Çocukların Cinsel İstismar Bilgi Düzeyi Ölçeği (CKAQ-R)

Özet

Çocukların Cinsel İstismar Bilgi Düzeyi Ölçeği (CKAQ-R), çocukların cinsel istismar, kişisel sınırlar, iyi ve kötü dokunuşlar ile yardım arama stratejileri hakkındaki bilgi düzeylerini değerlendirmek amacıyla kullanılan 30 maddelik bir psikometrik araçtır. Ölçek, Yılmaz ve Cenkseven-Önder (2020) tarafından orijinal İngilizce formundan Türk kültürüne uyarlama çalışması yapılarak kullanıma sunulmuştur. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik açısından yeterli düzeyde olduğunu kanıtlamıştır.

CKAQ-R, özellikle cinsel istismarı önleme ve farkındalık eğitimlerinin çocuklar üzerindeki etkisini ölçmek için tasarlanmıştır. Ölçek, çocukların bu hassas konulardaki bilişsel bilgilerini doğru, yanlış veya bilgisizlik (Bilmiyorum) seçenekleriyle üçlü bir derecelendirme sistemi üzerinden saptar. Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları, ölçeğin yapısal uyumunun yüksek olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocukların Cinsel İstismar Bilgi Düzeyi Ölçeği, CKAQ-R, Çocuk İstismarı, Cinsel İstismar Eğitimi, İyi Dokunuş, Kötü Dokunuş, Güvenirlik, Geçerlik, Uyarlama.

Yazarlar

Yasin Yılmaz, Fulya Cenkseven-Önder

[quads id=5]

Amaç

Çocukların Cinsel İstismar Bilgi Düzeyi Ölçeği (CKAQ-R), çocukların cinsel istismar konusunda sahip oldukları güncel ve doğru bilgileri ölçmeyi amaçlar. Ölçek, çocukların kişisel güvenlik kavramlarını, özel bölgelerin önemini ve tehlikeli durumlarla karşılaştıklarında izlemeleri gereken adımları ne ölçüde bildiklerini belirlemek için tasarlanmıştır.

Bu ölçek, eğitimciler ve psikolojik danışmanlar için kritik bir değerlendirme aracıdır. Elde edilen veriler, okullarda veya klinik ortamlarda uygulanan cinsel istismar önleme eğitimlerinin etkililiğini ölçmek, eksik bilgi alanlarını tespit etmek ve gelecekteki eğitim programlarını bu eksikliklere göre şekillendirmek amacıyla kullanılır. Ölçek, çocukların “hayır” deme ve yardım isteme gibi temel kişisel hakları konusundaki farkındalığını da sorgular.

Yapı

CKAQ-R, teorik olarak tek boyutlu bir yapı ölçmek üzere tasarlanmıştır: Çocukların Cinsel İstismara İlişkin Genel Bilgi Düzeyi. Bu yapı, çocukların cinsel istismarla ilgili temel kavramları (örneğin, iyi ve kötü dokunuş ayrımı, sır saklama zorunluluğu olmaması, güvenilir yetişkinlerden yardım isteme) ne kadar doğru anladığını yansıtır.

Ölçek maddeleri, çocukların günlük deneyimlerine uygun senaryolar içermekte olup, bilgi eksikliği veya yanlış inanışları ortaya çıkarmayı hedefler. Ölçeğin üçlü derecelendirme formatı (Doğru, Bilmiyorum, Yanlış), sadece yanlış cevapları değil, aynı zamanda çocukların belirli bir konu hakkında bilgi sahibi olmama durumunu da ölçerek yapının derinlemesine anlaşılmasına olanak tanır.

Geçerlik

Çocukların Cinsel İstismar Bilgi Düzeyi Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik çalışması, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin tek faktörlü yapısının Türk kültürüne yüksek düzeyde uyum sağladığını göstermiştir.

Yapısal uyum indeksleri incelendiğinde, elde edilen değerler ölçeğin mükemmel bir model uyumuna sahip olduğunu kanıtlamaktadır:

• Ölçeğin ki-kare değerinin serbestlik derecesine oranı (χ²/df) 966,97/404= 2,393 olarak bulunmuştur. Bu oranın 5’in altında olması, modelin kabul edilebilir düzeyde uyumlu olduğunu belirtir.
• Diğer önemli uyum indeksleri şunlardır: RMSEA (Kök Ortalama Kare Yaklaşım Hatası) = 0.03 (mükemmel uyum), GFI (İyilik Uyum İndeksi) = 0.95, NFI (Normlu Uyum İndeksi) = 0.95, RFI (Göreceli Uyum İndeksi) = 0.94 ve CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi) = 0.97. Bu değerler, CKAQ-R’nin Türkçe versiyonunun yüksek düzeyde yapısal geçerlik taşıdığını göstermektedir.

Güvenirlik

Çocukların Cinsel İstismar Bilgi Düzeyi Ölçeği’nin güvenirlik analizi, madde puanlamasının dikotom (Doğru/Yanlış) veya çoklu seçim formatına uygun olan KR-21 katsayısı kullanılarak incelenmiştir. KR-21, özellikle bilgi düzeyini ölçen ve doğru cevabın tek olduğu testlerde iç tutarlılığı değerlendirmek için tercih edilen bir yöntemdir.

Yapılan güvenirlik çalışması sonucunda KR-21 katsayısı 0.74 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, psikometrik araçlar için genellikle kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyini temsil etmektedir. Bu sonuç, 30 maddenin tamamının tutarlı bir şekilde çocukların cinsel istismar konusundaki bilgi düzeyini ölçtüğünü ve ölçeğin güvenilir sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, Yılmaz ve Cenkseven-Önder (2020) tarafından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemiyle test edilmiştir. DFA, ölçeğin İngilizce orijinalindeki teorik tek faktörlü yapısının Türk örnekleminde de doğrulanıp doğrulanmadığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Analiz, ölçeğin 30 maddesinin tek bir genel bilgi faktörü altında toplandığını doğrulamıştır.

Elde edilen yüksek uyum indeksleri (RMSEA= 0.03 ve CFI= 0.97 gibi değerler), teorik modelin toplanan verilerle mükemmel bir uyum sergilediğini göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin Türkçe formunun yapısal olarak sağlam olduğunu ve ölçmek istediği tek boyutlu yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini teyit etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 30 maddeden oluşan, bilişsel bilgi düzeyini ölçen öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Çocuklar.

Yaş Grubu: İlköğretim çağındaki çocuklar.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ilköğretim öğrencileri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Üçlü derecelendirme (Likert benzeri) formatı: (1= Doğru, 2= Bilmiyorum, 3= Yanlış).

Anahtar Kelimeler

DFA, KR-21, Cinsel İstismar Bilgisi, Önleme Eğitimi, Çocuk Hakları, Uyum İndeksleri, Psikometrik Özellikler.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Yasin Yılmaz

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Yazarların Kurum/ORCID Bilgileri: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Çocukların Cinsel İstismar Bilgi Düzeyi Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Yasin Yılmaz ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı bilgileri aşağıdaki bağlantıdan incelenebilir: ilkogretim-online.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cocuklarin-cinsel-istismar-bilgi-duzeyi-olcegi-childrens-knowledge-of-abuse-questionnaire-revised.pdf

Referanslar

Yılmaz, Y., & Cenkseven-Önder, F. (2020). The Adaptation of Children’s Knowledge of Abuse Questionnaire-Revised (CKAQ-R) to Turkish: Validity and reliability study. İlköğretim Online – Elementary Education, 19(1): 384-392. doi: 10.17051/ilkonline.2020.661859

[quads id=5]

Çocukların Cinsel İstismar Bilgi Düzeyi Ölçeği (CKAQ-R) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçekte toplam 30 madde bulunmaktadır. Aşağıda bazı örnek maddeler sunulmuştur:

1. Pek çok çocuk gece yatmadan önce ebeveynlerinden öpücük almaktan hoşlanır; çünkü bu onlar için iyi bir dokunuştur.
2. Bazen bir yetişkine “hayır” denebilir.
3. Kucaklama, sarılma ve gıdıklama bile olsa eğer bu davranışlar çok uzun süre devam ederse; bu davranışlar kötü dokunuş olabilir.
4. Sevdiğin bir yetişkinin sana sarılmasında sakınca yoktur.
5. Erkeklerin özel bölgelerine dokunulması konusunda endişelenmelerine gerek yoktur.
6. Eğer bir alışveriş merkezinde anneni-babanı kaybedersen, yabancı olsalar bile bir satış görevlisinden ya da güvenlik görevlisinden yardım isteyebilirsin.