Epilepsili Çocukların Ebeveynleri için Algılanan Stigma Ölçeği

Özet

Epilepsili Çocukların Ebeveynleri için Algılanan Stigma Ölçeği, ebeveynlerin çocuklarının epilepsi tanısı nedeniyle çevrelerinden veya toplumdan algıladıkları olumsuz tutum ve damgalamayı ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, kronik bir hastalığa sahip çocuğa bakmanın getirdiği sosyal ve psikolojik yükü, özellikle de stigma deneyimini nicelleştirmeyi hedefler. Türk kültürüne uyarlaması, Köse ve Çelebioğlu (2018) tarafından yapılmış olup, ölçeğin Türkiye popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik özelliklerinin incelenmesini sağlamıştır.

Ölçeğin temel amacı, sağlık profesyonellerine, epilepsili çocukların ailelerinin yaşadığı stigma düzeyini belirlemede yardımcı olmak ve bu algılanan damgalanmanın azaltılmasına yönelik psikososyal müdahalelerin geliştirilmesine katkıda bulunmaktır. Ölçek, ebeveynlerin duygusal refahı ve çocuğun sosyal entegrasyonu üzerindeki olumsuz etkileri anlamak için kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Epilepsi, Stigma, Algılanan Stigma, Ebeveyn Stigması, Psikometri, Uyarlama, Çocuk Sağlığı, Nöroloji

Yazarlar

Semra KÖSE, Ayşe ÇELEBİOĞLU

[quads id=5]

Amaç

Epilepsili Çocukların Ebeveynleri için Algılanan Stigma Ölçeği’nin temel amacı, epilepsi tanısı almış çocukların ebeveynlerinin maruz kaldığı veya algıladığı sosyal stigma düzeyini objektif bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması özelinde amaç, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) Türk kültürü ve dili bağlamında da sürdürülebilir olduğunu göstermektir.

Ölçek, ebeveynlerin utanç, suçluluk ve sosyal izolasyon gibi duygusal tepkilerini, hastalığın damgalayıcı doğasıyla ilişkilendirerek değerlendirmeye alır. Elde edilen veriler, ailelere yönelik destek programlarının ve toplumsal farkındalık kampanyalarının planlanmasında önemli bir rol oynar.

Yapı

Ölçek, sosyal psikoloji literatüründe önemli bir yer tutan “algılanan stigma” yapısını ölçmektedir. Algılanan stigma, bireyin, bir hastalığa (bu durumda epilepsi) sahip olması nedeniyle toplum tarafından olumsuz yargılanacağı veya ayrımcılığa uğrayacağı beklentisidir. Ebeveynler için bu, çocuğun hastalığının kendilerine yansıyan damgalanmasını ifade eder.

Genellikle bu tür ölçekler, içselleştirilmiş stigma (bireyin toplumsal yargıları içselleştirmesi) ve dışsal stigma (gerçek veya beklenen ayrımcılık) gibi alt boyutlardan oluşur. Ölçek, ebeveynlerin sosyal etkileşimlerde yaşadığı zorlukları ve hastalığın aile yaşamı üzerindeki etkilerini kapsayan çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir.

Geçerlik

Köse ve Çelebioğlu (2018) tarafından gerçekleştirilen Türkçeye uyarlama çalışması kapsamında ölçeğin geçerlik analizleri yapılmıştır. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü gösterir.

Yapı Geçerliği: Türk uyarlamasında yapı geçerliğini incelemek amacıyla genellikle doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizleri kullanılır. Bu analizler, ölçeğin orijinal faktör yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu veya anlamlı bir yapı oluşturduğunu kanıtlamayı hedefler.

Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen algılanan stigma yapısını yeterince temsil edip etmediği, uzman görüşleri alınarak veya benzer yapıyı ölçen diğer geçerli ölçeklerle korelasyon kurularak (ölçüt bağımlı geçerlik) değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılık ve kararlılık derecesini ifade eder. Türkçeye uyarlama çalışmasında güvenirlik genellikle iki temel yöntemle incelenmiştir.

İç Tutarlılık (Internal Consistency): Bu, ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile raporlanır. Yüksek Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir. Köse ve Çelebioğlu’nun çalışması, ölçeğin genel ve alt boyutları için kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir.

Kararlılık (Test-Retest Reliability): Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediği test-tekrar test yöntemiyle incelenmiştir. Bu, ölçeğin zamana karşı ne kadar kararlı olduğunu belirler.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçeye uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültürü için geçerli olup olmadığını tespit etmek amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin mantıksal ve istatistiksel olarak anlamlı alt gruplara (faktörlere) ayrılıp ayrılmadığını inceler. Başarılı bir faktör analizi, ölçeğin yapısal geçerliğini destekler ve kültürel farklılıkların ölçek yapısını bozmadığını gösterir.

Faktör yükleri ve varyans açıklama oranları, ölçeğin algılanan stigma yapısını kaç boyutta temsil ettiğini ortaya koymuştur. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve bu boyutların ebeveynlerin deneyimlediği damgalanmanın farklı yönlerini kapsadığını doğrulamıştır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bildirime Dayalı Öz Raporlama Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal Dil (Büyük olasılıkla İngilizce)

Popülasyon Grubu: Epilepsili Çocukların Ebeveynleri

Yaş Grubu: Ebeveynler (Yetişkinler)

Popülasyon Detayları: Epilepsi tanısı almış çocukların birincil bakıcıları veya yasal temsilcileri.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların belirli ifadelerle ne kadar hemfikir olduklarını veya bu durumları ne sıklıkla yaşadıklarını belirten bir derecelendirme sistemi (Likert tipi) kullanılarak uygulanır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik Stigması, Kronik Hastalık, Çocuk Nörolojisi, Psikososyal Yük, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometrik Özellikler

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Semra KÖSE

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama ve geçerlik/güvenirlik çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yazar Semra KÖSE ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım veya büyük ölçekli araştırmalar için izin ve ücret bilgileri yazarın takdirine bağlıdır. Ölçeğin bilimsel ve akademik amaçlarla kullanımı genellikle kaynak gösterilmesi koşuluyla mümkündür.

Kaynaklar

• Köse, S., & Çelebioğlu, A. (2018). Validity and reliability of Turkish version of the Scales of Perceived Stigma for Children with Epilepsy and Their Parents. International Journal of Nursing Sciences, 5(3), 238-242.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

• Orijinal PDF bağlantısı: validity-and-reliability-of-turkish-version-of-the-scales-of-perceived-stigma-for-children-with.pdf

[quads id=5]

Epilepsili Çocukların Ebeveynleri için Algılanan Stigma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.