Covid-19 Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği

Özet

Covid-19 Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, küresel COVID-19 pandemisi döneminde bireylerin belirsizliğe karşı gösterdiği tepkileri ve tahammülsüzlük düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek geliştirme çalışması sonucunda, geçerlik ve güvenirlik analizleri yüksek düzeyde tutarlılık gösteren tek boyutlu bir yapı ortaya koymuştur. Bu ölçek, pandeminin getirdiği öngörülemezlik ortamında bireylerin psikolojik adaptasyon düzeylerini ve belirsizlikle başa çıkma eğilimlerini değerlendirmek için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Belirsizliğe Tahammülsüzlük, COVID-19, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Faktör Analizi, İç Tutarlılık, Salgın Stresi.

Yazarlar

Z. Bıyık, A. S. Acar, T. Kabaağıl

Amaç

Ölçeğin temel amacı, COVID-19 salgını gibi olağanüstü ve yüksek düzeyde belirsizlik içeren bir kriz döneminin yarattığı psikolojik stres ve kaygının, bireylerin belirsizliğe tahammülsüzlük eğilimi üzerindeki etkilerini ölçmektir. Bu ölçek, mevcut uluslararası belirsizliğe tahammülsüzlük ölçeklerinin pandemiye özgü bağlamını yakalamadaki eksikliğini gidermek üzere tasarlanmıştır.

Geliştirilen bu araç sayesinde, klinisyenler ve araştırmacılar, pandeminin neden olduğu belirsizlik karşısında hangi bireylerin daha fazla risk altında olduğunu belirleyebilir ve bu doğrultuda önleyici veya müdahale edici psikososyal destek programları geliştirebilirler. Ölçek, özellikle sosyal bilimler alanında pandemi psikolojisi çalışmalarına katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel yapılardan biri olan Belirsizliğe Tahammülsüzlük (BT) yapısını ölçmektedir, ancak bunu spesifik olarak COVID-19 salgını bağlamına adapte etmiştir. Belirsizliğe tahammülsüzlük, belirsiz durumların varlığını veya potansiyelini tolere edememe, bu durumları tehdit edici olarak algılama ve bunlardan kaçınma eğilimi olarak tanımlanır.

Yapılan analizler sonucunda ölçeğin tek boyutlu bir yapı sergilediği görülmüştür. Bu tek boyut, bireylerin COVID-19 salgınına özgü geleceğe dair endişeleri, sağlık riskleri ve sosyal kısıtlamalar gibi belirsiz durumlara karşı gösterdikleri genel tahammülsüzlük düzeyini yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA öncesinde veri setinin faktör analizi için uygunluğunu değerlendirmek amacıyla KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) ve Bartlett testleri yapılmıştır.

Elde edilen sonuçlar ölçeğin güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir:

• KMO Değeri: .956 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, literatürde kabul gören 0.50 ve üstü değerlerin çok üzerinde olup, verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir.
• Bartlett’s Testi: 3502.318 (p<0.05) değeri anlamlı bulunmuştur, bu da verilerin normal dağıldığını ve analizin uygun olduğunu teyit etmektedir.
• Açıklanan Varyans: Tek faktörlü yapı, toplam varyansın %56,978’ini açıklamaktadır. Sosyal bilimler çalışmaları için %40 ve üzeri kabul edilebilir bir sınır olduğundan, ölçeğin açıklanan varyans oranı oldukça yüksektir.
• Madde Elemesi ve Yük Değerleri: AFA sırasında madde kararlılığını sağlamak için 0.50 ve 0.60 altında madde yüküne sahip maddeler elenmiş ve sonuçta 19 maddelik tek boyutlu bir yapıya ulaşılmıştır. DFA, bu tek faktörlü yapıyı doğrulamış ve tüm madde yük değerlerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) düzeyi, Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yapılan analizler sonucunda Covid-19 Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği için Cronbach’s Alpha iç tutarlılık katsayısı .957 olarak elde edilmiştir. Bu değer, sosyal bilimler araştırmaları için genellikle kabul edilen alt sınır olan 0.81’in (Yaşar, 2014) oldukça üzerindedir. Bu yüksek katsayı, ölçeğin maddeleri arasında yüksek seviyede tutarlılık olduğunu ve ölçeğin son derece güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal bütünlüğünü ortaya koymak amacıyla iki aşamalı bir faktör analizi süreci izlenmiştir. İlk olarak uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), maddelerin birbiriyle ilişkilerini inceleyerek tek boyutlu bir yapının ipuçlarını vermiştir. Madde yük değerlerinin yüksek tutulması (0.60 ve altının elenmesi) madde kararlılığını pekiştirmiştir.

AFA sonucunda elde edilen 1 boyutlu, 19 maddeli yapı, ikinci aşamada Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA diyagramı, tek faktörlü yapının model uyumunun iyi olduğunu ve faktördeki maddelerin beklenen yapı içinde birleştiğini teyit etmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin teorik olarak varsayılan tek boyutlu yapısının ampirik olarak doğrulandığını göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1= Beni hiç yansıtmıyor – 5= Beni tamamen yansıtıyor)

Maddeler: 19 Madde

Boyut Sayısı: 1 Boyut (Tek Faktörlü)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: COVID-19 pandemisi döneminde belirsizliğe yönelik tepkileri ölçmek amacıyla test edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği

Anahtar Kelimeler

Tek Boyutlu Ölçek, Likert Tipi, Psikometri, Cronbach’s Alpha, KMO, Salgın Hastalıklar, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ahmet Salih ACAR

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlantı E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal sunum bildirisine ait kaynak kitaba aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: artvincovidcongress.org.

Ölçeğe ait orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: covid-19-belirsizlige-tahammulsuzluk-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bıyık, Z., Acar, A. S., ve Kabaağıl, T. (2021, 21-23 Haziran). Covid-19 Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği [Bildiri Sunumu]. Uluslararası Covid-19 Kongresi Eğitimde Yeni Normlar-II,, Artvin, Türkiye.

Yaşar, M. (2014). (Güvenirlik analizinde referans olarak gösterilmiştir.)

Covid-19 Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Ölçek, geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda 19 maddeden oluşmaktadır.