Çocukların Egzersiz Kısıtlılıkları ve Faydalarına Yönelik Ebeveyn Algısı Anketi

Özet

Çocukların Egzersiz Kısıtlılıkları ve Faydalarına Yönelik Ebeveyn Algısı Anketi (CEKFAPA), ebeveynlerin çocuklarının fiziksel aktiviteye katılımı hakkındaki algıladıkları kısıtlılıkları ve faydaları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçeğin Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, özellikle klinik popülasyonlarda çocukların egzersiz düzenlemelerine yönelik ebeveyn tutumlarını değerlendirmeyi hedefler. Işılay Uğur tarafından 2020 yılında yürütülen uyarlama çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve özellikle de kanserli çocukların ebeveynleri bağlamında incelemiştir. Ölçek, ebeveynlerin çocuklarının sağlıklı yaşam davranışlarını destekleme veya engelleme potansiyellerini anlamak için kritik bir araç sunar.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn algısı, fiziksel aktivite, egzersiz kısıtlılıkları, algılanan faydalar, çocuk sağlığı, kanserli çocuklar, psikometrik uyarlama, Hacettepe Üniversitesi.

Yazarlar

Işılay Uğur

Amaç

CEKFAPA’nın temel amacı, ebeveynlerin çocuklarının fiziksel aktiviteye katılımına dair algıladıkları iki ana boyutu, yani egzersizin faydalarını ve egzersiz önündeki kısıtlılıkları, geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin yapısını koruyarak, bu aracı Türkçe konuşan popülasyonun kullanımına sunmak ve özellikle kanserli çocuklar gibi özel tıbbi durumu olan bireylerin ebeveynleri üzerindeki geçerliğini test etmektir. Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, fiziksel aktiviteyi teşvik etmeye yönelik ebeveyn temelli müdahaleler tasarlamada temel veriler sağlamayı amaçlamaktadır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, sosyal bilişsel teori çerçevesinde ele alınan, ebeveyn algısı olarak adlandırılan çok boyutlu bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle iki temel alt boyuta ayrılır:

• Algılanan Faydalar: Ebeveynin, çocuğunun egzersiz yapmasının fiziksel, duygusal veya sosyal açıdan getireceği olumlu sonuçlara dair inancı.
• Algılanan Kısıtlılıklar: Ebeveynin, çocuğunun egzersiz yapmasını engelleyecek veya zorlaştıracak çevresel, kişisel veya sağlıkla ilgili engellere dair inancı.

Bu iki boyutun dengesi, ebeveynlerin çocuklarının egzersiz düzeylerini ne ölçüde desteklediğini veya kısıtladığını belirlemede merkezi rol oynar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Işılay Uğur’un 2020 tarihli yüksek lisans tezinde detaylandırılmıştır. Geçerlik çalışmaları genellikle kapsam geçerliği (uzman görüşü) ve yapı geçerliği analizlerini içerir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen alt boyutları doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini gösterir. Kanserli çocukların ebeveynleri üzerinde yapılan bu özel uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlı olduğu ve Türk kültürüne uygun olarak yapısal geçerliğe sahip olduğu varsayılmaktadır. Detaylı geçerlik katsayıları ve analiz sonuçları tez metninde mevcuttur.

Güvenirlik

CEKFAPA’nın güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Yüksek lisans tezi kapsamında, güvenilirliğin saptanması için muhtemelen iç tutarlılık yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemde, ölçeğin genel puanı ve alt boyutları için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Uyarlama çalışmasının, ölçeğin alt boyutlarının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) iç tutarlılığa sahip olduğunu gösterdiği beklenmektedir. Kesin güvenirlik değerleri için kaynak referansına başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Ölçeğin uyarlanması sürecinde, orijinal ölçeğin çok faktörlü yapısının Türkçe formda da korunup korunmadığını incelemek amacıyla faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analiz, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) şeklinde yürütülür. Analizin amacı, egzersiz faydaları ve egzersiz kısıtlılıkları gibi temel boyutların bağımsız ve tutarlı bir şekilde ayrıldığını istatistiksel olarak kanıtlamaktır. Kanserli çocukların ebeveynleri gibi özel bir örneklemde, faktör yapısının beklenenden farklı çıkması durumunda gerekli yapısal düzeltmelerin yapıldığı tezde belirtilmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Genellikle Likert Tipi Derecelendirme (5’li veya 7’li Likert tipi olması muhtemeldir, kesin bilgi tezde yer almaktadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler (Çocukların Egzersiz Kısıtlılıkları ve Faydalarına Yönelik Algıları ölçülmektedir)

Age Group: Çocukların yaş aralığına bağlı olarak pediatrik yaş grubundaki çocukların ebeveynleri.

Population Details: Uyarlama çalışması özel olarak kanserli çocukların ebeveynleri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Psikometrik adaptasyon çalışması, çapraz kültürel eşdeğerlik ve yapısal geçerlik analizleri.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik, algı, pediatri, uyarlama, psikometri, algılanan engeller, sağlıklı yaşam, tez.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Yüksek lisans tezinde belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi, Ankara (Tez çalışmasının yapıldığı kurum.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon çalışması 2020 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Işılay Uğur ile iletişime geçilmesi önerilir. Yüksek lisans tezi olarak yayımlandığından, akademik kullanım için genellikle izin alınması gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şurada indirilebilir: cocuklarin-egzersiz-kisitliliklari-ve-faydalarina-yonelik-ebeveyn-algisi-anketi-toad.pdf

Kaynaklar

• Uğur, I. (2020). Çocukların Egzersiz Kısıtlılıkları ve Faydalarına Yönelik Ebeveyn Algısı Anketi’nin Türkçe versiyonu ve kanserli çocuklara uyarlanması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Tez detaylarına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçek Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynağın sağladığı içerikte bulunmamaktadır. Ölçek maddelerinin tamamına, sorumlu yazarın yayımlanmamış yüksek lisans tezi olan “Çocukların Egzersiz Kısıtlılıkları ve Faydalarına Yönelik Ebeveyn Algısı Anketi’nin Türkçe versiyonu ve kanserli çocuklara uyarlanması” başlıklı çalışmasından veya yukarıda belirtilen PDF dosyasından ulaşılabilir.