Kronik Hastalıklarda Beklenen Stigma Ölçeğİ

Özet

Kronik Hastalıklarda Beklenen Stigma Ölçeği (KHBBSÖ), bireylerin sahip oldukları Kronik Hastalık nedeniyle toplum tarafından dışlanma, damgalanma veya olumsuz yargılanma beklentilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu Ölçek, Ece Tünerir tarafından 2019 yılında yürütülen Tıpta Uzmanlık Tezi kapsamında Türk kültürüne uyarlanmıştır. Uyarlama çalışmasının temel amacı, kronik bir rahatsızlığa sahip olan bireylerin yaşadığı veya beklediği Stigma algısını geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirebilecek bir enstrümanı Türkçe literatüre kazandırmaktır.

Beklenen Stigma, bireyin henüz bir ayrımcılık deneyimi yaşamamış olsa bile, hastalığı nedeniyle gelecekte olumsuz tepkilerle karşılaşma korkusunu veya beklentisini ifade eder. KHBBSÖ, bu beklentinin düzeyini belirleyerek, kronik hastalık yönetimi ve psikososyal destek stratejilerinin geliştirilmesine önemli katkılar sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kronik Hastalık, Beklenen Stigma, Damgalanma, Psikometrik Ölçek, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Ece Tünerir

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Kronik Hastalık tanısı almış bireylerin, hastalıklarının yol açabileceği sosyal dışlanma, ayrımcılık ve olumsuz değerlendirmeler karşısındaki beklenti ve kaygı düzeylerini saptamaktır. Bu ölçüm, hastaların psikolojik iyi oluşları üzerindeki damgalanma tehdidinin etkisini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve ölçüm özelliklerini koruyarak, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında kullanılabilecek kültürel olarak uygun bir araç sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, sağlık profesyonelleri ve araştırmacılar, hastaların Stigma ile başa çıkma ihtiyaçlarını daha doğru tespit edebilmektedir.

Yapı

Kronik Hastalıklarda Beklenen Stigma Ölçeği, psikolojideki Stigma teorisine dayanmaktadır. Ölçülen temel yapı, “Beklenen Stigma”dır. Bu yapı, bireyin kronik rahatsızlığı (örneğin diyabet, kalp hastalığı, romatizmal hastalıklar vb.) nedeniyle gelecekteki sosyal etkileşimlerde aşağılanma, alay edilme veya haksız muamele görme ihtimaline dair taşıdığı bilişsel ve duygusal beklentileri içerir.

Beklenen Stigma, bireyin sosyal geri çekilmesine, tedaviye uyumunun azalmasına ve genel yaşam kalitesinin düşmesine neden olabilen önemli bir psikososyal stres faktörüdür. Ölçek, bu beklentinin farklı boyutlarını (örneğin, iş hayatında, sosyal çevrede veya aile içinde beklenen damgalanma) ele alarak kapsamlı bir değerlendirme sunmayı amaçlar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Tünerir, 2019), yapısal Geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Yapı geçerliğinin incelenmesi genellikle Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (AFA ve DFA) aracılığıyla gerçekleştirilir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik olarak öngörülen faktör yapısını Türk örnekleminde de sürdürdüğünü göstermeyi amaçlamıştır.

Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin kaygı, depresyon, yaşam kalitesi) olan ilişkilerini incelemek üzere ölçüt bağıntılı Geçerlik çalışmaları da yapılmış olabilir. Geçerlik katsayıları ve faktör yükleri gibi spesifik sonuçlar, Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nde sunulan Tıpta Uzmanlık Tezi’nde detaylı olarak yer almaktadır.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama çalışması kapsamında ölçeğin iç tutarlılık Güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilir.

Yüksek Alfa katsayıları, ölçeğin maddelerinin homojen olduğunu ve ölçülen yapının tutarlı olduğunu işaret eder. Ek olarak, zaman içinde ölçümün istikrarını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test Güvenirlik yönteminin de kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu güvenirlik analizlerinin sonuçları, ölçeğin Türk popülasyonunda kronik hastalıklarda beklenen stigmayı istikrarlı bir şekilde ölçebilme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Kronik Hastalıklarda Beklenen Stigma Ölçeği’nin Türkçe formunun yapı geçerliğini incelemek üzere faktör analizleri uygulanmıştır. Bu süreçte, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk kültürüne uygun olup olmadığı test edilmiştir.

Genellikle, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde havuzu optimize edilmekte, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen faktör yapısının kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olup olmadığı kontrol edilmektedir. Bu analizler sonucunda ölçeğin nihai madde sayısı ve faktör yapısı belirlenmiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Ölçek)

Format: Genellikle 4 veya 5’li Likert tipi derecelendirme formatı kullanıldığı varsayılmaktadır (Örneğin: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Language Available: Türkçe

Population Group: Kronik Hastalık tanısı almış yetişkin bireyler.

Age Group: Yetişkinler (18 yaş ve üstü).

Population Details: Türkiye’deki çeşitli kronik hastalığa sahip hasta grupları üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçek Formu.

Anahtar Kelimeler

Beklenti, Damgalanma Korkusu, Sosyal Dışlanma, Psikososyal Stres, Kronik Hastalık Yönetimi, Tıpta Uzmanlık Tezi, Ece Tünerir.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Sağlık Bilimleri Üniversitesi (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında tamamlanmıştır. Uygulama ve kullanım izinleri için sorumlu yazar Ece Tünerir veya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ulusal Tez Merkezi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal halinin telif hakları ve kullanım ücretleri, orijinal geliştiricinin politikalarına bağlıdır. Türkçe uyarlama tezi, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kronik-hastaliklarda-beklenen-stigma-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Tünerir, E. (2019). Kronik hastalıklarda beklenen stigma ölçeği’nin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması (Tıpta Uzmanlık Tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İstanbul.
• YÖK Ulusal Tez Merkezi Erişimi: tez.yok.gov.tr

Kronik Hastalıklarda Beklenen Stigma Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The original scale items were not provided in the source content. To obtain the specific items, researchers should refer directly to the full text of the referenced Tıpta Uzmanlık Tezi (Tünerir, 2019) accessible via the YÖK National Thesis Center link provided in the references.