Çocukların Kronotip Ölçeği

Özet

Çocukların Kronotip Ölçeği (ÇKÖ), orijinal adı Children’s Chronotype Questionnaire (CCTQ) olan psikometrik bir aracın Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, çocukların biyolojik ritimlerini ve uyku-uyanıklık döngülerine ilişkin bireysel tercihlerini, yani kronotiplerini belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması Dursun ve arkadaşları (2015) tarafından yapılmış olup, Türk örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları başarıyla tamamlanmıştır. ÇKÖ, çocukluk dönemindeki bireylerin “sabah insanı” (erkenci kronotip) veya “akşam insanı” (geç kronotip) eğilimlerini objektif olarak değerlendirmeyi hedefler, böylece gelişimsel psikoloji ve uyku tıbbı alanındaki araştırmalara önemli katkılar sunar.

Anahtar Kelimeler

Kronotip, Sirkadiyen ritim, Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi, CCTQ, Uyku düzeni, Psikometrik araç, Adaptasyon, Onur Burak Dursun.

Yazarlar

Onur Burak Dursun, Hümeyra Ogutlu, Işın Su Esin.

Amaç

Çocukların Kronotip Ölçeği’nin temel amacı, çocuk ve ergenlerdeki kronotip özelliklerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Kronotip, bireylerin fizyolojik ve davranışsal süreçlerinin günün hangi saatlerinde zirveye ulaştığını belirleyen içsel bir zamanlama sistemidir. Bu ölçek, özellikle uyku bozuklukları, akademik performans ve dikkat eksikliği gibi durumlarla ilişkili olabilecek biyolojik zamanlama farklılıklarını tespit etmeye yardımcı olur.

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması (2015), orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak Türk çocuk popülasyonunda kullanıma uygun hale getirilmesini amaçlamıştır. Bu adaptasyon sayesinde, uluslararası araştırmalarda kullanılan CCTQ’nun sonuçları Türkiye’deki çalışmalarla karşılaştırılabilir hale gelmiştir.

Yapı

Çocukların Kronotip Ölçeği (ÇKÖ), kronotip yapısını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı genellikle iki ana kutup arasında değerlendirilir: sabah tipleri (Lark) ve akşam tipleri (Owl). Ölçek, çocukların uyku alışkanlıkları, uyanma saatleri, günün farklı zamanlarındaki enerji seviyeleri ve tercih ettikleri aktivitelerin zamanlaması gibi sirkadiyen ritim göstergelerini değerlendiren toplam 27 maddeden oluşmaktadır.

Adaptasyon çalışması, ölçeğin dış geçerliğini Çocuklara Yönelik Günlük Ritim Belirleme Ölçeği (MESC) ile karşılaştırma yaparak desteklemiştir. Bu durum, ÇKÖ’nün ölçtüğü yapının, çocukların günlük ritimlerini belirleyen dışsal zamanlama özellikleriyle güçlü bir korelasyon içinde olduğunu göstermektedir.

Geçerlik

Çocukların Kronotip Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, Dursun, Ogutlu ve Esin (2015) tarafından yapılmıştır. Çalışmanın ana bulgularından biri, Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi (ÇKÖ) ile Çocuklara Yönelik Günlük Ritim Belirleme Ölçeği (MESC) Türkçe formları arasındaki tutarlılıktır. Bu karşılaştırma, ölçeğin dış geçerliğini sağlamaktadır.

Analizler sonucunda, varsayıldığı gibi, ÇKÖ puanları ile MESC puanları arasında istatistiksel olarak önemli bir negatif korelasyon tespit edilmiştir. Bu negatif ilişki, bir ölçekte geç kronotip eğilimi yüksek olan çocukların diğer ölçekte de ilgili biyolojik zamanlama özelliklerini göstermesi gerektiğini doğrular. Bu bulgu, Türkçe ÇKÖ formunun yapısal olarak geçerli olduğunu ve ölçmeyi amaçladığı kronotip yapısını doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Çocukların Kronotip Ölçeği’nin (ÇKÖ) iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Adaptasyon çalışması sonucunda güvenirlik katsayısı (α) .65 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuç, ölçeğin yeterli iç tutarlılığa sahip olduğunu ve klinik veya araştırma amaçlı kullanımlar için güvenilir kabul edilebileceğini ifade etmektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte ÇKÖ’nün faktör yapısına dair detaylı bilgi (boyut sayısı, faktör yükleri) açıkça belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin 27 maddeden oluşması, birden fazla alt boyutu içerebileceğini düşündürmektedir. Türkçe adaptasyon çalışmasında, yapı geçerliği büyük ölçüde Çocuklara Yönelik Günlük Ritim Belirleme Ölçeği (MESC) ile korelasyon üzerinden sağlanmıştır.

Gelecekteki psikometrik çalışmaların, Türkçe ÇKÖ’nün faktör yapısını netleştirmek amacıyla keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri ile derinleştirilmesi önerilmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Anket/Öz Bildirim Ölçeği. Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi 27 maddeden oluşmaktadır. Karşılaştırmalı olarak kullanılan Çocuklara Yönelik Günlük Ritim Belirleme Ölçeği 10 maddeden oluşmaktadır.

Language Available: Türkçe, Orijinal dil: İngilizce (Children’s Chronotype Questionnaire)

Population Group: Çocuklar ve Ergenler

Age Group: Çocukluk Dönemi (Genellikle 6-17 yaş aralığı)

Population Details: Türk çocuk popülasyonu üzerinde standartlaştırılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim veya Ebeveyn Bildirimi (Orijinal CCTQ formları genellikle ebeveynler veya çocuklar tarafından doldurulur). Derecelendirme sistemi kaynakta detaylı belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Kronotip ölçümü, MESC, Uyku tıbbı, Dış geçerlik, İç tutarlılık, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Onur Burak Dursun

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2015

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı ve potansiyel ücretler hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Onur Burak Dursun ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Makalenin orijinal PDF’i şu adresten indirilebilir: childrens-chronotype-questionnaire-cctq-toad.pdf

Kaynaklar

• Dursun, O. B., Ogutlu, H., & Esin, I. S. (2015). Turkish validation and adaptation of Children’s Chronotype Questionnaire (CCTQ). The Eurasian journal of medicine, 47(1), 56-61. (Makale Linki: proxy2.marmara-elibrary.com)

Çocukların Kronotip Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi 27 maddeden oluşmaktadır.
Çocuklara Yönelik Günlük Ritim Belirleme Ölçeği 10 maddeden oluşmaktadır.