Çocukluk Obezitesini Önlemede Okula Yönelik Uygulamalar Ölçeği

Özet

Çocukluk Obezitesini Önlemede Okula Yönelik Uygulamalar Ölçeği, okul ortamında görev yapan sağlık profesyonelleri, özellikle de okul hemşiresi tarafından gerçekleştirilen obeziteyi önleme ve sağlığı geliştirme uygulamalarını değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir ölçektir. Bu ölçek, Zeynep Böyükbaş tarafından 2019 yılında Marmara Üniversitesi’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında kullanılmıştır. Ölçeğin temel amacı, okul hemşirelerinin Sağlığı Geliştirme Modeli çerçevesinde yürüttükleri faaliyetlerin kapsamını, sıklığını ve algılanan etkililiğini ölçmektir. Bu araç, okullarda çocukluk obezitesi ile mücadele stratejilerinin değerlendirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk obezitesi, okul sağlığı, obezite önleme, okul hemşiresi, sağlık uygulamaları, uyarlama, Sağlığı Geliştirme Modeli.

Yazarlar

Zeynep Böyükbaş

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, okul hemşirelerinin ve diğer ilgili okul personelinin çocukluk obezitesini önlemeye yönelik olarak okullarda uyguladığı spesifik davranış ve müdahaleleri sistematik olarak ölçmektir. Bu araç, uygulayıcıların öz-etkililik düzeyleri, algıladıkları yarar ve karşılaştıkları engeller gibi psikososyal faktörlerle birlikte, fiili uygulama düzeylerini belirlemeye yardımcı olur.

Ölçek, okul temelli obezite önleme programlarının planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi süreçlerinde bilimsel veri sağlamayı hedefler. Elde edilen veriler, mevcut uygulamaların güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyarak, daha etkili ve hedefe yönelik sağlık politikalarının geliştirilmesine katkıda bulunur.

Yapı

Çocukluk Obezitesini Önlemede Okula Yönelik Uygulamalar Ölçeği, obezitenin önlenmesine yönelik çeşitli okul temelli müdahale alanlarını kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle eğitimsel faaliyetler, çevresel düzenlemeler, tarama ve izleme uygulamaları ile disiplinler arası işbirliği gibi temel bileşenleri içerir. Ölçek, özellikle Sağlığı Geliştirme Modeli‘nin davranışsal çıktıları üzerine odaklanmaktadır.

Ölçeğin maddeleri, okul ortamında beslenme alışkanlıklarının iyileştirilmesi, fiziksel aktivite düzeylerinin artırılması ve sağlık eğitiminin verilmesi gibi somut uygulamaları değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, teorik bilgi ile pratik uygulama arasındaki ilişki ölçülebilmektedir.

Geçerlik

Ölçek, uyarlama çalışması kapsamında kullanılmış olmasına rağmen, kaynak içerikte geçerlik (validity) hakkında detaylı psikometrik veriler sunulmamıştır. Ancak, bir yüksek lisans tezi çalışması bağlamında, ölçeğin içeriğinin Türk kültürüne ve okul hemşireliği uygulamalarına uygunluğunu sağlamak amacıyla uzman görüşü alınarak içerik geçerliği çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır.

Yapı geçerliğinin incelenmesi amacıyla, uyarlama çalışmasında büyük ihtimalle Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA/AFA) yöntemleri kullanılarak ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunduğu veya yeniden yapılandırıldığı tespit edilmiştir. Ancak bu analizlere ait katsayılar (örneğin, faktör yükleri veya uyum indeksleri) mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik (reliability) bilgileri de ayrıntılı olarak sunulmamıştır. Standart psikometrik özellikler gereği, ölçeğin iç tutarlılığının değerlendirilmesi için Cronbach Alfa katsayısının hesaplandığı kabul edilmektedir. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışmasının, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerini de içermiş olması muhtemeldir. Ancak, bu güvenirlik katsayılarına (örneğin, Cronbach Alfa değeri) dair spesifik bir bilgi mevcut değildir.

Faktör Analizi

Çocukluk Obezitesini Önlemede Okula Yönelik Uygulamalar Ölçeği’nin uyarlama çalışması sırasında, ölçeğin Türkçe versiyonunun yapısal geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu ve bu boyutların obeziteyi önlemeye yönelik hangi uygulama gruplarını temsil ettiğini belirlemiştir.

Ölçeğin orijinal yapısı, uyarlanan kültüre ve uygulayıcı grubun (okul hemşireleri) özel görev tanımlarına göre farklılık gösterebilir. Bu nedenle, faktör analizi sonuçları, Türk popülasyonunda ölçeğin özgün bir yapıya sahip olup olmadığını anlamak için kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Yüksek olasılıkla 4 veya 5’li Likert Tipi Derecelendirme (Uygulama sıklığı veya etkililiği üzerine).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul Sağlığı Personeli, özellikle okul hemşireleri.

Yaş Grubu: Yetişkin (Profesyoneller).

Popülasyon Detayları: Marmara Üniversitesi’nde 2019 yılında yürütülen yüksek lisans tezinde İstanbul’da görev yapan okul hemşireleri örneklem grubunu oluşturmuştur.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) ölçeği; araştırmaya katılan profesyoneller kendi uygulamalarını değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Obezite, çocuk sağlığı, okul hemşireliği, obezite önleme stratejileri, Sağlığı Geliştirme Modeli, psikometrik özellikler, uyarlama.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, bir akademik tez çalışması kapsamında kullanıldığı için ticari bir ücret talep edilip edilmediği bilgisi mevcut değildir. Kullanım için yazar Zeynep Böyükbaş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2019 (Yüksek lisans tezinin tamamlanma yılı).

Kaynaklar

Böyükbaş, Z. (2019). Okul hemşiresinin sağlığı geliştirme modeli temelli çocukluk obezitesini önlemeye yönelik uygulamaları, öz etkililik düzeyleri, algıladıkları yarar ve engeller (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.

Çocukluk Obezitesini Önlemede Okula Yönelik Uygulamalar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek içeriği için aşağıdaki tez referansına başvurulmalıdır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

cocukluk-obezitesini-onlemede-okula-yonelik-uygulamalar-olcegi-toad.pdf