Elit Sporcu Benlik Algısı Envanteri

Özet

Elit Sporcu Benlik Algısı Envanteri (ESBAE), sporcuların kendilerini çeşitli alanlarda nasıl algıladıklarını ölçmek üzere tasarlanmış bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, 2017 yılında Çağlar, Aşçı ve Kelecek tarafından Türkçe’ye uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, envanterin Türk elit sporcu örnekleminde geçerliğini ve güvenirliğini test etmeyi amaçlamıştır. ESBAE, sporcuların fiziksel uygunluk, zihinsel beceri ve genel performans gibi kritik spor alanlarındaki benlik algısı düzeylerini belirleyen 29 maddeden ve 6 alt boyuttan oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Elit sporcu, benlik algısı, spor psikolojisi, uyarlama, psikometri, performans, geçerlik, güvenirlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi

Yazarlar

Emine Çağlar, H. Aşçı, S. Kelecek

Amaç

ESBAE’nin temel amacı, elit sporcuların kendi yeteneklerine, fiziksel kapasitelerine ve müsabaka performanslarına dair subjektif değerlendirmelerini ve algılarını sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, spor psikolojisi alanında çalışan araştırmacılara ve antrenörlere, Türk sporcu popülasyonunda güvenilir ve geçerli bir araç sunarak, sporcuların psikolojik profillerini çıkarmalarına ve gelişim alanlarını belirlemelerine olanak sağlamaktır. Bu envanter, sporcunun antrenman ve yarışma ortamlarında kendini nasıl konumlandırdığını anlamak için kritik bir rol oynar.

Yapı

Envanter, bir sporcunun kendilik algısını çok boyutlu olarak ele almakta ve 6 farklı alt boyutta toplam 29 madde içermektedir. Bu alt boyutlar, sporcunun başarıya ulaşmasında etkili olan hem fiziksel hem de zihinsel faktörleri kapsamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü yapılar ve alt boyutları şunlardır:

• Algılanan Beceri: Sporcunun branşındaki teknik ve taktik yetkinliklerine dair inancı.
• Vücut Uygunluğu: Sporcunun fiziksel yapısının ve genel kondisyonunun performansa katkısına dair algısı.
• Aerobik Uygunluk: Dayanıklılık kapasitesinin ve uzun süreli enerji kullanımının yeterliliğine dair algısı.
• Anaerobik Uygunluk: Kısa süreli, yüksek yoğunluklu güç ve hız gerektiren yeteneklere dair algısı.
• Zihinsel Beceri: Odaklanma, dikkat ve stres yönetimi gibi bilişsel süreçlere dair algısı.
• Genel Performans: Önemli yarışmalardaki genel başarı düzeyine ilişkin öznel değerlendirme.

Geçerlik

Elit Sporcu Benlik Algısı Envanteri’nin Türkçe formunun geçerlik çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, gözlenen değişkenlerin (maddelerin) belirlenen gizil değişkenleri (alt boyutları) yeterince temsil edip etmediğini test eden önemli bir istatistiksel yöntemdir.

Yapılan analizde, ESBAE-Türkçe formunun, orijinal envanterde yer alan 29 madde ve 6 alt boyuttan oluşan faktör yapısı ile benzer bir yapısal modele sahip olup olmadığı sınanmıştır. Bu sonuçlar, envanterin orijinal yapıyı koruduğunu ve Türk kültürüne uyarlanırken yapısal bütünlüğünü sürdürdüğünü göstermektedir. Bu, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünün kanıtıdır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığa dayalı güvenirliği, psikometride yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin alt boyutları arasında yüksek bir tutarlılığa işaret etmektedir.

İç tutarlılık katsayıları 0.85 (Algılanan Aerobik, Anaerobik Uygunluk ve Zihinsel Beceriler) ile 0.89 (Algılanan Beceri) arasında değişmektedir. Bu değerler, psikometrik açıdan mükemmel kabul edilen düzeylere yakındır ve ESBAE-Türkçe formunun farklı sporculara uygulandığında tutarlı sonuçlar üretebileceğini göstermektedir. Özellikle 0.89 gibi yüksek bir değer, Algılanan Beceri alt boyutunun içsel olarak son derece tutarlı olduğunu kanıtlar.

Faktör Analizi

ESBAE’nin psikometrik temellerini doğrulamak amacıyla kullanılan temel analiz yöntemi Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) olmuştur. Araştırmacılar, envanterin altı faktörlü yapısının Türk sporcu verileriyle ne ölçüde uyumlu olduğunu incelemiştir.

DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısının (6 alt boyut ve 29 madde) Türkçe adaptasyonunda da korunduğunu ve verilerle uyumlu olduğunu göstermiştir. Bu, her bir maddenin beklenen alt boyuta yüklendiğini ve envanterin çok boyutlu yapısının geçerli olduğunu kanıtlamaktadır. DFA’nın kullanılması, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle güçlü bir şekilde desteklendiğini ortaya koymuştur.

Envanter Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Envanteri (Self-Report Inventory)

Dil Seçeneği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Elit Sporcular

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin veya ileri düzey genç sporcular)

Popülasyon Detayları: Çeşitli spor branşlarında aktif olarak yarışan, ulusal veya uluslararası düzeyde performans gösteren sporcular.

Test Metodolojisi: Ölçek, 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanır. Katılımcılar, her maddeye ne ölçüde katıldıklarını 1 (Hiç katılmıyorum) ile 6 (Tamamen katılıyorum) arasında bir değer seçerek belirtirler. Yüksek puanlar, ilgili benlik algısı alanında daha yüksek bir algıya işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Spor psikolojisi, elit sporcu, Cronbach Alfa, Likert ölçeği, DFA, Aerobik uygunluk, Anaerobik uygunluk

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Emine Çağlar (Sorumlu Yazar) için iletişim e-postası: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Emine Çağlar ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: elit-sporcu-benlik-algisi-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

Çağlar, E., Aşçı, H.,& Kelecek, S. (2017). Elit Sporcu Benlik Algısı Envanteri Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spormetre, 15 (4), 165-172.

Elit Sporcu Benlik Algısı Envanteri Maddeleri

Ölçek, toplam 29 maddeden ve 6 alt boyuttan oluşmaktadır. Derecelendirme, 6’lı Likert (1=Hiç katılmıyorum – 6=Tamamen katılıyorum) şeklinde yapılmaktadır.

• Algılanan Beceri ( 5 m ) : Kendimi branşımda çok becerikli görürüm.
• Vücut Uygunluğu ( 4 m ) : Uygun bir vücuda sahip olmak branşımda iyi performans göstermeme yardım ediyor.
• Aerobik Uygunluk ( 4 m ) : Dayanıklılık kapasitem branşımda en iyi sporcu olmamı sağlar.
• Anaerobik Uygunluk ( 5 m ) : Benimle aynı düzeydeki yarışmacılardan anaerobik olarak daha güçlüyüm.
• Zihinsel Beceri ( 5 m ) : Performansımı sergilerken dikkatimi uygun şeylere odaklayabilirim.
• Genel Performans ( 6 m ) : Genelde performansım önemli yarışmalar için oldukça iyidir.