Disleksi Bilgi ve İnanç Ölçeği

Özet

Disleksi Bilgi ve İnanç Ölçeği (DBİÖ), bireylerin (genellikle eğitimciler, ebeveynler veya ilgili profesyoneller) disleksi hakkındaki mevcut bilgi düzeylerini ve bu spesifik öğrenme güçlüğüne yönelik sahip oldukları inançları, tutumları ve yanlış kanıları sistematik olarak ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, disleksiye dair bilimsel temelli gerçeklerle, toplumsal veya kültürel kaynaklı yanlış inançları ayırt etmeyi hedefler. DBİÖ’nün geçerlik ve güvenirlik çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu kanıtlamak üzere Sümer-Dodur ve Altındağ-Kumaş (2021) tarafından gerçekleştirilmiştir.

Bu ölçek, eğitim stratejilerinin planlanmasında, farkındalık programlarının etkinliğinin değerlendirilmesinde ve disleksiye yönelik toplumsal algının iyileştirilmesinde önemli bir değerlendirme aracı olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Disleksi, Bilgi, İnanç, Ölçek, Psikometri, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Halime Miray SÜMER-DODUR, Öznur Altındağ-Kumaş.

Amaç

Disleksi Bilgi ve İnanç Ölçeği’nin temel amacı, hedef popülasyonun disleksiye ilişkin sahip olduğu bilgi ve inanç seviyelerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk örnekleminde test etmek ve ölçeği Türkiye’deki araştırmacıların ve uzmanların kullanımına sunmaktır. Bu sayede, disleksiye dair yanlış inançların yaygınlığı tespit edilebilir ve buna yönelik eğitimsel müdahaleler geliştirilebilir.

Ölçek, özellikle öğretmenlerin ve özel eğitim uzmanlarının disleksi hakkındaki bilgi eksiklerini veya yanlış tutumlarını belirleyerek, mesleki gelişim ihtiyaçlarının saptanmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Ölçek sonuçları, disleksi tanısı almış bireylere yönelik daha etkili ve destekleyici eğitim ortamlarının oluşturulması için temel veri sağlar.

Yapı

Disleksi Bilgi ve İnanç Ölçeği, genellikle iki temel yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır: Disleksiye Dair Bilgi ve Disleksiye Dair İnançlar/Tutumlar. Bilgi boyutu, disleksinin nörobiyolojik kökenleri, semptomları ve bilimsel olarak kanıtlanmış müdahale yöntemleri gibi olgusal bilgileri kapsar. Bu boyut, katılımcının akademik ve profesyonel bilgi birikimini değerlendirir.

İnanç/Tutum boyutu ise, disleksinin tembellikten, motivasyon eksikliğinden ya da kötü ebeveynlikten kaynaklandığı gibi popüler ancak bilimsel olmayan varsayımları veya önyargıları ölçer. Bu iki boyutun ölçülmesi, sadece neyin bilindiğini değil, aynı zamanda disleksiye nasıl yaklaşıldığını da anlamak için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, Sümer-Dodur ve Altındağ-Kumaş (2021) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması kapsamında raporlanmıştır. Geçerlik analizlerinde genellikle yapı geçerliği ön planda tutulmuştur. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen psikolojik yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini gösterir.

Yapı geçerliği kapsamında, Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (DFA) kullanılarak ölçek maddelerinin orijinal ölçekteki faktör yapısını koruyup korumadığı incelenmiştir. İçerik geçerliği için ise, ölçek maddelerinin ilgili literatürü ve yapıyı temsil etme derecesini değerlendirmek üzere alanında uzman görüşlerine başvurulmuştur.

Güvenirlik

Disleksi Bilgi ve İnanç Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde ve farklı maddeler arasında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini incelemiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa değeri) hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü ve sonuçların güvenilir olduğunu gösterir.

Güvenirlik çalışmalarında ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Bu analiz, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında kararlı sonuçlar verip vermediğini ortaya koyar. Elde edilen güvenirlik bulguları, ölçeğin Türk örnekleminde tutarlı ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla uyarlama çalışmasında faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, DBİÖ’nün maddelerinin bilgi ve inanç gibi teorik olarak ayrılmış alt boyutlar altında gruplanıp gruplanmadığını kontrol etmiştir. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türkçe versiyonunda da doğrulandığını göstermiştir.

Faktör yükleri, maddelerin hangi alt boyuta ne kadar güçlü bir şekilde ait olduğunu gösterirken, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uyum indeksleri, modelin veri ile ne kadar uyumlu olduğunu belirlemiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyum içinde olduğunu teyit etmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme formatında olup, katılımcıların bilgi ve inanç ifadelerine ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri beklenir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Disleksi konusunda bilgi sahibi olması beklenen profesyoneller (öğretmenler, özel eğitim uzmanları, psikologlar) ve ebeveynler.

Age Group: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri).

Population Details: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması, ilgili popülasyon örneklemleri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Bireysel veya grup olarak uygulanan öz bildirim temelli bir psikometrik testtir.

Anahtar Kelimeler

Öğrenme Güçlüğü, Eğitim, Öğretmen Tutumları, Faktör Analizi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Halime Miray SÜMER-DODUR: [email protected]

Correspondence Address: Sümer-Dodur, H. M. ve Altındağ-Kumaş, Ö.’nün ilgili akademik kurumlarıdır (Makale referansından ulaşılabilir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021 (Türkçe uyarlama çalışmasının yayın yılıdır).

İzinler ve Kullanım: Ölçeğin akademik veya araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Halime Miray SÜMER-DODUR ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izni genellikle yazarın takdirindedir.

Ücret: Ölçeğin akademik araştırmalarda kullanımı genellikle ücretsizdir. Ancak, kurumsal veya ticari amaçlı kullanımlar için yazarın izin prosedürlerine uyulması ve olası bir ücretlendirme politikasına tabi olunması gerekebilir.

Referanslar

• Sümer-Dodur, H. M. ve Altındağ-Kumaş, Ö. (2021). “Disleksi Bilgi ve İnanç Ölçeği” nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 11(1). doi: 10.23863/kalem.2020.160.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: disleksi-bilgi-ve-inanc-olcegi-toad.pdf

Makalenin ResearchGate üzerindeki bağlantısı: ResearchGate Bağlantısı

Disleksi Bilgi ve İnanç Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

DİKKAT: Bu ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanıcıların ölçek maddelerine erişimi için yukarıda belirtilen referans makaleye başvurmaları gerekmektedir.