Cinsel Üreme Sağlığı Damgalama Ölçeği

Özet

Cinsel Üreme Sağlığı Damgalama Ölçeği, cinsel ve üreme sağlığı konularıyla ilgili algılanan ya da yaşanan damgalama düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Esra Bayrakçeken tarafından 2018 yılında genç kadınlar popülasyonu üzerinde Türkçe’ye uyarlanmış ve geçerlik ile güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Ölçek, özellikle gençlerin sağlık hizmetlerine erişiminde ve cinsel sağlık konularında açık iletişim kurmalarında engel teşkil eden damgalayıcı tutumları belirlemeyi hedefler.

Yapılan uyarlama çalışması sonucunda ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak üç faktörlü bir yapı sergilediği belirlenmiştir. Bu uyarlama, ölçeğin Türk kültürüne özgü örneklemde cinsel ve üreme sağlığı damgalanmasını ölçme yeteneğinin güçlü istatistiksel kanıtlarla desteklendiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Cinsel Sağlık, Üreme Sağlığı, Damgalama, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Faktör Analizi, Genç Kadınlar, Güvenirlik.

Yazarlar

Esra Bayrakçeken

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, genç kadınlarda cinsel ve üreme sağlığı konularına yönelik algılanan damgalanma düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Damgalanma, bireylerin sağlık hizmetlerinden faydalanma, bilgi edinme ve sağlıklı davranışları benimseme süreçlerini olumsuz etkileyebilecek önemli bir psikososyal engeldir.

Ölçek, sağlık profesyonelleri ve araştırmacılar için cinsel sağlık eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede ve damgalayıcı tutumların yaygınlığını tespit etmede kritik bir araç sağlamaktadır. Uyarlama çalışması, mevcut yabancı dildeki ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel ve dilsel eşdeğerliğini tesis etmeyi amaçlamıştır.

Yapı

Cinsel Üreme Sağlığı Damgalama Ölçeği, cinsel ve üreme sağlığı ile ilişkili damgalanmanın çok boyutlu yapısını ölçmektedir. Uyarlama çalışmasında elde edilen istatistiksel sonuçlar, ölçeğin üç ayrı faktörden oluştuğunu göstermektedir. Bu faktörler, damgalanmanın farklı yönlerini (örneğin, içselleştirilmiş damgalanma, ayrımcılık korkusu, sosyal dışlanma) temsil etmektedir, ancak spesifik faktör isimleri uyarlama çalışmasının özeti içerisinde belirtilmemiştir.

Ölçeğin ölçtüğü yapı, bireylerin cinsel sağlık durumları veya tercihleri nedeniyle toplum tarafından yargılanma, dışlanma veya ayrımcılığa uğrama beklentilerini ve deneyimlerini kapsamaktadır. Bu, özellikle genç kadınların hassas konularda yardım arama davranışları üzerinde doğrudan etkili olan bir yapıdır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerlik çalışmaları, hem Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin toplam varyansın %42’sini açıklayan üç faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur.

DFA sonuçları ise bu üç faktörlü yapının geçerli olduğunu doğrulamıştır. Uyum indeksleri, modelin veriyle iyi bir uyum sergilediğini göstermektedir:

• X² / sd oranı: 2.83 (Kabul edilebilir sınır olan 5’in altındadır.)
• RMSEA değeri: 0.070 (İyi uyumu gösteren 0.08 sınırının altındadır.)
• GFI (Goodness of Fit Index) değeri: 0.93 (Mükemmel uyuma yakındır.)
• AGFI (Adjusted Goodness of Fit Index) değeri: 0.85 (Kabul edilebilir uyum düzeyindedir.)

Güvenirlik

Cinsel Üreme Sağlığı Damgalama Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı oldukça yüksektir. İç tutarlılığı belirlemek için kullanılan Cronbach Alfa katsayısı 0.83 olarak hesaplanmıştır, bu da ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Ek olarak, ölçek maddelerinin toplam puanla olan korelasyonları 0.36 ile 0.63 arasında değişmektedir, bu da maddelerin ölçeğin genel yapısına anlamlı katkı sağladığını işaret etmektedir. Ölçekten herhangi bir maddenin çıkarılmasına gerek duyulmamıştır. Ayrıca, ölçeğin iki yarı test güvenirliği de değerlendirilmiş olup, Guttman Split-Half katsayısı 0.75 ve Spearman-Brown katsayısı 0.75 olarak belirlenmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Açıklayıcı Faktör Analizi, ölçeğin özgün yapısını destekler nitelikte üç faktörlü bir yapı ortaya çıkarmıştır. Bu üç faktör, toplam varyansın %42’sini açıklamaktadır. Bu oran, psikoloji alanındaki sosyal ölçekler için kabul edilebilir bir düzeydedir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi ise, AFA’da belirlenen bu üç faktörlü modelin genç kadınlar örnekleminde teorik olarak uygun olduğunu istatistiksel olarak kanıtlamıştır. Elde edilen uyum indeksleri (özellikle RMSEA ve GFI değerleri), modelin test verileriyle güçlü bir uyum içinde olduğunu göstererek ölçeğin yapısal geçerliğini pekiştirmiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal formata bağlı olarak genellikle 4 veya 5’li Likert tipi kullanılmaktadır, ancak derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması yapılmıştır.)

Popülasyon Grubu: Genç Kadınlar

Yaş Grubu: Genç yetişkinlik dönemi (Özel yaş aralığı tezde belirtilmektedir.)

Popülasyon Detayları: Atatürk Üniversitesi’nde yapılan Yüksek Lisans Tezi kapsamında, doğum, kadın sağlığı ve hastalıkları hemşireliği alanındaki çalışmalar için örneklenmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Cinsel ve Üreme Sağlığı, Damgalanma, Psikometrik Özellikler, Faktör Yapısı, Cronbach Alfa, Geçerlik, Güvenirlik, RMSEA, GFI, AGFI.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Atatürk Üniversitesi, Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı, Erzurum.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2018 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yasal izinler ve telif hakları konusunda sorumlu yazar Esra Bayrakçeken ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Araştırma amaçlı kullanımda izin gerekebilir.

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cinsel-ureme-sagligi-damgalama-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bayrakçeken, E. (2018). Genç kadınlarda cinsel ve üreme sağlığı damgalama ölçeği geçerlik ve güvenirliği (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi). Atatürk Üniversitesi, Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı, Erzurum.

Cinsel Üreme Sağlığı Damgalama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin orijinal dili ve içeriği, ölçeğin yayımlandığı Yüksek Lisans Tezinde bulunmaktadır. Araştırmacılar, maddelere ulaşmak için ilgili teze başvurmalıdır.