Tüberkülozla İlgili Stigma (TİS) Ölçeği

Özet

Tüberkülozla İlgili Stigma (TİS) Ölçeği, 2012 yılında Emel Küçük Şapcıoğlu tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir öz bildirim aracıdır. Ölçeğin temel amacı, tüberküloz (TB) hastaları ve sağlıklı bireylerin, hastalıkla ilişkili sosyal ve psikolojik stigma düzeylerini belirlemektir. Bu ölçek, tüberkülozun teşhisi, tedavisi ve halk sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini anlamak ve bu etkileri azaltmaya yönelik müdahaleler geliştirmek için kritik bir araç sağlamaktadır. Ölçek, Türk toplumunun kültürel ve sosyal dinamiklerini dikkate alarak oluşturulmuştur.

Ölçek, geliştirme aşamasında kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizlerine tabi tutulmuştur. Elde edilen güçlü güvenirlik katsayıları, TİS Ölçeği’nin tüberkülozla ilişkili damgalanmayı ölçmede tutarlı ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Tüberküloz, Stigma, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Türkiye, Halk Sağlığı, Damgalanma.

Yazarlar

Emel Küçük Şapcıoğlu

Amaç

Tüberkülozla İlgili Stigma (TİS) Ölçeği’nin birincil amacı, tüberküloz hastalığına dair algılanan ve içselleştirilen damgalanma düzeylerini bilimsel yöntemlerle ölçebilecek psikometrik açıdan sağlam bir araç sunmaktır. Bu amaçla, ölçek hem tüberküloz tanısı almış bireylerin deneyimlediği stigmayı hem de sağlıklı bireylerin tüberküloza karşı taşıdığı damgalayıcı tutumları değerlendirmeye olanak tanır.

Ölçeğin kullanımı, tüberkülozun kontrol altına alınması ve tedaviye uyumun artırılması stratejilerine önemli katkılar sağlamaktadır. Stigmanın düzeyinin ölçülmesi, sağlık profesyonellerinin ve halk sağlığı uzmanlarının hedef odaklı eğitim ve sosyal destek programları tasarlamasına yardımcı olur.

Yapı

TİS Ölçeği, temel olarak sosyal psikoloji alanında tanımlanan stigma yapısını ölçmektedir, ancak bunu spesifik olarak tüberküloz hastalığı bağlamında ele alır. Stigma, bireyin toplum tarafından kabul edilemez veya istenmeyen bir özelliğe sahip olması nedeniyle itibarının düşürülmesi veya ayrımcılığa uğramasıdır. Tüberküloz özelinde, bu yapı genellikle şu boyutları içerir:

• İçselleştirilmiş Stigma: Hastanın kendisini utanç verici veya suçlu hissetmesi.
• Algılanan Stigma: Hastanın başkaları tarafından yargılanacağını veya reddedileceğini düşünmesi.
• Ayrımcılık Korkusu: Hastalığın sosyal ilişkileri, iş veya eğitim hayatını olumsuz etkileyeceği endişesi.

Geçerlik

Tüberkülozla İlgili Stigma (TİS) Ölçeği’nin geçerlik çalışmalarına dair spesifik katsayılar kaynak içerikte bulunmamaktadır. Ancak, ölçek bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş olup, geçerlik (validity) çalışmalarının (kapsam geçerliği, yapı geçerliği vb.) standart psikometrik prosedürlere uygun olarak yürütüldüğü varsayılmaktadır. Yapı geçerliği için genellikle Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle desteklenip desteklenmediği incelenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, güvenirlik analizleri ile detaylıca incelenmiştir. Güvenirlik analizleri sonucunda, ölçeğin özellikle sağlıklı bireylerle ilgili bölümünde yüksek düzeyde tutarlılık tespit edilmiştir.

Elde edilen veriler ışığında, bu bölüm için hesaplanan Cronbach’s Alpha katsayısı 0,895 olarak belirlenmiştir. Bu değer, psikometrik standartlara göre mükemmel düzeyde bir iç tutarlılığa işaret etmektedir. Bu sonuç, ölçek maddelerinin aynı yapıyı (tüberkülozla ilgili stigma) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte Faktör Analizi sonuçlarına dair detaylı bilgi sunulmamıştır. Ancak, ölçek geliştirme (Geliştirme) türünde olduğu için, yapı geçerliğini saptamak amacıyla büyük ihtimalle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, tüberkülozla ilişkili stigmanın kaç farklı boyuttan oluştuğunu (örneğin, algılanan damgalanma, içselleştirilmiş damgalanma gibi) belirlemeye ve ölçeğin nihai madde yapısını oluşturmaya hizmet etmiştir.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme amaçlı, öz bildirim (self-report) ölçeği

Format: Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiş olsa da, psikolojik ölçeklerde yaygın olarak kullanılan Likert tipi derecelendirme (Örn: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a) kullanıldığı tahmin edilmektedir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Tüberküloz hastaları ve sağlıklı yetişkin bireyler

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Türk toplumu için geçerlik ve güvenirlik incelemesi yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Anket yöntemiyle uygulanan psikometrik değerlendirme aracı.

Anahtar Kelimeler

TİS Ölçeği, Tüberküloz Stigması, Cronbach’s Alpha, Psikometrik Araç, Halk Sağlığı Araştırmaları.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir (2012)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2012

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve olası ücretlendirme politikaları için sorumlu yazar Emel Küçük Şapcıoğlu ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: tuberkulozla-ilgili-stigma-tis-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Küçük- Şapcıoğlu, E. (2012). Tüberkülozla ilgili stigma (TİS) ölçeği’nin Türk toplumu için geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Tez kaynağına ait YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Tüberkülozla İlgili Stigma (TİS) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almadığından, maddeler burada listelenememiştir. Ölçek maddelerine erişim için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezine veya yazarın iletişim adresine başvurulması gerekmektedir.