Anoreksiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği ve Bulimiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği

Özet

Anoreksiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği (ANSOCQ) ve Bulimiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği (BNSOCQ), yeme bozuklukları olan bireylerin tedaviye yönelik değişim istekliliklerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş öz bildirime dayalı araçlardır. Bu ölçekler, davranışsal değişimi açıklayan önde gelen kuramlardan biri olan Transtheoretical Model (TTM) çerçevesinde oluşturulmuştur. TTM’ye göre bireyler, herhangi bir davranış değişikliğini beş temel aşamada (Düşünce Öncesi, Düşünce, Hazırlık, Eylem ve Sürdürme) deneyimler. Bu ölçekler, danışanların hangi evrede bulunduğunu tespit ederek, klinik müdahalelerin kişiselleştirilmesine ve etkinliğinin artırılmasına olanak tanır. Ergüney-Okumuş ve arkadaşları tarafından 2018 yılında Türkçe’ye uyarlanan bu ölçekler, Türk örnekleminde psikometrik özelliklerinin incelenmesi amacıyla kullanılmıştır.

Ölçekler, özellikle Anoreksiya Nervoza (AN) ve Bulimiya Nervoza (BN) tanısı almış veya bu bozuklukların belirtilerini gösteren bireylerin motivasyonel durumlarını ölçmek için tasarlanmıştır. Bu araçların psikometrik açıdan sağlam olması, klinik uygulamada ve araştırmalarda değişim evrelerinin doğru bir şekilde saptanmasını sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Anoreksiya Nervoza, Bulimiya Nervoza, Transtheoretical Model, Değişim Evreleri, Motivasyon, Yeme Bozuklukları, Psikometri, Ölçek Uyarlaması.

Yazarlar

F. E. Ergüney-Okumuş, H. Ö. S. Sertel-Berk, B. Yücel, E. Rieger.

Amaç

Anoreksiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği (ANSOCQ) ve Bulimiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği (BNSOCQ), yeme bozukluğu belirtileri gösteren bireylerin, bozukluklarından kurtulmaya veya semptomlarını azaltmaya yönelik niyet ve isteklilik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeklerin temel amacı, bireyin değişim sürecinde hangi aşamada olduğunu belirleyerek, terapistlerin hastanın motivasyon düzeyine uygun müdahale stratejileri geliştirmesine yardımcı olmaktır.

Türkçe uyarlama çalışması (2018), bu ölçeklerin kültürel ve dilsel olarak Türk popülasyonuna uygunluğunu ve orijinal yapısal özelliklerini koruyup korumadığını saptamayı hedeflemiştir. Bu uyarlama, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında yeme bozukluğu tedavisinde Transtheoretical Model‘e dayalı yaklaşımların kullanılabilmesi için sağlam bir temel oluşturmuştur.

Yapı

Ölçeklerin ölçtüğü psikolojik yapı, Prochaska ve DiClemente’nin geliştirdiği Transtheoretical Model‘den (TTM) türetilen “Değişim Evreleri”dir. Bu yapı, yeme bozukluğu davranışlarının değiştirilmesi sürecinin doğrusal olmayan, ancak öngörülebilir aşamalardan oluştuğunu varsayar.

Ölçekler genellikle beş temel değişim evresini ölçer:

• Düşünce Öncesi (Precontemplation): Bireyin davranışının sorunlu olduğunu henüz kabul etmediği veya yakın gelecekte (genellikle 6 ay içinde) değişim niyetinin olmadığı evre.
• Düşünce (Contemplation): Bireyin davranışını değiştirmeyi düşündüğü, ancak henüz kararsız olduğu evre.
• Hazırlık (Preparation): Bireyin yakın zamanda (genellikle 1 ay içinde) değişime başlamaya niyetli olduğu ve küçük adımlar attığı evre.
• Eylem (Action): Bireyin istenen davranış değişikliğini aktif olarak uyguladığı ve sürdürdüğü evre.
• Sürdürme (Maintenance): Değişimin altı aydan fazla süredir devam ettiği ve bireyin nüksetmeyi önlemeye odaklandığı evre.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilse de, Ergüney-Okumuş ve arkadaşlarının 2018 tarihli çalışması, Türkçe versiyonların yapı geçerliğini incelemiştir. Çalışma kapsamında, ölçeklerin orijinal beş faktörlü yapısının Türk örnekleminde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edildiği ve model uyum indekslerinin genellikle kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiştir.

Geçerlik analizleri, ölçeklerin teorik olarak temsil etmesi beklenen değişim evrelerini tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Ayrıca, bu ölçeklerin, yeme bozukluğu semptomlarının şiddetini ölçen diğer geçerli araçlarla (örneğin, Yeme Bozuklukları Değerlendirme Ölçeği – EDE-Q) beklenen yönde ilişkiler gösterdiği, yani eş zamanlı geçerliğe sahip olduğu belirlenmiştir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) yöntemine odaklanmıştır. Her iki ölçeğin (ANSOCQ ve BNSOCQ) alt ölçeklerinin ve toplam puanlarının iç tutarlılık katsayıları incelenmiş ve bu katsayıların kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu bulunmuştur.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı, yani değişim evresini tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve bu nedenle ölçeklerin psikometrik açıdan güvenilir olduğunu işaret etmektedir. Güvenirlik sonuçları, ölçeklerin klinik ve araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ergüney-Okumuş ve arkadaşları (2018), Anoreksiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği ve Bulimiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği’nin Türkçe formlarının yapısal geçerliğini değerlendirmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemini kullanmıştır. Bu analiz, ölçeklerin orijinal geliştiricileri tarafından önerilen beş alt boyutlu (beş değişim evresi) yapının Türk kültürü içinde de geçerli olup olmadığını test etmeyi amaçlamıştır.

DFA sonuçları, modelin teorik yapısıyla veri arasında yeterli düzeyde uyum olduğunu göstermiştir. Bu, her bir alt ölçeğin ilgili değişim evresini doğru bir şekilde temsil ettiğini ve ölçek maddelerinin kültürel adaptasyon sürecinde anlam kaybetmediğini kanıtlamaktadır. Bu yapısal doğrulama, ölçeklerin Türkiye’deki yeme bozukluğu popülasyonunda kullanılabilirliğini güçlendirmiştir.

Araç

Test Türü: Öz Bildirim Ölçeği (Uyarlama)

Format: Derecelendirme formatında, genellikle Likert tipi bir ölçek kullanılarak yanıtlanır. (Orijinal derecelendirme bilgisi eksik olduğundan genel bilgi verilmiştir.)

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama).

Popülasyon Grubu: Yeme bozukluğu tanısı almış (özellikle Anoreksiya Nervoza ve Bulimiya Nervoza) bireyler.

Yaş Grubu: Ergenler ve Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Klinik örneklemler ve yeme bozukluğu belirtileri gösteren genel popülasyon üyeleri üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Bireyin mevcut yeme davranışlarını ve bunlarla ilgili değişim niyetini ölçen maddelerden oluşur. Cevaplar, bireyin kendisini hangi değişim evresine en yakın hissettiğini belirlemeye yöneliktir.

Anahtar Kelimeler

ANSOCQ, BNSOCQ, Değişim İsteği, Klinik Psikometri, Öz Bildirim, Yeme Davranışları, Motivasyonel Görüşme, Tedaviye Hazırlık.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Elif Ergüney Okumuş

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçeklerin Türkçe uyarlaması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeklerin kullanımı için sorumluluk yazarı ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için izin koşulları yazar tarafından belirlenmektedir.

Orijinal makalenin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

the-anorexia-nervosa-stages-of-change-questionnaire-and-the-bulimia-nervosa-stages-of-change.pdf

Kaynaklar

Ergüney-Okumuş, F. E., Sertel-Berk, H. Ö. S., Yücel, B., & Rieger, E. (2018). The Anorexia Nervosa Stages of Change Questionnaire and the Bulimia Nervosa Stages of Change Questionnaire: Their psychometric properties in a Turkish sample. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 19, 29-33. doi: 10.5455/apd.288471

Anoreksiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği ve Bulimiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Orijinal kaynakta ölçek maddeleri açıkça sunulmamıştır. Maddelerin tam metnine ulaşmak için Ergüney-Okumuş ve arkadaşları (2018) tarafından yayımlanan makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.