Çocukluk Obezitesini Önlemede Öğrenciye Yönelik Uygulamalar Ölçeği

Özet

Çocukluk Obezitesini Önlemede Öğrenciye Yönelik Uygulamalar Ölçeği, okul hemşirelerinin veya benzer okul sağlığı profesyonellerinin, çocukluk obezitesini önlemeye yönelik olarak öğrencilere uyguladıkları faaliyetlerin sıklığını ve türünü değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, Zeynep Böyükbaş tarafından 2019 yılında yürütülen ve Sağlığı Geliştirme Modeli temelli uygulamaları inceleyen yüksek lisans tezi kapsamında bir uyarlama çalışması olarak kullanılmıştır. Ölçek, okul ortamında yürütülen sağlık eğitimleri, danışmanlık hizmetleri ve çevresel düzenlemeler gibi öğrenci merkezli müdahalelerin kapsamını belirlemeye yardımcı olur.

Ölçek, profesyonellerin algıladıkları yarar, engeller ve kendi öz etkililik düzeyleri ile birlikte, obeziteyi önleme çabalarının etkinliğini ölçmek için kritik bir bileşen olarak tasarlanmıştır. Bu araç, özellikle okul hemşireliğinin halk sağlığı ve koruyucu sağlık hizmetlerindeki rolünü somutlaştırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk obezitesi, obezite önleme, öğrenci uygulamaları, okul hemşiresi, sağlık eğitimi, uyarlama, Sağlığı Geliştirme Modeli.

Yazarlar

Zeynep Böyükbaş.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, okul hemşirelerinin çocukluk obezitesini önleme bağlamında öğrencilere yönelik gerçekleştirdiği spesifik uygulamaları sistematik bir şekilde ölçmek ve değerlendirmektir. Ölçek, hemşirelerin hangi tür müdahaleleri (örneğin, beslenme danışmanlığı, fiziksel aktivite teşviki) ne sıklıkta ve ne kadar kapsamlı uyguladıklarını belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçek, aynı zamanda, bir programın veya uygulamanın etkinliğini değerlendirmede başlangıç ve sonuç verilerini toplamak için bir temel oluşturmayı hedefler. Elde edilen veriler, okul sağlığı programlarının geliştirilmesi, eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi ve kaynakların daha etkili tahsis edilmesi için önemli bilgiler sunar.

Yapı

Çocukluk Obezitesini Önlemede Öğrenciye Yönelik Uygulamalar Ölçeği, muhtemelen Sağlığı Geliştirme Modeli (Health Promotion Model) çerçevesinde, profesyonellerin koruyucu sağlık davranışlarını ölçen bir yapıyı temel alır. Ölçek maddeleri, genellikle aşağıdaki gibi alt boyutlar veya temalar etrafında toplanmıştır:

• Beslenme Alışkanlıklarının Geliştirilmesine Yönelik Uygulamalar.
• Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Teşvik Uygulamaları.
• Obezite Risk Değerlendirmesi ve Takibi.
• Aile ve Okul Çevresi İşbirliği Faaliyetleri.

Ölçek, uygulayıcının öğrenci sağlığını iyileştirmeye yönelik aktif katılımını ve müdahale çeşitliliğini yansıtan davranışsal bir yapıyı ölçer. Bu, sadece bilgi düzeyini değil, fiili uygulama davranışlarını değerlendirmesi açısından önemlidir.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi bulunmamaktadır. Ancak, ölçeğin bir yüksek lisans tezi kapsamında uyarlama çalışması olması nedeniyle, tezin içeriğinde geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Tipik olarak bu tür çalışmalarda aşağıdaki geçerlik yöntemleri kullanılır:

• Kapsam Geçerliği: Uzman görüşleri alınarak maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiği incelenmiştir.
• Yapı Geçerliği: Faktör analizi (Açıklayıcı veya Doğrulayıcı) kullanılarak ölçek maddelerinin kuramsal yapıyla uyumu test edilmiştir.

Geçerlik analizlerinin detaylı sonuçları (örneğin, faktör yükleri ve model uyum indeksleri), sorumlu yazar Zeynep Böyükbaş’ın Marmara Üniversitesi’nde tamamladığı 2019 tarihli yüksek lisans tezinde yer almaktadır.

Güvenilirlik

Kaynak içerikte güvenilirlik bilgisi bulunmamaktadır. Bir uyarlama ölçeği olarak, Çocukluk Obezitesini Önlemede Öğrenciye Yönelik Uygulamalar Ölçeği için iç tutarlılık analizlerinin (Cronbach Alfa katsayısı) tezin metodoloji bölümünde sunulmuş olması beklenir. Bu analizler, ölçeğin farklı maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin obeziteyi önleme uygulamalarını güvenilir bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Güvenilirlik sonuçlarının ayrıntıları için ilgili tez çalışmasına başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne ve okul hemşireliği uygulamalarına uygunluğunu değerlendirmek amacıyla faktör analizi yapılmıştır. Bu analiz, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuta mı sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ölçeğin, okul hemşirelerinin Sağlığı Geliştirme Modeli çerçevesindeki davranışlarını ölçtüğü göz önüne alındığında, birden fazla faktörden oluşması olasıdır. Spesifik faktör dağılımları ve açıklanan varyans oranları tezin bilimsel raporunda mevcuttur.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi olmamakla birlikte, uygulama sıklığını veya düzeyini ölçen ölçekler genellikle 3’lü, 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır.

Language Available: Türkçe.

Population Group: Okul Sağlığı Profesyonelleri, özellikle okul hemşireleri.

Age Group: Ölçeğin uygulandığı profesyoneller için yaş sınırlaması yoktur. Ölçeğin odaklandığı konu olan çocukluk obezitesi, genellikle ilkokul ve ortaokul çağındaki öğrencileri kapsamaktadır.

Population Details: Ölçek, Marmara Üniversitesi’nde 2019 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında, İstanbul’da görev yapan okul hemşireleri üzerinde kullanılmıştır.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale). Uygulayıcılar, öğrencilere yönelik obeziteyi önleme uygulamalarının sıklığını veya etkinliğini derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Koruyucu sağlık, halk sağlığı, beslenme, fiziksel aktivite, okul sağlığı, Likert ölçeği, öz bildirim.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Marmara Üniversitesi (2019 Yüksek Lisans Tezi Bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Zeynep Böyükbaş tarafından 2019 yılında yürütülen tez çalışması kapsamında kullanılmıştır. Ölçeğin kullanımı için orijinal yazarından ve tezi denetleyen kurum/danışmandan izin alınması tavsiye edilir. Ticari kullanım ücreti hakkında bilgi verilmemiştir. Testin geliştirildiği/uyarlandığı yıl: 2019.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi indirilebilir: cocukluk-obezitesini-onlemede-ogrenciye-yonelik-uygulamalar-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Böyükbaş, Z. (2019). Okul hemşiresinin sağlığı geliştirme modeli temelli çocukluk obezitesini önlemeye yönelik uygulamaları, öz etkililik düzeyleri, algıladıkları yarar ve engeller (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.

Ölçek Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Detaylı maddeler için Marmara Üniversitesi tarafından yayımlanan ilgili yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.