Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği

Özet

Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği (BTÖ), bireylerin belirsiz durumlara karşı gösterdikleri olumsuz tepki ve bilişsel eğilimleri ölçmek amacıyla tasarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle yaygın anksiyete bozukluğu (YAB) gibi durumlarda merkezi bir rol oynayan belirsizliğe tahammülsüzlük yapısını değerlendirir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, S. Sarı ve İ. Dağ tarafından 2009 yılında gerçekleştirilmiş olup, bu çalışma ölçeğin Türkiye popülasyonunda kullanıma uygunluğunu ve gerekli psikometrik özelliklerini (güvenilirlik ve geçerlilik) incelemiştir.

Anahtar Kelimeler

Belirsizliğe Tahammülsüzlük, BTÖ, Yaygın Anksiyete Bozukluğu, Uyarlama Çalışması, Psikometri, Endişe, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Sarı, S., Dağ, İ.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin belirsizlik algısına yönelik bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkilerini nicel olarak belirlemektir. Belirsizliğe tahammülsüzlük, gelecekteki olayların öngörülemezliğine veya muğlaklığına karşı duyulan aşırı olumsuz bir inanç ve tepki olarak tanımlanır. Bu ölçek, belirsizliği tehdit edici olarak algılama eğilimini ölçerek, klinik ve araştırma ortamlarında bu yapının şiddetini belirlemek için kullanılır.

Sarı ve Dağ (2009) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde Türkiye örnekleminde kullanılabilmesi için gerekli psikometrik kanıtları sunmayı hedeflemiştir. Bu adaptasyon, özellikle anksiyete ve kaygı bozukluklarının etiyolojisinin anlaşılması ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) müdahalelerinin planlanmasında kritik bir araç sağlamıştır.

Yapı (Construct)

Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, bireyin belirsizliğin varlığını kabul etme zorluğunu veya edememe durumunu ölçer. Bu yapı, bilişsel modellerde merkezi bir rol oynar ve genellikle belirsizliğin tolere edilemez, haksız veya strese yol açan bir durum olduğu yönündeki olumsuz inançları kapsar. Ölçek, genellikle belirsizliğe karşı hem davranışsal hem de duygusal tepkileri değerlendirir.

Orijinal ölçek (IUS-27), genellikle dört faktörlü bir yapıya işaret ederken, uyarlama çalışmalarında kültürel farklılıklara bağlı olarak faktör yapısı değişiklik gösterebilir. Ölçülen temel bileşenler şunlardır:

• Prospektif Endişe: Belirsizliği önlemeye veya kontrol etmeye yönelik aşırı çaba.
• İşlevsel Olmayan Tepki: Belirsizliğin felaket senaryolarına yol açacağı inancı ve belirsizliğe katlanamama durumu.
• Paralize Edici Etki: Belirsizliğin karar verme sürecini engellemesi.

Geçerlilik (Validity)

Sarı ve Dağ (2009) uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve kriter geçerliliği incelenmiştir. Yapı geçerliliği, ölçek maddelerinin teorik olarak öngörülen yapıları (faktörleri) ölçüp ölçmediğini belirlemek için faktör analizleri (Açımlayıcı ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısına benzer bir faktör yapısını ortaya koymuştur.

Kriter bağımlı geçerlilik kapsamında, BTÖ puanları diğer ilgili psikopatolojik ölçümlerle korele edilmiştir. Çalışmada, BTÖ’nün Endişe ile İlgili Olumlu İnançlar Ölçeği ve Endişenin Sonuçları Ölçeği gibi diğer endişe ölçümleriyle pozitif ve anlamlı ilişkiler gösterdiği bildirilmiştir. Bu güçlü korelasyonlar, belirsizliğe tahammülsüzlük yapısının endişe ve kaygı bozuklukları ile yakından ilişkili olduğunu göstererek ölçeğin beklenen geçerlilik kanıtlarını sağlamıştır.

Güvenilirlik (Reliability)

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach Alfa katsayısını hesaplamıştır. İç tutarlılık katsayısının, ölçeğin tüm maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren yüksek değerlerde (genellikle .80 ve üzeri) olduğu tespit edilmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçeğin Türkiye örnekleminde kararlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini gösteren güçlü bir psikometrik kanıttır.

Ek olarak, güvenilirlik çalışmaları muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğini de içermiştir. Bu yöntem, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini gösterir ve ölçeğin zamana karşı direncini ortaya koyar.

Faktör Analizi (Factor Analysis)

Sarı ve Dağ’ın (2009) uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe çeviride korunup korunmadığını belirlemek için faktör analizi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin Türk kültürü bağlamında nasıl kümelendiğini ve hangi alt boyutları temsil ettiğini netleştirmiştir. Faktör yapısının incelenmesi, ölçeğin bilişsel yapısını ve alt boyutlarını doğrulamış ve yapı geçerliliği kanıtlarına katkıda bulunmuştur. Analiz sonuçları, belirsizliğe tahammülsüzlüğün çok boyutlu doğasını desteklemiştir.

Enstrüman (Instrument)

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) / Psikometrik Öz Bildirim Ölçeği

Format: Genellikle 5 veya 6 dereceli Likert tipi bir derecelendirme kullanılır (Örnek: 1 = Bana hiç uymuyor, 5 = Bana tamamen uyuyor).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Yetişkinler, Klinik ve Klinik Olmayan Popülasyonlar

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri bireyler.

Population Details: Üniversite öğrencileri ve genel popülasyon örneklemleri üzerinde uyarlama, geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: Bireyin kendine yönelik beyanlarına dayanan, yazılı veya dijital ortamda uygulanan öz bildirim yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Belirsizlik, Endişe, Bilişsel Çarpıtmalar, YAB, Öz Bildirim, Adaptasyon, Psikolojik Test.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Kaynakta mevcut değil)

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor (Kaynakta mevcut değil)

Correspondence Address: Bilinmiyor (Kaynakta mevcut değil)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2009

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiricilerin (Dugas ve ark.) ve Türkçe uyarlama çalışmasını yapan Sarı ve Dağ’ın izinlerinin alınması gereklidir. Akademik araştırmalarda genellikle ücretsizdir, ancak telif hakları nedeniyle ticari veya geniş ölçekli klinik uygulamalar için ücret talep edilebilir.

Orijinal ölçeğin geliştiricileri: Michel Dugas, Philippe Levesque, Michel J. Freeston, Robert Ladouceur.

Referanslar

• Sarı, S. ve Dağ, İ. (2009).Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Endişe ile İlgili Olumlu İnançlar Ölçeği ve Endişenin Sonuçları Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması, geçerliliği ve güvenilirliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 10:261-270.

Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin orijinal dilinde korunması esastır ve kaynakta mevcut olmadığı için bu bölüm boş bırakılmıştır.

Orijinal PDF bağlantısı kaynakta sağlanmamıştır.