Çevreye Yönelik Sorumlu Davranış Ölçeği

Özet

Çevreye Yönelik Sorumlu Davranış Ölçeği (ÇYSDÖ), 2013 yılında Cihat Yaşaroğlu ve M. Akdağ tarafından özellikle ilköğretim birinci kademe öğrencileri için geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, öğrencilerin çevreye karşı sergiledikleri sorumlu tutum ve davranışları ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, çevresel ilgi, temizlik ve tasarruf alışkanlıkları ile hayvan sevgisi gibi temel boyutlar altında öğrencilerin çevresel bilinç düzeylerini ve aktif katılımlarını değerlendirmektedir. Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı bir ölçek geliştirme çalışması olup, güvenirlik ve geçerlik analizleri ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çevreye yönelik sorumlu davranış, Likert ölçeği, ilköğretim, çevre eğitimi, güvenirlik, Cronbach Alpha, tutum ölçeği.

Yazarlar

Cihat Yaşaroğlu, M. Akdağ

[quads id=5]

Amaç

Çevreye Yönelik Sorumlu Davranış Ölçeği’nin (ÇYSDÖ) temel amacı, ilköğretim birinci kademede öğrenim gören öğrencilerin çevre bilinci ve çevreye karşı sergiledikleri sorumlu davranış düzeylerini sistematik ve nicel bir biçimde tespit etmektir. Bu ölçek, eğitimcilerin ve araştırmacıların, öğrencilerin çevresel tutumlarını etkileyen faktörleri anlamalarına ve buna yönelik eğitim programları geliştirmelerine olanak tanımaktadır.

Ölçek, öğrencilerin günlük yaşam pratikleri içerisinde çevreye ne kadar duyarlı olduklarını ve bu duyarlılığı eyleme dönüştürüp dönüştürmediklerini belirlemeye odaklanmıştır. Bu kapsamda ÇYSDÖ, çevresel eğitim çalışmalarının etkililiğini değerlendirmek için de kritik bir araç olarak kullanılabilir.

Yapı

ÇYSDÖ, öğrencilerin çevreye yönelik sorumlu davranışlarını ölçmek üzere tasarlanmış çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçeğin faktör analizi sonucunda üç temel alt boyut belirlenmiştir. Bu alt boyutlar, bireylerin çevre ile olan etkileşimlerinin farklı yönlerini kapsamaktadır:

• Çevre İlgisi: Bireyin genel olarak çevre sorunlarına olan duyarlılığını ve ilgisini ölçer.
• Temizlik ve Tasarruf: Gündelik yaşamda su, enerji ve atık yönetimi gibi konularda sergilenen bilinçli ve sorumlu davranışları değerlendirir.
• Hayvan Sevgisi: Doğadaki canlılara, özellikle hayvanlara karşı duyulan şefkat ve onlara yönelik koruyucu davranışları inceler.

Bu üç faktör, ilköğretim öğrencilerinin çevre bilincini bütüncül bir yaklaşımla ele almayı sağlamaktadır. Ölçek maddeleri, öğrencilerin bu alanlardaki davranışsal eğilimlerini 5’li Likert ölçeği formatında değerlendirmeye imkan verir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirildiği çalışma, geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir. Ancak, sunulan özet kaynak içeriğinde detaylı yapısal geçerlik (örneğin, doğrulayıcı veya açıklayıcı faktör analizi sonuçları) veya kriter geçerliği katsayıları açıkça belirtilmemiştir. Yazarların makalesinde (Yaşaroğlu & Akdağ, 2013), ölçeğin ilköğretim düzeyindeki çevresel tutumları ölçme amacına uygunluğunu kanıtlayan geçerlik çalışmalarının mevcut olduğu belirtilmektedir.

Ölçek geliştirme sürecinde, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçtüğünden emin olmak için uzman görüşleri alınmış ve kapsam geçerliğinin sağlandığı varsayılmıştır. Detaylı geçerlik bilgileri için kaynak makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Çevreye Yönelik Sorumlu Davranış Ölçeği’nin (ÇYSDÖ) iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach alpha katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Ölçeğin genel güvenirliği yüksek bulunmuştur.

• Genel Cronbach Alpha Değeri: .86

Alt boyutlar için hesaplanan Cronbach alpha katsayıları şöyledir:

• Çevre İlgisi alt boyutu için: .84
• Temizlik ve Tasarruf alt boyutu için: .69
• Hayvan Sevgisi alt boyutu için: .55

Ayrıca, ölçeğin güvenirliği Split-half yöntemi (yarılama yöntemi) ile de test edilmiştir. Bu yöntemle elde edilen Guttman split-half katsayıları, faktör bazında aşağıdaki değerleri göstermektedir:

• Birinci Faktör (Çevre İlgisi olduğu varsayılır) için: .83
• İkinci Faktör (Temizlik ve Tasarruf olduğu varsayılır) için: .57
• Üçüncü Faktör (Hayvan Sevgisi olduğu varsayılır) için: .42

Genel Cronbach Alpha değeri yüksek olmakla birlikte, özellikle Hayvan Sevgisi alt boyutunun ve üçüncü faktörün Guttman katsayısının daha düşük olduğu görülmektedir, bu da bu alt boyutların iç tutarlılığının diğer boyutlara göre daha zayıf olduğunu işaret edebilir.

Faktör Analizi

ÇYSDÖ’nün yapısal temelleri, ölçek geliştirme süreci kapsamında gerçekleştirilen faktör analizi çalışmalarıyla belirlenmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin üç ana faktör altında toplandığını göstermiştir: Çevre İlgisi, Temizlik ve Tasarruf, ve Hayvan Sevgisi.

Güvenirlik analizlerinde kullanılan Split-half yöntemi sonuçlarının faktörler bazında (.83, .57, .42) raporlanması, ölçeğin üç faktörlü yapısının tutarlılığını farklı istatistiksel yöntemlerle de desteklediğini göstermektedir. Bu faktör yapısı, ilköğretim öğrencilerinin çevreye yönelik tutumlarının çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Tutum ve Davranış Ölçeği)

Format: Kağıt/Kalem Ölçeği (Self-Report)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: İlköğretim Birinci Kademe (Genellikle 6-10 yaş arası)

Popülasyon Detayları: İlköğretim birinci kademede öğrenim gören öğrenciler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert ölçeği kullanılmıştır. Derecelendirme şu şekildedir: 1- “Hiç yapmam” ile 5- “Hep yaparım” arasında değişmektedir. Yüksek puan, çevreye yönelik sorumlu davranış düzeyinin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Çevresel sorumlu davranış, tutum, ilköğretim birinci kademe, Guttman split-half, faktör analizi, psikometri, çevre ilgisi, tasarruf.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Cihat Yaşaroğlu

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013 (Referans yayım yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Cihat Yaşaroğlu ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçek çalışmasının tam metni ResearchGate üzerinden erişime açıktır: researchgate.net

Orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cevreye-yonelik-sorumlu-davranis-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yaşaroğlu, C., & Akdağ, M. (2013). İlköğretim birinci kademe için Çevreye Yönelik Tutum Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (13), 253-275. DOI: https://doi.org/10.14520/adyusbd.485

[quads id=5]

Çevreye Yönelik Sorumlu Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sunulan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Yaşaroğlu ve Akdağ (2013) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.