Egzersiz Bağımlılığı Ölçeği (EBÖ)

Özet

Egzersiz Bağımlılığı Ölçeği (EBÖ), Gönül Tekkurşun Demir, Zeynep Hazar ve H. İbrahim Cicioğlu tarafından 2018 yılında Türk popülasyonunda geliştirilmiş öz bildirimli bir ölçektir. Bu ölçeğin temel amacı, bireylerdeki sağlıksız ve zorlayıcı egzersiz bağımlılığı eğilimlerini ve semptomlarını psikometrik olarak değerlendirmektir. Ölçek, yüksek düzeyde bağımlılık gösteren davranışları tespit ederek, spor bilimleri ve klinik psikoloji alanındaki araştırmacılara ve uygulayıcılara önemli bir tanı aracı sunmaktadır.

EBÖ’nün geliştirme süreci, kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışması ile desteklenmiş olup, egzersiz davranışının potansiyel olarak patolojik hale geldiği durumları ölçmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Egzersiz Bağımlılığı Ölçeği, EBÖ, Egzersiz bağımlılığı, Spor psikolojisi, Ölçek geliştirme, Psikometrik özellikler.

Yazarlar

Gönül Tekkurşun Demir, Zeynep Hazar, H. İbrahim Cicioğlu.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki yetişkin popülasyonda egzersiz yapma davranışının zorlayıcı ve patolojik bir boyuta ulaşıp ulaşmadığını belirlemek ve bu bağımlılık düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Geliştiriciler, bu araç sayesinde özellikle sporcular ve yoğun egzersiz yapan bireyler arasında yaygınlaşan, ancak genellikle göz ardı edilen bu durumu bilimsel olarak incelemeyi hedeflemiştir.

EBÖ, klinik ortamlarda ve akademik araştırmalarda egzersiz bağımlılığı prevalansını, şiddetini ve ilişkili psikososyal risk faktörlerini incelemek için kullanılabilir.

Yapı

EBÖ, literatürde kabul gören davranışsal bağımlılık kriterlerine dayanarak, zorunlu ve aşırı egzersiz yapma davranışını ölçen çok boyutlu bir psikolojik yapıyı temsil eder. Bu yapı, genellikle diğer davranışsal bağımlılıklarla ortak olan temel belirtileri içerir:

• Tolerans: İstenen etkiyi elde etmek için egzersiz miktarını ve yoğunluğunu sürekli artırma ihtiyacı.
• Geri Çekilme (Yoksunluk): Egzersiz yapılmadığında anksiyete, huzursuzluk, depresyon veya fiziksel rahatsızlık hissetme.
• Niyetten Sapma: Başlangıçta planlanandan daha uzun, daha yoğun veya daha sık egzersiz yapma.
• Kontrol Kaybı: Egzersiz davranışını azaltma veya durdurma çabalarının başarısızlıkla sonuçlanması.
• Devamlılık: Fiziksel yaralanmalara veya sağlık sorunlarına rağmen egzersize devam etme.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması, 2018 yılında Tekkurşun Demir ve arkadaşları tarafından yayımlanan makalede detaylandırılmıştır. Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin kuramsal yapıyı başarıyla temsil ettiğini ve faktör modelinin verilerle iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir.

Ayrıca, EBÖ’nün ölçüt bağımlı geçerlik kanıtları, bilinen egzersiz bağımlılığı veya ilgili psikopatoloji ölçen diğer ölçeklerle korelasyonunun incelenmesi yoluyla desteklenmiştir. Ölçeğin maddelerinin, ölçülmek istenen bağımlılık yapısı dışındaki faktörlerle düşük korelasyon göstermesi de ayırt edici geçerliğin sağlandığını işaret etmektedir.

Güvenirlik

EBÖ’nün güvenirlik çalışması, ölçeğin iç tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. İç tutarlılık katsayısı olarak hesaplanan Cronbach Alfa değerinin, kabul edilebilir standartların (genellikle .70) üzerinde olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin kullanıldığı ve sonuçların yüksek düzeyde kararlılık sergilediği varsayılmaktadır. Bu, ölçeğin kısa bir süre zarfında değişmeyen bağımlılık düzeylerini tutarlı bir şekilde ölçebildiği anlamına gelir.

Faktör Analizi

Geliştirme çalışmasında gerçekleştirilen faktör analizi, EBÖ’nün egzersiz bağımlılığının karmaşık doğasını yansıtan çok faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu faktörler, bağımlılığın farklı klinik yönlerini temsil etmektedir. Analizler, ölçeğin yapısal modelinin iyi uyum indekslerine (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) sahip olduğunu doğrulamıştır, bu da modelin teorik beklentilerle ve toplanan verilerle uyumlu olduğunu kanıtlar.

Araç Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Düzenli olarak egzersiz yapan veya sporla uğraşan yetişkinler.

Age Group: Genç ve yetişkin popülasyon (18 yaş ve üzeri).

Population Details: Ölçek, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve spor merkezlerinden toplanan geniş bir örneklem üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak standardize edilmiştir.

Test Methodology: Maddelerin, katılımcıların egzersiz davranışlarına ne ölçüde uyduğunu belirtmelerini gerektiren Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bağımlılık, Spor psikolojisi, Öz bildirim, Psikometri, Egzersiz, Geçerlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sorumlu yazar Gönül Tekkurşun Demir ile iletişim kurulması önerilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Tekkurşun Demir ve arkadaşları tarafından 2018 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Gönül Tekkurşun Demir ile e-posta yoluyla iletişim kurulması gerekmektedir. Kullanım koşulları ve potansiyel ücretlendirme bilgisi için doğrudan yazara başvurulmalıdır.

Kaynaklar

Tekkurşun Demir, G., Hazar, Z. ve Cicioğlu, H. İ. (2018). Egzersiz Bağımlılığı Ölçeği (EBÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 26(3), 865-874.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir:

• egzersiz-bagimliligi-olcegi-ebo-toad.pdf
• egzersiz-bagimliligi-olcegi-ebo-toad.docx

Egzersiz Bağımlılığı Ölçeği (EBÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Maddeler için yayımlanan makaleye (Tekkurşun Demir, Hazar ve Cicioğlu, 2018) başvurulması gerekmektedir.