Tükenmişlik Ölçeği Kısa Versiyonu

Özet

Tükenmişlik Ölçeği Kısa Versiyonu, bireylerin yaşadığı tükenmişlik düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik aracın Türkçe’ye uyarlanmış kısa formudur. Bu uyarlama çalışması, Songül Tümkaya, Sabahattin Ç. A. M. ve İ. Çavuşoğlu (2009) tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin Türkiye örnekleminde güçlü yapısal geçerlik ve yüksek güvenirlik özelliklerine sahip olduğunu göstermiştir.

Ölçek, tek boyutlu bir yapıyı temsil etmekte olup, toplam varyansın % 55.92’sini açıklamaktadır. Ölçeğin derecelendirmesi 7 puanlı bir Likert Ölçeği formatında yapılmakta olup, özellikle depresyon, anksiyete ve stres gibi olumsuz psikolojik durumlarla anlamlı ve pozitif korelasyonlar sergilemektedir.

Anahtar Kelimeler

Tükenmişlik, Tükenmişlik Ölçeği Kısa Versiyonu, psikometri, geçerlik, güvenirlik, uyarlama, Temel Bileşenler Analizi, stres.

Yazarlar

Songül Tümkaya, Sabahattin Ç. A. M., İ. Çavuşoğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin yaşadığı genel tükenmişlik seviyesini hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirmektir. Kısa versiyon, orijinal uzun versiyonlara kıyasla daha az madde içererek, özellikle geniş örneklemlerde veya zaman kısıtlı ortamlarda pratik bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemektedir.

Tümkaya ve arkadaşları (2009) tarafından yapılan uyarlama çalışmasının özel amacı, bu kısa formun Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınamak, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde geçerlik ve güvenirlik kanıtlarıyla destekleyerek Türkçe psikoloji literatürüne kazandırmaktır.

Yapı

Tükenmişlik Ölçeği Kısa Versiyonu, genel olarak bireyin kronik stres ve duygusal yüklenme sonucu yaşadığı fiziksel, duygusal ve zihinsel yorgunluk durumunu ölçen tek boyutlu bir psikolojik yapıyı hedeflemektedir. Bu yapı, genellikle iş veya eğitim ortamlarında ortaya çıkan sürekli enerji kaybı ve motivasyon düşüklüğü olarak tanımlanır.

Yapılan faktör analizleri, ölçeğin maddelerinin tek bir temel faktör altında toplandığını göstermiş olup, bu da tükenmişliğin bütünleşik bir ölçümü olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Temel Bileşenler Analizi (Principal Component Analysis – PCA) ile incelenmiştir. Analiz sonucunda, maddelerin öz değeri 1.00’dan büyük olan tek bir faktörde toplandığı görülmüştür.

Ölçüt geçerliği (criterion validity) analizleri, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla beklenen ilişkileri sergilediğini ortaya koymuştur (p < .01). Korelasyon değerleri şunlardır:

• Yaşam Doyumu Ölçeği ile: -.48 (Negatif ilişki, beklenen yönde)
• Depresyon puanlarıyla: .73 (Pozitif ve güçlü ilişki)
• Anksiyete puanlarıyla: .70 (Pozitif ve güçlü ilişki)
• Stres puanlarıyla: .70 (Pozitif ve güçlü ilişki)

Bu korelasyon sonuçları, Tükenmişlik Ölçeği Kısa Versiyonu’nun hem olumlu hem de olumsuz psikolojik durumlar bağlamında yüksek ölçüt geçerliğine sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Tükenmişlik Ölçeği Kısa Versiyonu’nun iç tutarlılık (güvenirliği) katsayıları, ölçeğin maddeleri arasındaki yüksek uyumu göstermektedir. İç tutarlık katsayıları .85 ile .92 arasında değişmektedir. Bu değerler, ölçeğin son derece güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Zaman içinde ölçüm kararlılığını değerlendirmek amacıyla öğrenci grubunda üç ay ara ile uygulanan test-tekrar test katsayısı ise .74 olarak hesaplanmıştır. Bu katsayı, ölçeğin zamana karşı istikrarlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere uygulanan Temel Bileşenler Analizi (Principal Component Analysis) sonuçları, ölçeğin tek faktörlü yapısını desteklemiştir. Bu tek faktör, toplam varyansın % 55.92’sini açıklamaktadır ve öz değeri (Eigenvalue) 5.59’dur.

Maddelerin faktör yükleri geniş bir aralıkta (.54 ile .87 arasında) değişmekle birlikte, tüm maddelerin temel yapıya güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca, maddelerin toplam ölçek puanıyla olan korelasyon değerleri de .46 ile .81 arasında yüksek düzeyde bulunmuştur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Öğrenci ve Genel Yetişkin Popülasyonu.

Age Group: Genellikle ergenlik sonrası ve yetişkinlik dönemi.

Population Details: Uyarlama çalışması, üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Ölçek maddeleri “1 hiçbir zaman” ve “7 her zaman” biçiminde puanlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tükenmişlik sendromu, psikolojik değerlendirme, ölçek uyarlama, faktör yükleri, iç tutarlılık, test-tekrar test, öz bildirim.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Songül Tümkaya

Diğer Yazarlar: Sabahattin Ç. A. M., İ. Çavuşoğlu

Author ORCID Identifier: Sağlanmamıştır.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Songül Tümkaya)

Correspondence Address: Sağlanmamıştır (Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü ile ilişkilidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2009 (Uyarlama çalışmasının yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı veya ticari amaçlarla çoğaltılması için sorumlu yazar Songül Tümkaya ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Tümkaya, S., Sabahattin, Ç. A. M., ve Çavuşoğlu, İ. (2009). Tükenmişlik Ölçeği Kısa Versiyonu’nun Türkçe’ye uyarlama geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(1), 387–398.

Makalenin orijinal bağlantısı burada bulunabilir: dergipark.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: tukenmislik-olcegi-kisa-versiyonu-toad.pdf

Tükenmişlik Ölçeği Kısa Versiyonu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır.