Çocukların Kalp Sağlığını Geliştirme Tutum Ölçeği

Özet

Çocukların Kalp Sağlığını Geliştirme Tutum Ölçeği, çocukların kalp sağlığını korumaya ve geliştirmeye yönelik sahip oldukları tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama ölçeğidir. Ölçek, özellikle fiziki aktivite, beslenme alışkanlıkları, sigara içmeye karşı tutum ve stres kontrolü gibi kardiyovasküler risk faktörlerini etkileyen temel davranış alanlarındaki eğilimleri değerlendirmektedir. Türkiye uyarlaması Meryem Öztürk tarafından 2002 yılında yapılmış olup, 4 alt boyuttan ve toplam 16 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, 4’lü Likert Ölçeği formatında puanlanmaktadır.

Bu araç, okul sağlığı hemşireleri ve çocuk sağlığı uzmanları tarafından çocukların kalp sağlığı tutumlarını erken yaşta belirlemek ve buna yönelik eğitim programları geliştirmek için kullanışlı bir envanter sunmaktadır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, hem içerik hem de yapı geçerliliği açısından uzman görüşleri ve faktör analizi ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kalp sağlığı, çocuk, tutum ölçeği, kardiyovasküler risk, fiziksel aktivite, beslenme, stres kontrolü, sigara içme, uyarlama.

Yazarlar

Meryem Öztürk

Amaç

Çocukların Kalp Sağlığını Geliştirme Tutum Ölçeği’nin temel amacı, çocukların sağlıklı bir kalp için gerekli olan davranışlara (fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme, sigaradan uzak durma ve stres yönetimi) yönelik olumlu veya olumsuz tutum düzeylerini saptamaktır. Bu ölçek, gelecekteki kalp hastalıkları riskini azaltmaya yönelik tutumları değerlendirerek, önleyici sağlık programlarının etkinliğini ölçmek için kritik bir araç sağlar.

Ölçek, çocukların kalp sağlığına yönelik tutumlarının hangi alt boyutlarda daha güçlü veya zayıf olduğunu belirlemeye olanak tanır. Elde edilen veriler, hedef kitleye yönelik spesifik eğitim materyalleri ve müdahale stratejileri geliştirmede rehberlik eder.

Yapı

Ölçek, kalp sağlığını geliştirmeye yönelik tutumları ölçen dört temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu dört boyut, toplam 16 madde ile temsil edilmektedir. Her bir alt boyut, çocukların günlük yaşamlarında kalp sağlığını etkileyen spesifik bir davranışsal alanı hedef alır.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, kalp sağlığına yönelik olumlu tutumdur. Bu yapı, dört faktör altında incelenir:

• Fiziki Aktivite: Egzersiz ve hareketli yaşam tarzına yönelik eğilimler.
• Beslenme: Sağlıklı yiyecek seçimleri ve kahvaltı gibi düzenli beslenme alışkanlıklarına yönelik tutumlar.
• Sigara İçme: Pasif veya aktif sigara dumanına karşı farkındalık ve olumsuz tutum geliştirme.
• Stres Kontrolü: Stresle başa çıkma ve duygusal destek arama becerilerine yönelik tutumlar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem içerik geçerliliği hem de yapı geçerliliği olmak üzere iki ana başlıkta incelenmiştir. İçerik geçerliliği, alanında uzman kişilerden oluşan bir grubun görüşleri alınarak sağlanmıştır.

Uzman görüşü alınan grup, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiğini değerlendirmiştir. Bu uzman grubu şunlardan oluşmuştur: 1 çocuk sağlığı geliştirme uzmanı, 1 kardiyovasküler dergi editörü, 1 spor eğitim profesörü, 1 bölge okulu beslenme uzmanı ve 6 okul sağlığı hemşiresi. Yapı geçerliliği ise geliştirici tarafından faktör analizi ve Varimax rotasyonu yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiş ve dört faktörlü yapının uygunluğu doğrulanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı (Cronbach’s Alpha) yüksek bulunmuştur. Ölçeğin genel iç güvenirlik katsayısı (Alpha) 0.80 olarak rapor edilmiştir, bu da ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Alt boyutların iç tutarlılık katsayıları da kabul edilebilir düzeydedir. Bu değerler alt boyutlara göre şu şekildedir:

• Beslenme: 0.70
• Fiziki Aktivite: 0.76
• Sigara İçme: 0.74
• Stres Kontrolü: 0.63

Stres kontrolü alt boyutunun katsayısı diğerlerine göre nispeten düşük olsa da, genel ölçek güvenirliği araştırmalar için yeterli kabul edilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla faktör analizi kullanılmıştır. Analiz sırasında, faktör yüklerinin daha net ayrışmasını sağlamak için yaygın olarak kullanılan ortogonal döndürme yöntemi olan Varimax rotasyonu uygulanmıştır.

Bu analiz sonucunda, ölçeğin teorik olarak öngörülen dört alt boyuttan (Fiziki Aktivite, Beslenme, Sigara İçme, Stres Kontrolü) oluştuğu doğrulanmıştır. Toplam 16 madde bu dört faktöre dağılmıştır, her bir alt boyut 4 madde içermektedir. Bu yapı, çocukların kalp sağlığı tutumlarının çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: 4’lü Likert Ölçeği (1=Kesinlikle Katılıyorum, 4= Kesinlikle Katılmıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: İlköğretim/Okul çağındaki çocuklar (spesifik yaş aralığı tezde belirtilmelidir, ancak genellikle okul sağlığı çalışmaları bu gruba odaklanır)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çocuklar üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim tutum ölçeği. Yüksek puanlar olumsuz tutumu, düşük puanlar ise kalp sağlığını geliştirmeye yönelik olumlu tutumu ifade eder (Likert derecelendirmesinin tersine çevrilmesi gerekebilir). Ölçek 4 alt boyuttan ve 16 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk sağlığı, tutum, koruyucu sağlık, kardiyoloji, psikometri, geçerlik ve güvenirlik, okul sağlığı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Çalışmanın yapıldığı kurum)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Meryem Öztürk’ün 2002 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında uyarlanmıştır. Kullanım izinleri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: cocuklarin-kalp-sagligini-gelistirme-tutum-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Öztürk, M. (2002). Çocukların Kalp Sağlığını Geliştirme Tutum Ölçeğinin Türkiye’deki geçerlik güvenirlik çalışması. (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
• Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Çocukların Kalp Sağlığını Geliştirme Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 1-Fiziki Aktivite (4 madde): Büyüdüğüm zaman egzersiz yapacağım
• 2-Beslenme (4 madde): Her sabah kahvaltı yapmayı severim
• 3-Sigara İçme (4 madde): Annem ve babam ya da çevredeki yetişkinler sigara içtiğinde bu beni rahatsız eder
• 4-Stres Kontrolü (4 madde): Bir şeyi anlatmak istediğim zaman annem ve babam beni dinler