Çocukluk Obezitesini Önleme Uygulamaları Engel Algısı Ölçeği

Özet

Çocukluk Obezitesini Önleme Uygulamaları Engel Algısı Ölçeği, bir adaptasyon çalışması olarak Zeynep Böyükbaş’ın 2019 tarihli yüksek lisans tezinde geliştirilmiş bir ölçüm aracıdır. Bu ölçek, özellikle okul hemşireleri gibi sağlık profesyonellerinin, çocukluk obezitesini önlemeye yönelik uygulamaları hayata geçirirken karşılaştıkları veya algıladıkları engelleri ve zorlukları sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, Sağlığı Geliştirme Modeli çerçevesinde, profesyonellerin davranışsal niyetlerini ve öz etkililik düzeylerini etkileyen çevresel ve kişisel faktörleri belirlemeye yardımcı olmaktadır.

Bu araç, profesyonellerin algıladığı engel algısı düzeylerini ölçerek, obeziteyi önleme programlarının başarısız olma potansiyeline sahip alanları tespit etmek ve bu engelleri aşmaya yönelik hedefe yönelik stratejiler geliştirmek için kritik veriler sunar.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk Obezitesi, Engel Algısı, Önleme Uygulamaları, Okul Hemşireliği, Sağlığı Geliştirme Modeli, Öz Etkililik, Adaptasyon Ölçeği

Yazarlar

Zeynep Böyükbaş

Amaç

Ölçeğin temel amacı, okul hemşireleri başta olmak üzere, çocuk sağlığı alanında çalışan profesyonellerin, çocukluk obezitesini önleme uygulamalarını etkili bir şekilde yürütmelerini engelleyen algılanan zorlukları ve kısıtlamaları nicel olarak ölçmektir. Bu amaç, sağlık hizmeti sunucularının karşılaştığı sistemik, çevresel veya kişisel engellerin doğasını ve şiddetini belirlemeye odaklanmıştır.

Elde edilen veriler, sağlık politikası yapıcıları ve eğitimciler için, uygulamaya yönelik engelleri azaltacak ve profesyonellerin obezite müdahale programlarına katılımını ve bağlılığını artıracak eğitim ve destek programları tasarlamada temel teşkil etmektedir. Bu, Sağlığı Geliştirme Modeli’nin uygulama aşamasındaki engellerin anlaşılması açısından büyük önem taşımaktadır.

Yapı

Çocukluk Obezitesini Önleme Uygulamaları Engel Algısı Ölçeği, psikolojik bir yapı olan engel algısı kavramını ölçmektedir. Sağlık inanç modellerine göre, bir bireyin veya profesyonelin belirli bir sağlık davranışını (bu durumda obezite önleme uygulamalarını) gerçekleştirme olasılığı, o davranışın potansiyel faydalarına (yarar algısı) ve bu davranışı gerçekleştirmenin zorluklarına (engel algısı) bağlıdır.

Bu ölçek, uygulamada zaman kısıtlamaları, kaynak eksikliği, veli işbirliği zorlukları veya kurumsal destek noksanlığı gibi çeşitli boyutlardaki algılanan bariyerleri kapsamayı hedefler. Yüksek engel algısı puanları, uygulayıcıların düşük öz etkililik hissi yaşamasına ve sonuç olarak önleme uygulamalarını daha az sıklıkta veya daha az kararlılıkla yerine getirmesine işaret eder.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları hakkında kaynakta spesifik istatistiksel değerler belirtilmemiştir (-). Ancak, bir uyarlama çalışması bağlamında, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne ve hedef popülasyona (okul hemşireleri) uygunluğunu değerlendirmek üzere içerik geçerliği ve yapı geçerliği çalışmalarının yapılması beklenir.

Yapı geçerliğinin incelenmesi genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilir. Bu analizler, ölçek maddelerinin, ölçmeyi amaçladığı teorik yapı olan engel algısını ne kadar iyi temsil ettiğini gösterir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizlerine dair spesifik sonuçlar kaynakta belirtilmemiştir (-). Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılığını ifade eder. Bu tür psikometrik araçlarda en yaygın kullanılan güvenirlik yöntemi iç tutarlılıktır ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile raporlanır.

Beklenti, ölçeğin iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması yönündedir. Yüksek iç tutarlılık, ölçekteki tüm maddelerin aynı psikolojik yapıyı, yani obezite önleme uygulamalarına dair engel algısını, tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısına ilişkin detaylı bilgi kaynakta yer almamaktadır. Ölçek bir uyarlama olduğu için, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk popülasyonunda da korunup korunmadığını veya yeni bir faktör yapısının ortaya çıkıp çıkmadığını belirlemek amacıyla faktör analizinin (Açımlayıcı ve/veya Doğrulayıcı) uygulanması gerekmektedir.

Faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu mu yoksa tek boyutlu mu olduğunu ortaya koyar. Engel algısı genellikle birden fazla alt boyutu (örneğin, kurumsal engeller, kişisel engeller, kaynak engelleri) içerdiği için, ölçeğin çok faktörlü bir yapıya sahip olması muhtemeldir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Özgün bir ölçeğin Türkçeye çevrilip psikometrik özelliklerinin incelenmesi)

Format: Kendini Bildirim Ölçeği (Self-Report Survey)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık Profesyonelleri, Okul Hemşireleri

Yaş Grubu: Yetişkin Profesyoneller

Popülasyon Detayları: Zeynep Böyükbaş’ın çalışması kapsamında, Marmara Üniversitesi‘nde sunulan tezde belirtilen örneklem grubu, çocukluk obezitesini önleme uygulamalarını yürüten okul hemşirelerinden oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların belirli obezite önleme uygulamalarını gerçekleştirirken hissettikleri engelleri veya zorlukları derecelendirdikleri bir derecelendirme formatına sahip olmalıdır (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir: -).

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Ölçek, Sağlık Davranışı, Önleyici Hemşirelik, Adaptasyon, Algılanan Bariyerler, Okul Sağlığı

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarın tezini sunduğu kurum olan Marmara Üniversitesi, İstanbul. (Tez dönemindeki yazışma adresi baz alınmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Zeynep Böyükbaş tarafından 2019 yılında tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler, sorumlu yazar Zeynep Böyükbaş’ın e-posta adresi ([email protected]) aracılığıyla talep edilmelidir. Ölçek bir tez çalışması kapsamında geliştirildiği için ticari bir ücret bilgisi mevcut değildir, ancak akademik kullanım için yazardan izin alınması zorunludur.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi, yazara ait tez çalışması kapsamında hazırlanmış olabilir. Orijinal PDF’e bu adresten ulaşılabilir: cocukluk-obezitesini-onleme-uygulamalari-engel-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Böyükbaş, Z. (2019). Okul hemşiresinin sağlığı geliştirme modeli temelli çocukluk obezitesini önlemeye yönelik uygulamaları, öz etkililik düzeyleri, algıladıkları yarar ve engeller (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.

Çocukluk Obezitesini Önleme Uygulamaları Engel Algısı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte doğrudan sağlanmamıştır. Detaylı maddelere ve derecelendirme formatına ulaşmak için sorumlu yazarın tezine başvurulması gerekmektedir.