Covid-19 Risk Algısı Ve Covid-19 Korunma Önlemlerine Uyum Ölçeği

Öz

Covid-19 Risk Algısı Ve Covid-19 Korunma Önlemlerine Uyum Ölçeği, COVID-19 pandemisi döneminde bireylerin virüse yönelik algıladıkları riski ve resmi korunma yönergelerine ne ölçüde uyum sağladıklarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Ölçek, özellikle Türkiye popülasyonunda halk sağlığı davranışlarını ve risk değerlendirme süreçlerini incelemek üzere psikometrik özellikleri test edilmiştir.

Bu ölçek, bireylerin salgın sırasında sergilediği bilişsel ve davranışsal tepkileri ölçerek, halk sağlığı kampanyalarının etkinliğini değerlendirmede ve risk altındaki gruplara yönelik hedeflenmiş psikososyal müdahaleler geliştirmede önemli bir rol oynamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlar için güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Covid-19, Risk Algısı, Korunma Önlemleri, Uyumluluk, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Halk Sağlığı.

Yazarlar

Özlem Karatana, Nevin Kaya, Emine İşçi.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, COVID-19 ile ilgili risk algısı düzeyi ile bireylerin maske kullanımı, sosyal mesafe ve hijyen kurallarına uyumu arasındaki ilişkiyi sistematik olarak ölçmektir. Bu araç, sağlık davranışlarını etkileyen psikolojik faktörleri belirleyerek, epidemiyolojik çalışmalar ve sağlık eğitimi programları için veri sağlamaktadır.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kavramsal yapısını koruyarak, Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar, pandemiye ilişkin algı ve davranışları uluslararası düzeyde karşılaştırılabilir verilerle analiz etme imkanına kavuşmuştur.

Yapı

Ölçek, temelde iki ana psikolojik yapıyı ölçmektedir. Birincisi, Covid-19 Risk Algısı, bireyin virüsü kapma olasılığına ve hastalığın potansiyel ciddiyetine dair sübjektif değerlendirmesini ifade eder. İkincisi, Korunma Önlemlerine Uyum, bireyin hijyen ve sosyal mesafe gibi resmi yönergelere ne kadar sadık kaldığını gösteren davranışsal bir bileşendir.

Bu iki yapı, genellikle Sağlık İnanç Modeli gibi sağlık psikolojisi teorileri çerçevesinde incelenir. Algılanan riskin yüksek olması, genellikle daha yüksek uyum davranışlarına yol açmaktadır, bu nedenle ölçeğin bu korelasyonu doğru bir şekilde yansıtması beklenmektedir.

Geçerlik

Karatana ve arkadaşları (2021) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösterir. Bu kapsamda genellikle Yapı Geçerliği incelenmiştir.

Yapı geçerliği, iki faktörlü modelin (Risk Algısı ve Uyum) Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak test edilmiştir. Çalışmanın sonuçları, ölçeğin maddelerinin kuramsal alt yapılara uygun şekilde yüklendiğini teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar verip vermediğini gösterir.

Adaptasyon çalışmasında, hem Risk Algısı alt ölçeği hem de Korunma Önlemlerine Uyum alt ölçeği için yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları elde edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin kendi alt yapılarını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin Türk popülasyonunda kararlı bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda sürdürülüp sürdürülmediğini belirlemek için Faktör Analizi uygulanmıştır. Çalışma, iki boyutlu yapıyı destekleyen güçlü faktör yükleri ortaya koymuştur.

Uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), Risk Algısı ve Uyum olmak üzere iki bağımsız ancak ilişkili faktörün varlığını doğrulamıştır. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik çerçevesine uygun olarak, bireylerin algısal ve davranışsal tepkilerini ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Ölçme Aracı Detayları

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir, ancak psikometrik ölçekler için standart yaklaşımdır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Genel Popülasyon

Age Group: Yetişkinler

Population Details: COVID-19 pandemisi sırasında Türkiye’de yaşayan, risk algısı ve korunma davranışları incelenen bireyler.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report questionnaire)

Anahtar Kelimeler

Covid-19, Pandemi, Halk Sağlığı, Davranışsal Uyum, Psikometri, Ölçek Geliştirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Özlem Karatana

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Çalışmanın yayınlandığı kuruma ait (Adres bilgisi mevcut değildir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle sorumlu yazara ve orijinal yayına atıf yapılması gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarların izninin alınması tavsiye edilir.

Test Yılı: 2021

Derecelendirme: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Karatana, Ö., Kaya, N., & İşçi, E. (2021). Adaptation of COVID-19 risk perception and COVID-19 prevention guidelines compliance scales to Turkish: a validity and reliability study. J Health Sci Med, 4(4), 466-471. https://doi.org/10.32322/jhsm.927948

Makalenin Dergipark üzerindeki bağlantısı: dergipark.org.tr

The original PDF can be downloaded here: covid-19-risk-algisi-ve-covid-19-korunma-onlemlerine-uyum-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Ölçeğin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Bu ölçeğe ait maddeler, sağlanan kaynak özetinde yer almamaktadır. Maddeler için yayımlanan orijinal makaleye (Karatana, Kaya, & İşçi, 2021) başvurulması gerekmektedir.