Dijital Oyun Bağımlılığına İlişkin Farkındalık Ölçeği (DOBİFÖ)

Özet

Dijital Oyun Bağımlılığına İlişkin Farkındalık Ölçeği (DOBİFÖ), bireylerin dijital oyun bağımlılığı durumuna yönelik sahip oldukları içsel ve dışsal farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla 2020 yılında geliştirilmiş özgün bir ölçme aracıdır. Ölçek, toplam 12 madde ve iki alt boyuttan oluşmaktadır. Bu geliştirme çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) ortaya koyarak, alanyazına güvenilir bir araç kazandırmayı hedeflemiştir.

Ölçek, 5’li Likert Ölçeği tipinde derecelendirilmekte olup, yüksek puanlar bireyin dijital oyun bağımlılığının sonuçları hakkındaki farkındalık düzeyinin de yüksek olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Dijital oyun bağımlılığı, Farkındalık, Psikometrik, Ölçek geliştirme, İçsel farkındalık, Dışsal farkındalık, DOBİFÖ, Geçerlik.

Yazarlar

Gönül TEKKURŞUN DEMİR, Hakan İ. Cicioğlu.

Amaç

Dijital Oyun Bağımlılığına İlişkin Farkındalık Ölçeği (DOBİFÖ), bireylerin kendilerinde veya çevrelerindeki kişilerde gözlemledikleri dijital oyun bağımlılığı durumuna yönelik sahip oldukları bilişsel ve duygusal farkındalık düzeyini belirlemek amacıyla geliştirilmiştir.

Ölçek, farkındalığı iki temel boyutta ele alarak, bağımlılığın kişisel ve sosyal sonuçlarına ilişkin bilinci ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunar. Bu araç sayesinde, özellikle eğitim ve spor bilimleri gibi alanlarda, dijital bağımlılığın potansiyel zararlarına karşı farkındalık eğitimlerinin etkinliği ölçülebilir veya bireysel risk faktörleri belirlenebilir.

Yapı

DOBİFÖ, kuramsal olarak dijital oyun bağımlılığı olgusunun yol açtığı sonuçlara dair bireyin sahip olduğu farkındalık düzeyini ölçer. Ölçek, toplam 12 maddeden ve iki farklı alt boyuttan oluşmaktadır:

• İçsel Farkındalık (İF): Bu 5 maddelik alt boyut, bireyin bağımlılık davranışlarının kendi psikolojik durumu, stresi ve genel iyi oluş hali üzerindeki etkilerini ne ölçüde fark ettiğini ölçer.
• Dışsal Farkındalık (DF): Bu 7 maddelik alt boyut, bağımlılığın bireyin sosyal ilişkileri, ailevi sorumlulukları ve çevresindeki insanlarla etkileşimleri üzerindeki olumsuz sonuçlarını ne ölçüde algıladığını ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile incelenmiştir. Elde edilen istatistiksel veriler, ölçeğin faktör yapısının güçlü olduğunu ve verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermiştir.

• Örneklem Uygunluğu (KMO): Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem uygunluğu katsayısı değeri 0,90 olarak bulunmuştur. Bu değer, verilerin faktörleşme için mükemmel düzeyde uygun olduğunu işaret etmektedir.
• Bartlett Sphericity Testi: Bartlett Sphericity testi sonuçları anlamlı çıkmıştır (Ki-kare = 863.952; sd=66; p=.000). Bu sonuç, değişkenler arasında faktör analizi yapmaya uygun bir korelasyon matrisi olduğunu doğrulamaktadır.

Güvenirlik

DOBİFÖ’nün iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin hem alt boyutlar hem de toplam puan açısından yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

• İçsel Farkındalık (İF) faktörünün Cronbach Alfa katsayısı: .82.
• Dışsal Farkındalık (DF) faktörünün Cronbach Alfa katsayısı: .83.
• DOBİFÖ’nün toplam puan Cronbach Alfa değeri: .88.

Faktör Analizi

Ölçek, yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda 12 maddeden oluşan, iki faktörlü bir yapı sergilemektedir. Bu faktörler, İçsel Farkındalık (5 madde) ve Dışsal Farkındalık (7 madde) olarak adlandırılmıştır. Faktör analizi, maddelerin yüklerinin yüksek olduğunu ve yapısal bütünlüğün korunduğunu kanıtlamıştır.

İki faktörlü yapının, dijital oyun bağımlılığının birey üzerindeki etkilerinin ayrıştırılmasına olanak tanıyan önemli bir ayrım sağladığı belirtilmiştir. Bu durum, araştırmacılara bağımlılıkla mücadele stratejilerini daha hedef odaklı geliştirmeleri için veri sunmaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Özgün Ölçek)

Format: 12 maddelik, kendini değerlendirmeye dayalı anket formatı.

Mevcut Diller: Türkçe.

Hedef Kitle: Dijital oyun oynama davranışı gösteren bireyler.

Yaş Grubu: Ergen ve yetişkin popülasyonları için uygundur.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve/veya genel popülasyon örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirme yapılır (1=Hiç Katılmıyorum – 5=Tamamen Katılıyorum). Ölçekten alınabilecek en düşük ve en yüksek puanlar, maddelerin toplamı üzerinden hesaplanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik ölçme, İç tutarlılık, KMO, Faktör analizi, Dijital bağımlılık, Güvenirlik, Psikometri, Likert tipi ölçek.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gönül TEKKURŞUN DEMİR

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Gönül Tekkurşun Demir ve Hakan İ. Cicioğlu tarafından 2020 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ticari amaçlı kullanımla ilgili ücret bilgileri için sorumlu yazar Gönül TEKKURŞUN DEMİR ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Demir, G. T., & Cicioğlu, H. İ. (2020). Dijital Oyun Bağımlılığına İlişkin Farkındalık Ölçeği (DOBİFÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Avrasya Spor Bilimleri ve Eğitim Dergisi, 2(1), 1-17.

Makalenin orijinal bağlantısı Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: dijital-oyun-bagimliligina-iliskin-farkindalik-olcegi-dobifo-toad.pdf

Dijital Oyun Bağımlılığına İlişkin Farkındalık Ölçeği (DOBİFÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek 12 madde ve 2 alt boyuttan oluşmaktadır:

• İçsel Farkındalık (5 madde): Oyunlardaki aksiyonlardan dolayı dijital oyun bağımlılığı bireyin stresini arttırır.
• Dışsal Farkındalık (7 madde): Dijital oyun bağımlıları kendini dijital oyun oynamaktan alamadığı için çevresindekilere zaman ayıramaz.