Çocukların Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği

Özet

Çocukların Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ), çocuk ve ergenlerdeki davranışsal belirtileri ve sosyal yeterlilik düzeylerini kapsamlı bir şekilde ölçmek amacıyla uyarlama yoluyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. 1985 yılında Melda Akçakın tarafından Türkçeye kazandırılan bu ölçek, toplam 138 maddeden oluşmakta olup, Davranış Belirtileri ve Sosyal Yeterlilik olmak üzere iki ana boyutta toplanan beş alt faktörü değerlendirmektedir. Ölçek, özellikle klinik ve eğitim ortamlarında çocukların içe dönüklük, dışa dönüklük ve sosyal işlevsellik alanlarındaki güçlü ve zayıf yönlerini belirlemek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çocukların Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği, ÇDDÖ, davranış bozuklukları, sosyal yeterlilik, içedönüklük, dışadönüklük, ergen psikolojisi, uyarlama.

Yazarlar

Melda Akçakın

Amaç

Çocukların Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, 6-16 yaş aralığındaki çocuk ve ergenlerin davranışsal ve sosyal yeterlilik düzeylerini objektif bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, klinik psikoloji ve okul psikolojisi alanlarında, çocukların sergilediği sorunlu davranışların (içedönüklük ve dışadönüklük olarak kategorize edilen) şiddetini ölçmek ve aynı zamanda çocuğun sosyal çevresiyle (okul ve etkinlikler dahil) ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için kullanılmaktadır.

Yapı

ÇDDÖ, çocuk ve ergenlerin psikososyal işlevselliğini ölçen iki temel boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, genel davranışsal semptomları ve sosyal uyumu kapsamaktadır. Toplam 138 madde bu iki ana boyut altında beş alt boyuta ayrılmıştır. Bu ayrım, davranışsal sorunların doğasını daha detaylı anlamayı sağlamaktadır.

Ölçeğin yapısal modeli, davranışsal sorunları içselleştirilmiş (içedönüklük) ve dışsallaştırılmış (dışadönüklük) sorunlar olarak ele alırken, sosyal yeterliliği ise bireyin çevreyle etkileşimdeki becerileri açısından değerlendirmektedir. Bu çok boyutlu yapı, ölçeğin hem klinik tanıya yardımcı olmasına hem de gelişimsel değerlendirmelerde kullanılmasına olanak tanır.

Geçerlik

Çocukların Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin yapısal tutarlılığını ve ölçtüğü iddia edilen yapılarla ilişkisini incelemiştir. Yapılan analizlerde, ÇDDÖ’nün davranış bozukluklarını ölçme yeteneği, bilinen standart ölçeklerle karşılaştırılmıştır.

Özellikle Conners Ölçeği’nin ilişki bozukluğu ve kaygı faktörleri ile ÇDDÖ arasında anlamlı bir korelasyon tespit edilmiştir. Bu iki ölçek arasındaki ortalama korelasyon farkı katsayısı .62 olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek korelasyon, ÇDDÖ’nün benzer yapıları ölçen yerleşik bir araçla yakınsak geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

ÇDDÖ’nün güvenirlik çalışmaları, ölçeğin zaman içinde ve farklı gruplarda tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini incelemiştir. Yapılan güvenirlik analizlerinde, iki ölçek arasındaki korelasyon katsayıları yaş ve cinsiyete göre farklılık göstermiştir.

Elde edilen güvenirlik katsayıları (korelasyon) aşağıdaki gibidir:

• 6-11 yaş grubu erkek çocuklar: Toplam davranış belirtisi için r = .58.
• 6-11 yaş grubu kız çocuklar: Toplam davranış belirtisi için r = .63.
• 12-16 yaş grubu erkek çocuklar: Toplam davranış belirtisi için r = .79.
• 12-16 yaş grubu kız çocuklar: Toplam davranış belirtisi için r = .54.

Bu sonuçlar, ölçeğin özellikle 12-16 yaş erkek çocuklarında yüksek bir iç tutarlılığa veya test-tekrar test güvenirliğine sahip olduğunu göstermekle birlikte, tüm yaş ve cinsiyet gruplarında kabul edilebilir düzeyde bir güvenilirliğe işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Çocukların Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği’nin yapısal analizi, toplam 138 maddenin iki ana boyut altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu faktör yapısı, çocuk psikopatolojisi literatüründeki temel ayrımı yansıtmaktadır: Davranış Belirtileri ve Sosyal Yeterlilik.

Bu iki ana boyut, daha spesifik davranışsal ve sosyal yeterlilik alanlarını temsil eden alt boyutlara ayrılmıştır:

• Davranış Belirtileri Boyutu:
  1. İçedönüklük alt boyutu (Internalizing behaviors)
  2. Dışadönüklük alt boyutu (Externalizing behaviors)
• Sosyal Yeterlilik Boyutu:
  1. Etkinlik alt boyutu
  2. Okul alt boyutu
  3. Sosyallik alt boyutu

Ölçek Yapısı

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Orijinali yabancı dilden Türkçeye adapte edilmiştir)

Format: Kendini Bildirim veya Ebeveyn/Öğretmen Gözlemi (Uyarlama çalışması ebeveyn veya öğretmen formlarını içerebilir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: 6 ila 16 yaş arası

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki okul çağındaki çocuklar ve ergenler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, toplam 138 maddeden oluşmaktadır. Cevaplar 3’lü Likert derecelendirme sistemi kullanılarak toplanır (0=Hiç Yok / Yanlış – 2=Çok Doğru / Her Zaman). Yüksek puanlar ilgili davranış belirtisinin veya sosyal yeterlilik alanındaki sorunun yüksekliğini işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Çocuk psikopatolojisi, davranış taraması, içselleştirme, dışsallaştırma, klinik değerlendirme, psikometri, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Melda Akçakın)

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi (İlgili referansın yayınlandığı tarihe göre)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Melda Akçakın tarafından 1985 yılında Türk Psikoloji Dergisi’nde yayınlanan çalışma ile tanıtılmıştır. Kullanım izinleri ve olası ücretler için sorumlu yazar Melda Akçakın ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim bilgileri yukarıda belirtilmiştir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: cocuklarin-davranislarini-değerlendirme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Akçakın, M. (1985). Çocukların Davranışlarını Değerlendirme Ölçeğinin tanıtımı ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 5 (18), 3-6.

Makalenin orijinal yayınına şu bağlantıdan ulaşılabilir: turkpsikolojidergisi.com/PDF/TPD/18/08.pdf

Çocukların Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

2 alt boyut ve toplam 138 madde.

Davranış Belirtileri Boyutu:

1. İçedönüklük alt boyutu
2. Dışadönüklük alt boyutu

Sosyal Yeterlilik Boyutu:

1. Etkinlik alt boyutu
2. Okul alt boyutu
3. Sosyallik alt boyutu