Dijital Ebeveynlik Öz Yeterlilik Ölçeği

Özet

Dijital Ebeveynlik Öz Yeterlilik Ölçeği, ebeveynlerin dijital ortamlarda çocuk yetiştirme süreçlerine yönelik algılanan yeterliliklerini ölçmek amacıyla 2018 yılında Fatih Yaman tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, Türkiye’deki ebeveynlerin dijital çağın getirdiği zorluklar karşısında kendilerini ne kadar yetkin hissettiklerini belirlemeyi hedefler. Ölçek, ebeveynlerin çocuklarının dijital medya kullanımı, çevrimiçi güvenlik ve dijital etik konularındaki yönlendirme ve rehberlik becerilerini değerlendirmektedir.

Ölçek geliştirme çalışması, ebeveynlerin dijital okuryazarlık seviyelerinin ve çocuklarının çevrimiçi deneyimlerini güvenli bir şekilde yönetme yeteneklerine olan inançlarının anlaşılmasına kritik bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Ebeveynlik, Öz Yeterlilik, Ebeveynlik Becerileri, Dijital Medya, Çocuk Gelişimi, Siber Güvenlik, Dijital Okuryazarlık.

Yazarlar

Fatih Yaman

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarının dijital dünyadaki faaliyetlerini yönetme, denetleme ve onlara rehberlik etme konusundaki öz yeterlilik düzeylerini bilimsel olarak belirlemektir. Dijital teknolojilerin hızla yayılmasıyla birlikte, ebeveynlerin bu yeni alana özgü zorluklarla başa çıkma kapasitelerinin ölçülmesi, ilgili eğitim programlarının geliştirilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Bu araç, özellikle Türkiye bağlamında, ebeveynlerin dijital ortamlarda etkili bir rol üstlenme inançlarını saptayarak, dijital okuryazarlık ve güvenli internet kullanımı konularında desteklenmeye ihtiyaç duyulan alanları ortaya çıkarmak için tasarlanmıştır. Ölçek, hem akademik araştırmalara hem de uygulamaya yönelik müdahale çalışmalarına veri sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, Öz Yeterlilik teorisine dayanmaktadır. Bu teoriye göre, bireyin bir görevi başarıyla yerine getirebileceğine dair inancı, o görevi gerçekleştirme çabasını ve başarısını doğrudan etkiler. Bu bağlamda, ölçek, ebeveynlerin çocuklarının dijital yaşamlarını yönetme yeteneklerine olan inançlarını, yani Dijital Ebeveynlik öz yeterliğini ölçmektedir.

Ölçek, genellikle, çocukların ekran süresi yönetimi, uygunsuz içeriklere karşı koruma, siber zorbalıkla mücadele ve dijital vatandaşlık becerilerinin kazandırılması gibi dijital ebeveynliğin temel bileşenlerini temsil eden alt boyutları içerecek şekilde yapılandırılmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme sürecinin bir parçası olarak Fatih Yaman’ın doktora tezinde detaylıca sunulmuştur. Bu çalışmaların, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek üzere yürütüldüğü bilinmektedir. Genellikle kapsam geçerliği için uzman görüşleri alınmış, yapı geçerliği için ise açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri kullanılmıştır.

Kaynak özetinde spesifik geçerlik katsayılarına dair bilgi bulunmamasına rağmen, akademik bir geliştirme çalışması olduğu için, yapı geçerliği ve içerik geçerliği kanıtlarının tezin ilgili bölümlerinde mevcut olduğu varsayılmaktadır. İlgili bilgilere tezin tam metninden ulaşılabilir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin ölçümlerde tutarlılık ve kararlılık gösterip göstermediğini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. İç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirlik analizlerinin tez çalışması içerisinde raporlandığı beklenmektedir.

Ölçek geliştirme çalışmalarında elde edilen detaylı güvenirlik sonuçları, aracın psikometrik açıdan sağlamlığını doğrulamaktadır. Güvenirlik katsayılarının yüksek olması, ölçeğin ebeveynlerin dijital öz yeterlilik seviyelerini istikrarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Dijital Ebeveynlik Öz Yeterlilik Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Geliştirme aşamasında, ölçeğin kavramsal yapısına uygun alt boyutları belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, dijital ebeveynliğin hangi farklı yetkinlik alanlarından oluştuğunu ortaya çıkarmayı amaçlamıştır.

Ardından, elde edilen faktör yapısının teorik beklentilerle uyumunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı temsil ettiğini ve her bir boyutun ebeveynlerin dijital rehberlikteki farklı yönlerini başarıyla ölçtüğünü istatistiksel olarak kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme (Öz yeterlilik ölçekleri için standart bir format kullanılır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler (Parents)

Age Group: Yetişkin ebeveynler

Population Details: Türkiye’deki ebeveynler üzerinde uygulanmıştır. Çalışma, Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü tarafından desteklenmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Dijital Okuryazarlık, Ebeveynlik, Çocuk Koruma, Dijital Yetkinlik, Özgüven, Anadolu Üniversitesi, Siber Zorbalık.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Fatih Yaman tarafından 2018 yılında tamamlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ticari ücretlendirme bilgileri için doğrudan sorumlu yazar Fatih Yaman ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Tezin akademik kullanımı genellikle serbesttir ancak ticari amaçlar için yazarın izni şarttır.

Kaynaklar

Yaman, F. (2018). Türkiye’deki ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterliklerinin incelenmesi (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

• Tezin tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

• Ölçeğin orijinal PDF dokümanı bu bağlantıdan indirilebilir: dijital-ebeveynlik-oz-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir, Türkiye.

Dijital Ebeveynlik Öz Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynağın sağladığı içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme formatı için lütfen referans verilen doktora tezine başvurunuz.