Damgalama (Stigma) Ölçeği

Özet

Damgalama (Stigma) Ölçeği, Erkan Yaman ve Hakan Güngör tarafından 2013 yılında geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, bireylerin sosyal damgalama ve önyargı düzeylerini çok boyutlu olarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Toplam 22 maddeden ve dört farklı alt boyuttan oluşan bu ölçek, psikoloji ve eğitim bilimleri alanlarında bireylerin ayrımcılık eğilimlerini değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme çalışması, yüksek düzeyde iç tutarlılık ve yapısal geçerlilik kanıtları sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Damgalama, Stigma, Ayrımcılık, Etiketleme, Psikolojik Sağlık, Önyargı, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Erkan Yaman, Hakan Güngör.

Amaç

Damgalama (Stigma) Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin çeşitli sosyal gruplara veya kişisel durumlara (örneğin, kılık kıyafet, psikolojik yardım alma, adli geçmiş) yönelik sahip oldukları olumsuz tutumları, önyargıları ve ayrımcılık eğilimlerini belirlemek amacıyla geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Bu ölçek, özellikle toplumsal dışlanma ve etiketleme süreçlerinin akademik araştırmalarda incelenmesine olanak sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, sosyo-psikolojik bir yapı olan damgalama kavramını ölçmektedir. Damgalama, bir bireyin veya grubun, toplum tarafından istenmeyen veya kabul edilemez görülen bir özelliğe sahip olması nedeniyle itibarının düşürülmesi ve dışlanması sürecini ifade eder.

Ölçek, bu karmaşık yapıyı dört ayrı alt boyut üzerinden ele almaktadır. Bu alt boyutlar; doğrudan dışlayıcı davranışları ve haksız muameleyi içeren Ayrımcılık ve Dışlama, belirli gruplara genelleyici olumsuz özellikler atfetmeyi içeren Etiketleme, ruh sağlığı sorunları yaşayan bireylere yönelik olumsuz algıları içeren Psikolojik Sağlık ve genel kabul görmüş normlara uymayanlara karşı geliştirilen olumsuz yargıları içeren Önyargıdır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak incelenmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu olarak Ayrımcılık ve Dışlama, Etiketleme, Psikolojik Sağlık ve Önyargı olmak üzere dört faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir.

Madde analizleri sonucunda elde edilen test madde korelasyonları .31 ile .52 arasında değişmektedir. Bu değerler, maddelerin ilgili oldukları faktörü temsil etme yeterliliğinin orta düzeyde ve kabul edilebilir olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Damgalama Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılarak hesaplanmıştır. Bütün ölçek için hesaplanan Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı 0.84 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin tutarlılığını desteklemek amacıyla Spearman-Brown korelasyon katsayısı ve Guttman split-half güvenirlik formülü de kullanılmıştır. Bu analizler sonucunda Spearman-Brown korelasyon katsayısı 0.85 ve Guttman split-half değeri de 0.85 olarak tespit edilmiştir. Bu değerler, ölçeğin farklı yarım testler arasında da yüksek tutarlılık sergilediğini ve ölçüm sonuçlarının kararlı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi, 22 maddelik ölçeğin dört ana alt boyutta toplandığını ortaya koymuştur. Bu dört faktör, damgalama kavramının farklı tezahürlerini temsil etmektedir.

Faktör yapısı aşağıdaki dağılımı göstermektedir:

• Ayrımcılık ve Dışlama: 6 madde (Örn: Kılık kıyafeti aykırı kişiler dışlanmayı hak eder.)
• Etiketleme: 6 madde (Örn: Bayan personel iş ortamında daha fazla sorun çıkarır.)
• Psikolojik Sağlık: 5 madde (Örn: Psikolojik yardım alan bireylerin kişilik problemleri vardır.)
• Önyargı: 5 madde (Örn: Adli suça karışmış biriyle aynı ortamda çalışmak istemem.)

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Yazılı, Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Genel Popülasyon veya Üniversite Öğrencileri (Geliştirme çalışması genellikle akademik örneklem üzerinde yapılmıştır.)

Yaş Grubu: Ergenlik sonrası ve Yetişkinlik

Popülasyon Detayları: Sosyal damgalama algılarına sahip olan veya bu algıları sergileyen bireyler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirme yapılmaktadır (1-Kesinlikle katılmıyorum, 5-Tamamen Katılıyorum). Yüksek puanlar, yüksek damgalama eğilimi veya önyargı düzeyini işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Ölçekleme, Sosyal Psikoloji, Geçerlilik, Güvenirlik, Cronbach Alpha, Ayrımcılık.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Erkan Yaman)

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi (Çalışmanın yayınlandığı tarihteki kurum bilgisi baz alınmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013 (Makalenin yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi önerilir. Sorumlu yazarın e-posta adresi mevcuttur: [email protected].

Kaynaklar

Yaman, E. ve Güngör, H. (2013). Damgalama (Stigma) Ölçeği’nin geliştirilmesi, geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25), 251-270.

Makalenin orijinal PDF dosyası, aşağıdaki adresten indirilebilir: damgalama-stigma-olcegi-toad.pdf

Makalenin yayınlandığı dergi bağlantısı: ded.dem.org.tr

Damgalama (Stigma) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• 4 alt boyut ve 22 madde
• Ayrımcılık ve Dışlama (6 m): Kılık kıyafeti aykırı kişiler dışlanmayı hak eder.
• Etiketleme (6 m): Bayan personel iş ortamında daha fazla sorun çıkarır
• Psikolojik Sağlık (5 m): Psikolojik yardım alan bireylerin kişilik problemleri vardır.
• Önyargı (5 m): Adli suça karışmış biriyle aynı ortamda çalışmak istemem.