Belirsizliğe Karşı Tutum Ölçeği

Özet

Belirsizliğe Karşı Tutum Ölçeği (BKTÖ), bireylerin yaşamlarında karşılaştıkları belirsizlik durumlarına yönelik gösterdikleri psikolojik tutum ve tepkileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş öz-bildirim tipi bir ölçektir. Kurtman Ersanlı ve Emine Uysal tarafından 2015 yılında geliştirilen bu ölçek, belirsizliği algılama biçimlerini ve buna bağlı olarak ortaya çıkan karar verme süreçlerindeki kararsızlık eğilimlerini tek bir boyut altında toplamaktadır. Ölçek, özellikle bireylerin kesinlik ihtiyacı ile belirsizliği tolere etme yetenekleri arasındaki dengeyi değerlendirmeye odaklanmıştır.

Ölçeğin geliştirilme çalışması, Türkçede alana özgü, kapsamlı bir değerlendirme aracı ihtiyacına yanıt vermek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, 15 maddeden oluşmakta olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile psikometrik özelliklerinin yeterliliği gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Belirsizliğe Tutum, Belirsizlik Toleransı, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Kararsızlık, Öz-Bildirim.

Yazarlar

Kurtman Ersanlı, Emine Uysal.

Amaç

Belirsizliğe Karşı Tutum Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin gelecekteki olayların öngörülemezliği veya sonuçların net olmaması gibi belirsizlik içeren durumlara karşı gösterdikleri bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkileri sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle klinik ve akademik çalışmalarda, belirsizliğe karşı düşük toleransın anksiyete, stres veya karar verme güçlükleri gibi psikolojik sonuçlarla ilişkisini incelemek için kritik bir araç sağlamaktadır.

Ölçek, literatürde var olan benzer yapıları ölçen araçlara kıyasla, Türkiye bağlamına uygun, kültürel duyarlılığı yüksek bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

BKTÖ, kuramsal olarak bireyin belirsizliğe yönelik genel eğilimini temsil eden tek bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu tek boyutlu yapı, bireyin kesinlik talebi ve belirsizliği kabul etme veya bunaltıcı bulma derecesini yansıtır. Yüksek puanlar, belirsizlikten rahatsız olma ve kaçınma eğilimini; düşük puanlar ise belirsizliği daha kolay tolere etme ve kabul etme eğilimini işaret eder.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Ersanlı & Uysal, 2015), yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ölçeğin tek boyutlu yapısı, maddelerin ilgili yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Kapsam geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış; ayrıca ölçümün ilgili diğer psikolojik yapılarla ilişkisini gösteren ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları da yürütülmüştür. (Not: Spesifik geçerlik katsayıları kaynak içerikte belirtilmemiştir.)

Güvenirlik

Belirsizliğe Karşı Tutum Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik analizleri, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamıştır. Genellikle bu tür ölçek geliştirme çalışmalarında Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı kullanılmaktadır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin zaman içinde veya farklı örneklemlerde güvenilir sonuçlar üretebilme potansiyelini desteklemektedir. (Not: Spesifik güvenirlik katsayıları kaynak içerikte belirtilmemiştir.)

Faktör Analizi

Ölçek, yapısı itibarıyla 15 maddeden oluşan ve tek boyutlu bir yapıya sahip olarak geliştirilmiştir. Yapılan açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda, tüm maddelerin tek bir faktör altında toplandığı ve bu faktörün ölçek varyansının önemli bir kısmını açıkladığı tespit edilmiştir. Bu tek faktörlü model, ölçeğin teorik yapısını destekler niteliktedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Öz-Bildirim Ölçeği)

Biçim: Tek boyutlu 15 maddelik Likert tipi ölçek.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Özellikle üniversite öğrencileri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapıldığı varsayılmaktadır.)

Yaş Grubu: Yetişkinler ve Genç Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışma, genellikle üniversite öğrencileri gibi erişimi kolay örneklemler üzerinden yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanır (1= En Az, 5= En Çok). Yüksek puanlar, belirsizliğe karşı olumsuz ve kaçınmacı bir tutumu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçüm, Ölçek, Belirsizlik, Karar Verme, Kaygı, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Kurtman Ersanlı)

Yazışma Adresi: Orijinal makalede belirtilmiştir (Genellikle bağlı oldukları üniversite adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2015 yılında yayınlanmıştır. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için izinler ve ücret bilgisi, sorumlu yazar Kurtman Ersanlı ile e-posta yoluyla ([email protected]) iletişim kurularak netleştirilmelidir. Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı içeriği Dergipark üzerinden erişilebilir durumdadır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: belirsizlige-karsi-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ersanlı, K. ve Uysal, E. (2015). Belirsizliğe Karşı Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(54), 46-53.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Belirsizliğe Karşı Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Tek boyutlu ve 15 madde
Kararsızlığımı sonlandırmak için aldığım karardan emin olamam.