Uykusuzluk Şiddeti İndeksi

Özet

Uykusuzluk Şiddeti İndeksi (UŞİ), bireylerin son iki hafta içerisindeki uykusuzluk semptomlarının şiddetini ve bu semptomların günlük yaşam üzerindeki etkilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş, 7 maddeden oluşan kısa bir öz bildirim ölçeğidir. Ölçek, uluslararası alanda uykusuzluk (insomnia) tedavisinin etkinliğini değerlendirmek ve klinik şiddetini belirlemek için standart bir araç olarak kabul edilmektedir.

Ölçeğin Türk örneklemindeki psikometrik özellikleri Boysan, Güleç, Beşiroğlu ve Kalafat (2010) tarafından incelenmiştir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal geçerliliğini ve güvenilirliğini Türk kültürüne uygun olarak teyit etmiştir. Ölçek, hem klinik popülasyonlarda hem de genel popülasyonda uykusuzlukla ilgili şikayetlerin ciddiyetini hızlı ve etkili bir şekilde değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Uykusuzluk Şiddeti İndeksi, Uykusuzluk, Uyku Kalitesi, Günlük İşlevsellik, Öz Bildirim Ölçeği, Psikometri, Stres.

Yazarlar

Boysan, M., Güleç, M., Beşiroğlu, L., Kalafat, T. (Türk Uyarlaması)

Amaç

Uykusuzluk Şiddeti İndeksi’nin temel amacı, klinik ve araştırma ortamlarında bireylerin algıladığı uykusuzluk şikayetlerinin şiddetini ve bu şikayetlerin neden olduğu genel huzursuzluk ve bozulmayı ölçmektir. Ölçek, özellikle uykuya dalma, uykuyu sürdürme, sabah erken uyanma ve bu sorunlardan kaynaklanan günlük yaşamdaki işlevsellik kaybı gibi temel alanları değerlendirir.

Bu araç, uykusuzluk tanısı konmuş bireylerde tedavi öncesi ve sonrası semptom şiddetindeki değişimleri izlemek için idealdir. 5’li Likert derecelendirme sistemi sayesinde, semptomların sıfır (yok) ile şiddetli (4) arasındaki derecesini kolayca nicelleştirerek klinik ilerlemeyi takip etmeyi sağlar.

Yapı

Uykusuzluk Şiddeti İndeksi, uykusuzluk olgusunu bilişsel ve davranışsal yönleriyle ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Türk uyarlama çalışmasında, ölçek toplam 7 maddeden oluşmakta ve iki temel alt boyutta toplanmaktadır. Bu alt boyutlar, uykusuzluğun hem temel semptomlarını hem de psikososyal etkilerini kapsamaktadır.

• Günlük İşlevsellik: Bu alt boyut, uyku sorununun neden olduğu genel stres düzeyi, ruh hali ve günlük aktiviteleri gerçekleştirme yeteneği üzerindeki olumsuz etkileri değerlendirir. Yüksek puanlar, uykusuzluğun bireyin yaşam kalitesini ciddi ölçüde bozduğunu gösterir.
• Uyku Kalitesi: Bu alt boyut, uykuya geçişte zorluklar, gece boyunca uyanmalar ve sabah erken uyanma gibi temel uyku bozukluğu semptomlarının subjektif şiddetini ölçer.

Geçerlik

Boysan ve arkadaşları (2010) tarafından gerçekleştirilen Türk örneklemi çalışması, ölçeğin yapısal geçerliliğini destekleyen bulgular sunmuştur. Bu çalışma, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı uykusuzluk şiddeti yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Ancak, uyarlama çalışmasının orijinal kaynak özetinde spesifik olarak yakınsak veya ayırt edici geçerlik katsayıları veya istatistiksel detaylar sunulmamıştır.

Ölçeğin orijinal versiyonu (Insomnia Severity Index), klinik olarak uykusuzluk tanısı almış bireylerde diğer ilgili ölçeklerle yüksek korelasyon göstererek güçlü bir eş zamanlı geçerliliğe sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Türk uyarlama çalışmasında, Uykusuzluk Şiddeti İndeksi’nin iç tutarlılık güvenilirliğinin kabul edilebilir düzeyde olduğu belirtilmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçme konusunda ne kadar uyumlu olduğunu gösterir.

Orijinal kaynakta spesifik Güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa değeri) doğrudan sunulmamış olsa da, uyarlama çalışmasının yayınlanması, ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini işaret etmektedir. Genellikle bu tür kısa ölçeklerde yüksek iç tutarlılık değerleri beklenir.

Faktör Analizi

Türk örnekleminde yapılan faktör analizi, ölçeğin 7 maddesinin iki temel faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu iki faktörlü yapı, teorik olarak uykusuzluğun hem semptom şiddeti hem de sonuçları açısından değerlendirilmesi gerektiğini desteklemektedir. Bu faktörler “Günlük İşlevsellik” ve “Uyku Kalitesi” olarak adlandırılmıştır.

Faktör analizi sonuçları, Uykusuzluk Şiddeti İndeksi’nin uykusuzluğun çok boyutlu doğasını yakaladığını ve böylece klinisyenlere ve araştırmacılara daha detaylı bir değerlendirme imkanı sunduğunu göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: 7 madde, 5’li Likert derecelendirme (0 = Hiçbiri / Yok, 4 = Çok Şiddetli / Çok Fazla)

Language Available: Türkçe (Türk Adaptasyonu için)

Population Group: Klinik ve Genel Popülasyon

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Türk örneklemi üzerinde psikometrik özellikleri incelenmiştir. Özellikle uyku bozukluğu şikayeti olan bireylerin değerlendirilmesinde kullanılır.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği. Bireylerin son 2 hafta içerisindeki uykusuzluk semptomları hakkındaki algılarını ve deneyimledikleri stres düzeyini değerlendirmeyi içerir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uykusuzluk Şiddeti İndeksi’nin Türk örneklemindeki uyarlama çalışması 2010 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin orijinal versiyonu Dr. Charles Morin tarafından geliştirilmiştir. Akademik ve klinik kullanım için izin ve telif hakları konusunda orijinal yazarların veya yayıncı kuruluşların yönergelerine başvurulması tavsiye edilir.

Kaynakça

Boysan, M., Güleç, M., Beşiroğlu, L. ve Kalafat, T. (2010). Uykusuzluk Şiddeti İndeksi’nin Türk örneklemindeki psikometrik özellikleri. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 11, 248-252.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: uykusuzluk-siddeti-indeksi-toad.pdf

Bu uyarlama çalışmasına ait ResearchGate bağlantısı aşağıdadır: researchgate.net

Uykusuzluk Şiddeti İndeksi Maddeleri

Ölçek toplam 7 maddeden oluşmaktadır ve 5’li Likert (0-4) sistemiyle derecelendirilir. Maddeler iki alt boyutta incelenir:

Günlük İşlevsellik: Uyku sorununun neden olduğu stres düzeyi

Uyku Kalitesi: uykuya geçişte zorluklar