Cinsel Tacizde Bulunmaya Yatkınlık Ölçeği

Özet

Cinsel Tacizde Bulunmaya Yatkınlık Ölçeği (CTBYÖ), bireylerin işyeri veya benzer hiyerarşik ortamlarda cinsel taciz davranışlarına yönelik eğilimlerini veya bu tür davranışları sergileme olasılıklarını değerlendirmek amacıyla Türkçeye uyarlama çalışması yapılmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, senaryo tabanlı maddeler kullanarak özellikle güç pozisyonundaki kişilerin potansiyel taciz davranışlarına ne ölçüde yatkın olduğunu ölçmeyi hedefler.

Bu adaptasyon çalışması, Özlem Çapan Özeren tarafından 2021 yılında yürütülmüş olup, ölçeğin Türkçe kültür ve dil bağlamında geçerlilik ve güvenilirlik özelliklerini incelemiştir. Ölçek, etik karar verme süreçlerini ve güç dengesizliklerinin kötüye kullanımını değerlendirmede önemli bir araç olarak hizmet vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Cinsel Tacizde Bulunmaya Yatkınlık Ölçeği, cinsel taciz, işyeri, psikometri, uyarlama, etik, yönetici davranışı.

Yazarlar

Özlem Çapan Özeren

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin (özellikle hiyerarşik bir konumda bulunanların) cinsel taciz eylemlerini gerçekleştirme eğilimlerini ve bu tür etik dışı davranışlara karşı gösterdikleri tutumu ölçmektir. Bu araç, potansiyel riskleri değerlendirme ve önleyici müdahaleler geliştirme açısından önem taşımaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel olarak uygunluğunu sağlamayı ve Türk örnekleminde güvenilir ve geçerli sonuçlar elde etmeyi amaçlamıştır. Ölçek, kurumsal eğitimlerde ve örgütsel psikoloji araştırmalarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, temelde Cinsel Tacizde Bulunmaya Yatkınlık yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin potansiyel bir mağdur karşısında sahip olduğu gücü kullanarak cinsel çıkar elde etme veya cinsel içerikli baskı kurma eğilimini içerir. Ölçek, yüksek puanların taciz davranışına yüksek yatkınlık gösterdiği bir süreklilik üzerinde değerlendirme yapar.

Ölçek maddeleri, katılımcının etik ikilemler karşısındaki karar verme süreçlerini ve rıza dışı davranışlara ne kadar meyilli olduğunu ortaya çıkarmayı hedefler. Senaryo tabanlı yapısı sayesinde, sosyal olarak arzu edilen cevaplama eğilimini azaltarak, bireyin gerçekçi davranışsal niyetlerini yansıtmada daha etkili olduğu varsayılmaktadır.

Geçerlik

Çapan-Özeren (2021) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında ölçeğin yapısal geçerliliği incelenmiştir. Uyarlama raporunda belirtildiği gibi, ölçeğin orijinal faktör yapısının Türkçe formda korunup korunmadığı genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir.

Bu çalışma, ayrıca kriter geçerliliği ve ayrışan geçerlilik (diskriminant geçerlilik) gibi yöntemler kullanarak ölçeğin, cinsel tacizle ilişkili diğer psikolojik yapılarla (örneğin, düşmanca cinsiyetçilik veya narsisizm) beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediğini doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin amaçlanan yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamaktadır.

Güvenirlik

Türkçe formun iç tutarlılığı, güvenilirlik analizlerinin temelini oluşturmuştur. Çalışmada, ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü belirlemek için Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, CTBYÖ’nün maddeleri arasında yüksek derecede tutarlılık bulunduğunu ve güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği yönteminin de uyarlama kapsamında kullanıldığı kabul edilmektedir. Bu analizler, ölçeğin ölçüm sonuçlarının farklı zamanlarda uygulandığında kararlı ve tutarlı sonuçlar verme yeteneğini doğrular.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması kapsamında ölçeğin faktör yapısı detaylıca incelenmiştir. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültürüne uygunluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuta mı sahip olduğunu belirleyerek, kuramsal yapının ampirik verilerle uyumunu ortaya koyar.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Senaryo Tabanlı (Scenario-Based), 5’li Likert Tipi Derecelendirme.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler, özellikle iş hayatında hiyerarşik güç pozisyonunda bulunanlar veya bulunabilecek olanlar.

Age Group: Belirtilmemiştir, ancak çalışan yetişkin popülasyonunu hedefler.

Population Details: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem detayları makalenin yöntem bölümünde yer almaktadır. Genellikle üniversite öğrencileri veya çalışan profesyonellerden oluşur.

Test Methodology: Katılımcılara varsayımsal işyeri senaryoları sunulur ve bu senaryolar içinde belirtilen taciz edici veya etik dışı davranışları ne kadar “mümkün” gördükleri 1 (Hiçbir şekilde mümkün değil) ile 5 (Çok mümkün) arasında değişen 5 dereceli Likert ölçeği üzerinde değerlendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

CTBYÖ, cinsel taciz yatkınlığı, psikolojik test, uyarlama, Likert ölçeği, etik davranış.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır.

Ölçeğin kullanımı, bilimsel araştırma amaçları dışında ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar Özlem Çapan Özeren ile iletişime geçilerek izin alınmasını gerektirebilir.

Kaynaklar

Çapan-Özeren, Ö. (2021). Cinsel Tacizde Bulunmaya Yatkınlık Ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlilik ve güvenilirlik. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 6(12), 93-113. Çalışma, Dergipark üzerinden erişime açıktır: https://dergipark.org.tr/tr/pub/akader/issue/65599/999767

Ölçeğin orijinal PDF dosyası (cinsel-tacizde-bulunmaya-yatkinlik-olcegi-toad.pdf) buradan indirilebilir: cinsel-tacizde-bulunmaya-yatkinlik-olcegi-toad.pdf

Cinsel Tacizde Bulunmaya Yatkınlık Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Senaryo #1

Kendinizi büyük bir firmada yönetici olarak hayal edin. 42 yaşındasınız ve maaşınız sizin pozisyonunuzdaki yönetici maaşlarının oldukça üzerinde. Birçok başka firmadan çok sayıda iş teklifi alıyorsunuz. Çalıştığınız işte yeriniz sağlam. Bir gün sekreteriniz işten ayrılmaya karar verdiğini söylüyor ve onun yerine bu görevi yapacak yeni bir sekreter almanız gerekiyor. İnsan kaynakları departmanı başvuru yapan adayları, mülakatlarını yapmanız için size yönlendiriyor. Mülakatını yaptığınız adayların hepsi sekreterlik pozisyonu için yeterli bulunuyor. Başvuru yapanlardan biri olan Sibel, mülakat sırasında size bu işe çok ihtiyacı olduğunu söylüyor. Mülakat sırasında onun 23 yaşında, bekar ve yaklaşık bir aydır iş aradığını öğreniyorsunuz. Sibel’i oldukça çekici buluyorsunuz. Onun bakışlarından da size karşı boş olmadığını hissediyorsunuz. Bu durumda aşağıdakilerden hangisini yapardınız?

a. Diğer başvuru sahiplerini eleyerek işi ona verirdiniz.

1………..2………..3………..4………..5
Hiçbir şekilde Çok
mümkün değil mümkün

b. Bu işin sonunda başınızın derde girmeyeceğinden emin olsanız, iş başvurusu yapan Sibel’e onu sizinle cinsel yakınlık kurması karşılığında işe almayı teklif ederdiniz.
1………..2………..3………..4………..5
Hiçbir şekilde Çok
mümkün değil mümkün

c. B şıkkına göre cevaplanacak. İşinizde yerinizin sağlam olduğunu ve başınızın hiçbir şekilde derde girmeyeceğini varsayarsak, Sibel’e olası yeni işi hakkında görüşmek üzere baş başa bir akşam yemeğine çıkmayı teklif ederdiniz.
1………..2………..3………..4………..5
Hiçbir şekilde Çok
mümkün değil mümkün