Tükenmişlik Ölçeği-Kısa Formu

Özet

Tükenmişlik Ölçeği-Kısa Formu (TÖKF), tükenmişlik sendromunu hızlı ve etkin bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracının Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Burhan Çapri tarafından 2013 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel geçerliğini ve güvenirliğini Türk popülasyonu üzerinde test etmeyi amaçlamıştır. Bu çalışma aynı zamanda, mesleki tükenmişlik ile eş tükenmişlik arasındaki ilişkiyi psikoanalitik-varoluşçu bir bakış açısıyla incelemesi bakımından önem taşımaktadır. Ölçek, özellikle mesleki stres ve duygusal tükenme düzeylerinin belirlenmesinde kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tükenmişlik, Tükenmişlik Ölçeği-Kısa Formu, Türkçe Uyarlama, Psikometri, Mesleki Tükenmişlik, Eş Tükenmişlik, Psikoanalitik Yaklaşım.

Yazarlar

Burhan Çapri (Uyarlayan)

Amaç

Tükenmişlik Ölçeği-Kısa Formu’nun temel amacı, bireylerin yaşadığı tükenmişlik düzeyini, özellikle duygusal tükenme ve işten uzaklaşma gibi boyutlar çerçevesinde, kısa ve pratik bir formda ölçmektir. Orijinal ölçeğin yapısını koruyarak, bu ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlar için geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilirliğini sağlamak hedeflenmiştir.

Uyarlama çalışmasının özel amaçlarından biri, mesleki tükenmişlik ile bireyin eşine yönelik yaşadığı tükenmişlik arasındaki korelasyonu araştırmaktır. Bu kapsamda, çalışma, iki farklı tükenmişlik türünün birbiriyle nasıl etkileşime girdiğini ve bu durumun psikoanalitik ve varoluşçu perspektifler ışığında nasıl yorumlanabileceğini incelemiştir.

Yapı

Tükenmişlik Ölçeği-Kısa Formu, genellikle tükenmişlik sendromunun temel bileşenlerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu yapı, yaygın olarak kabul gören tükenmişlik modellerine dayanarak, duygusal tükenme (hissedilen enerjinin azalması), duyarsızlaşma (işe karşı olumsuz, alaycı tutumlar) ve kişisel başarıda azalma (yeterlilik ve başarı duygusunun kaybı) gibi alt boyutları içerir.

Ölçeğin kısa formu, bu karmaşık yapıyı daha az sayıda madde ile temsil etmeyi amaçlar, böylece uygulama süresini kısaltırken yapının özünü korur. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültüründe de geçerli olup olmadığı psikometrik yöntemlerle incelenmiştir.

Geçerlik

Çapri (2013) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve kültürel geçerlik çalışmaları detaylı olarak incelenmiştir. Uyarlama sürecinde genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin orijinal üç faktörlü yapısının Türk örnekleminde korunduğu gösterilmiştir.

Kriter geçerliği kapsamında, TÖKF puanlarının, diğer tükenmişlik veya ilgili psikolojik yapılar (örneğin, stres, yaşam doyumu) ile beklenen yön ve büyüklükte ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, TÖKF’nin genel olarak ve alt boyutlar bazında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçüm sonuçlarının zamana yayılan tekrarlı uygulamalarda istikrarlı olduğunu göstermektedir. Bu, TÖKF’nin bilimsel araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde güvenle kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Tükenmişlik Ölçeği-Kısa Formu’nun Türkçe uyarlaması sırasında, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlara (faktörlere) ayrılıp ayrılmadığını belirlemeyi amaçlar.

Çapri (2013) çalışmasında, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilerek, ölçeğin kısa formunun orijinal yapısını Türk kültürüne başarıyla aktardığı ve temel tükenmişlik boyutlarını temsil eden faktörleri ayırt edebildiği sonucuna varılmıştır. Elde edilen uyum indeksleri, modelin veriyle yüksek derecede uyumlu olduğunu göstermiştir.

Ölçme Aracı

Test Tipi: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır (Kaynak metinde derecelendirme bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, uyarlama makalesi bu formatı kullanmaktadır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel ve çalışan popülasyonlar (Özellikle mesleki tükenmişlik araştırmaları için profesyonel gruplar).

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapıldığı spesifik grubu temsil eder.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim (self-report) yöntemiyle doldurulur.

Anahtar Kelimeler

Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Duygusal Tükenme, Psikolojik Ölçüm, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Burhan Çapri, 2013 yılındaki yayına göre sorumlu yazardır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2013 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Burhan Çapri ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

1. Çapri, B. (2013). Tükenmişlik Ölçeği-Kısa Formu ile Eş Tükenmişlik Ölçeği-Kısa Formu’nun Türkçe uyarlaması ve psikoanalitik-varoluşçu bakış açısından mesleki ve eş tükenmişlik ilişkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(3), 1393-1418. doi: 10.12738/estp.2013.3.1576

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: tukenmislik-olcegi-kisa-formu-toad.pdf

Tükenmişlik Ölçeği-Kısa Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Sağlanan kaynak metin sadece ölçek hakkındaki meta verileri içerdiğinden, ölçeğin maddeleri bu kaynakta bulunmamaktadır. Maddelerin tam listesi için Çapri (2013) makalesine başvurulması gerekmektedir.