Değişim Sürecinde Motivasyon Yaklaşımları Ölçeği

Özet

Değişim Sürecinde Motivasyon Yaklaşımları Ölçeği (DSMÖ), bireylerin kişisel veya davranışsal değişim süreçlerinde benimsedikleri farklı motivasyon yaklaşımlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. 2017 yılında Helvacı, Koçak ve Mıdık tarafından yapılan bir geliştirme çalışması sonucunda ortaya konmuştur. Ölçek, değişim eylemi sırasında ortaya çıkan güdülenme biçimlerini ve bu güdülenmenin yönünü (yaklaşma veya kaçınma) tespit etmeyi hedeflemektedir. Bu araç, özellikle sağlık psikolojisi, eğitim ve danışmanlık alanlarında bireylerin değişim çabalarının altında yatan güdüsel yapıları anlamak için kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Değişim Süreci, Motivasyon Yaklaşımları, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Geçerlik, Güvenirlik, Davranış Değişikliği.

Yazarlar

Mehmet Akif HELVACI, Savaş KOÇAK, Kerem MIDIK.

Amaç

DSMÖ’nün temel amacı, bireylerin bir davranış veya yaşam tarzı değişikliği yapma kararı aldıklarında veya bu sürece girdiklerinde kullandıkları motivasyon stratejilerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, danışmanlara ve araştırmacılara, bireylerin değişim motivasyonlarının doğasını ve yoğunluğunu belirleyerek daha etkili müdahale programları tasarlama imkanı sunar. Ölçek, özellikle motivasyonun dinamik ve süreç odaklı yönlerini yakalamayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, motivasyonun değişim bağlamında nasıl işlediğini inceleyen teorik çerçevelere dayanmaktadır. Ölçülen psikolojik yapı, bireyin değişim hedeflerine ulaşma çabası sırasında kullandığı içsel ve dışsal güdülenme biçimlerini, yaklaşma (başarıya yönelme) ve kaçınma (başarısızlıktan sakınma) eğilimlerini kapsar. Bu yapı, değişimin farklı aşamalarında (örneğin, niyetlenme, hazırlık, eylem) bireyin güdüsel profilini ortaya koyarak, davranış değişikliği modellerini destekleyici niteliktedir.

Geçerlik

Değişim Sürecinde Motivasyon Yaklaşımları Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Çalışmada yapı geçerliği, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri (AFA ve DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısını doğrulama amacını taşımıştır. Ayrıca, ölçeğin ölçtüğü yapının diğer ilgili yapılarla (örneğin, genel motivasyon veya değişim evreleri) ilişkisini incelemek amacıyla ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları da yapılmış olabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Güvenirlik çalışmaları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini ve rastgele hatalardan nispeten arınmış olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

DSMÖ’nün faktör yapısını belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılmıştır. AFA, ölçeğin altında yatan boyutları keşfetmeye yardımcı olurken, DFA ise belirlenen bu faktör yapısının orijinal örneklem ve teorik modelle ne ölçüde uyumlu olduğunu test etmiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve motivasyon yaklaşımlarının farklı alt bileşenlerden oluştuğunu göstermiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Kaynak içerikte derecelendirme bilgisi net olarak belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak büyük ihtimalle 5’li veya 7’li Likert Tipi bir derecelendirme kullanılmıştır (Örneğin, “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyon veya değişim sürecinde olan bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, genellikle davranış değişikliği veya kişisel gelişim süreçleriyle ilgili deneyime sahip yetişkinler üzerinde test edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama yöntemi. Katılımcılar, değişim süreçlerindeki motivasyonel eğilimlerini ifade eden maddeleri kendilerine en uygun gelen dereceye göre işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

Öz-Bildirim, Motivasyon Teorisi, Değişim Evreleri, Psikolojik Ölçüm, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir (Sorumlu Yazar: Mehmet Akif HELVACI).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek geliştirme çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı, sorumlu yazar (Mehmet Akif HELVACI) ile iletişime geçilerek belirlenmelidir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle referans gösterilmesi yeterlidir.

Ölçeğin orijinal makalesi DergiPark üzerinden erişilebilir durumdadır: dergipark.org.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: degisim-surecinde-motivasyon-yaklasimlari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Helvacı, M. A., Koçak, S. ve Mıdık, K. (2017). Değişim Sürecinde Motivasyon Yaklaşımları Ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7 (2), 345-360.

Değişim Sürecinde Motivasyon Yaklaşımları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddelerine dair orijinal içerik, kaynak metinde bulunmamaktadır. Maddeler, yayımlanmış makalenin tam metninde yer almaktadır.