Dışkı Kaçırma Şiddeti İndeksi

Özet

Dışkı Kaçırma Şiddeti İndeksi (DKŞİ), orijinal adıyla Fecal Incontinence Severity Index (FISI), dışkı kaçırma (fecal incontinence) durumunun şiddetini ve sıklığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir klinik araçtır. Bu giriş, M. Küçükbaş ve arkadaşları tarafından 2016 yılında Türk popülasyonunda gerçekleştirilen uyarlama ve geçerlik çalışmasına dayanmaktadır. Ölçek, gaz, sıvı dışkı ve katı dışkı kaçırma sıklığı gibi semptomları değerlendirerek, hastanın inkontinans düzeyini objektif olarak puanlamayı sağlar. DKŞİ, klinik ve araştırma ortamlarında semptom ciddiyetini değerlendirmek ve tedavi yöntemlerine verilen yanıtları izlemek için kritik bir ölçek olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dışkı Kaçırma, FISI, Şiddet İndeksi, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Pelvik Taban, İnkontinans.

Yazarlar

M. Küçükbaş, S. Selçuk, M. R. Asoğlu, Y. Akdemir, A. Karateke, Ç. Cam.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerde görülen dışkı kaçırma semptomlarının türünü (gaz, sıvı, katı) ve bu semptomların görülme sıklığını nicel bir şekilde belirleyerek hastalığın genel şiddetini ölçmektir. Bu indeks, klinik karar verme süreçlerinde, özellikle cerrahi veya konservatif tedavi yöntemlerinin etkinliğini değerlendirmede standart bir ölçüt sağlamaktadır. FISI, inkontinansın yaşam kalitesi üzerindeki etkisini dolaylı olarak yansıtan, semptom odaklı bir değerlendirme sunar.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki klinik ve akademik çalışmalarda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilmesini hedeflemiştir. Bu sayede, Türk popülasyonuna özgü dışkı kaçırma prevalansı ve şiddeti hakkındaki verilerin toplanmasına olanak tanınmıştır. Ölçeğin puanlanması ağırlıklı bir sistemle yapılır; bu, katı dışkı kaçırmanın gaz kaçırmaya göre daha yüksek bir şiddet puanı alması anlamına gelir.

Yapı

Ölçek, dışkı kaçırma (Fecal Incontinence) durumunun ciddiyetini dört temel boyutta ölçerek yapılandırır: kaçırılan materyalin türü (gaz, sıvı dışkı, katı dışkı) ve kaçırma sıklığı. Ölçek, hastaların son dört haftalık dönemdeki semptomlarını raporlamasını ister ve bu boyutları ağırlıklandırılmış puanlama sistemiyle birleştirerek 0 (inkontinans yok) ile 60 (en şiddetli inkontinans) arasında değişen tek bir şiddet skoru üretir.

Ölçülen yapı (konstrükt), bireyin yaşadığı inkontinans epizotlarının hem niteliğini hem de niceliğini kapsar. Bu, sadece semptomların varlığını değil, aynı zamanda günlük yaşamı ne ölçüde etkilediğini de gösteren kapsamlı bir değerlendirmedir. Yüksek puanlar, daha şiddetli ve sık görülen inkontinans durumuna işaret ederken, düşük puanlar daha hafif semptomları veya semptom yokluğunu gösterir. DKŞİ, pelvik taban disfonksiyonu ve anorektal cerrahi sonuçlarını değerlendiren araştırmalarda yaygın olarak kullanılan temel bir araçtır.

Geçerlik

Küçükbaş ve arkadaşlarının 2016 tarihli uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe versiyonunun yapısal ve eşzamanlı geçerlik özellikleri detaylıca incelenmiştir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen şiddet yapısını ne kadar iyi ölçtüğünü göstermektedir. Bu tür bir şiddet indeksinin, genellikle yaşam kalitesi ölçekleri (örneğin, Fecal Incontinence Quality of Life Scale – FIQL) ile güçlü ve anlamlı korelasyon göstermesi beklenir.

Eşzamanlı geçerlik analizleri, DKŞİ’nin klinik olarak belirlenmiş inkontinans şiddet gruplarını (hafif, orta, şiddetli) başarıyla ayırt edebilme yeteneğini test etmiştir. Çalışmanın sonuçları, ölçeğin dışkı kaçırma şiddetindeki farklılıkları doğru bir şekilde yansıttığını ve böylece Türk popülasyonunda klinik kullanıma uygun bir geçerlik seviyesine sahip olduğunu desteklemektedir. Ayrıca, ölçeğin ayırt edici geçerliği, inkontinans hastalarını sağlıklı kontrol gruplarından ayırma yeteneği ile de kanıtlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, özellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve zamana yayılmış tutarlılık (test-tekrar test güvenirliği) yöntemleriyle değerlendirilmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı şiddet yapısını ölçme derecesini gösterir. Birçok uyarlama çalışmasında olduğu gibi, DKŞİ’nin de klinik olarak kabul edilebilir düzeyde yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir, bu da maddelerin homojen ve tutarlı olduğunu belirtir.

Test-tekrar test güvenirliği, ölçeğin kısa zaman aralıklarında stabil sonuçlar üretme yeteneğini ölçer. Bu analiz, semptom durumunda belirgin bir değişiklik olmadığı varsayılan hastalarda yüksek korelasyon katsayıları göstermelidir. Yüksek test-tekrar test korelasyonları, ölçeğin ölçüm hatasının düşük olduğunu ve tekrarlanan ölçümlerde tutarlı sonuçlar verebileceğini kanıtlamaktadır. Bu psikometrik özellikler, DKŞİ’nin hem araştırma hem de klinik takip amaçlı kullanıma uygunluğunu sağlamaktadır.

Faktör Analizi

Orijinal Dışkı Kaçırma Şiddeti İndeksi (FISI), literatürde genellikle tek boyutlu bir yapı olarak ele alınır, zira temel amacı tek bir ağırlıklı şiddet skoru üretmektir. Uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin faktör yapısının hedef popülasyonda korunup korunmadığını incelemek amacıyla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır.

Küçükbaş ve arkadaşlarının çalışması, ölçeğin maddelerinin tek bir temel şiddet yapısı altında toplandığını doğrulamıştır. Bu analiz, ölçeğin yapısal geçerliğinin önemli bir bileşeni olup, Türk popülasyonunda da inkontinans şiddetinin tutarlı ve tek bir sürekli yapı olarak ölçüldüğünü göstermektedir. Bu tek faktörlü yapı, klinisyenlerin ve araştırmacıların yorumlamasını basitleştirir, zira tek bir toplam puan üzerinden şiddet değerlendirmesi yapılabilir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kendini raporlama ölçeği. Dört ana kategorideki semptom sıklığı ve türüne dayalı, ağırlıklandırılmış puanlama sistemi (0-60 arası).

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Population Group: Dışkı kaçırma semptomları gösteren yetişkin hastalar.

Age Group: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Population Details: Çalışma, dışkı inkontinansı tanısı almış ve genellikle Üroloji, Genel Cerrahi veya Kadın Hastalıkları ve Doğum kliniklerine başvuran hastalar üzerinde yürütülmüştür.

Test Methodology: Klinik değerlendirme ve psikometrik doğrulama yöntemleri kullanılarak anket şeklinde uygulanır. Hastaların son 4 haftalık periyottaki semptomlarını retrospektif olarak değerlendirmesi istenir.

Anahtar Kelimeler

Fecal Incontinence Severity Index, FISI, Türk Popülasyonu, Geçerlik, Güvenirlik, Kolorektal Cerrahi, Ürojinekoloji.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Selçuk Selçuk)

Correspondence Address: Referansta belirtilmemiştir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2016

İzinler ve Ücret: Ölçeğin orijinal versiyonu (FISI) klinik kullanım için yaygın olarak kabul görmüştür. Türkçe uyarlamanın kullanımı ve izin süreçleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Selçuk Selçuk ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım amaçlı izinlerin alınması, etik kurallar gereği zorunludur.

Uyarlama çalışmasının orijinal PDF dokümanı bu bağlantıdan indirilebilir: fecal-incontinence-severity-index-toad.pdf

Referanslar

Kucukbas, M., Selçuk, S., Asoglu, M. R., Akdemir, Y., Karateke, A., & Cam, Ç. (2016). Validation of the Fecal Incontinence Severity Index in a Turkish population. Female Pelvic Medicine & Reconstructive Surgery, 22(4), 283-286. doi: 10.1097/SPV.0000000000000263

Dışkı Kaçırma Şiddeti İndeksi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddelerinin tam listesi ve derecelendirme sistemi için orijinal yayın veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. DKŞİ’nin puanlaması, gaz, sıvı dışkı ve katı dışkı kaçırma sıklığına dayalı, ağırlıklandırılmış bir sistem içerir ve genellikle hastanın son 4 hafta içindeki deneyimlerini sorgular.