Çalışma Yaşamında Cinsiyet Ölçeği

Özet

Çalışma Yaşamında Cinsiyet Ölçeği, Dilara Ünüvar Ünlüoğlu tarafından 2019 yılında yürütülen bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçüm aracıdır. Ölçeğin temel amacı, Türkiye’de, özellikle Eskişehir özel sağlık sektörü örneği üzerinden, kadın işgücünün değerlendirilmesi ve çalışma yaşamında karşılaştıkları cinsiyete dayalı eşitsizliklerin, ayrımcılıkların ve algıların sistematik olarak ölçülmesidir. Ölçek, kadınların işyerinde maruz kaldığı olası olguların sıklığını ve genel olarak çalışan kadınlara yönelik toplumsal/kurumsal tutumları belirlemeyi hedeflemektedir. Bu araç, üç ana bölümden oluşmakta olup, farklı derecelendirme sistemleri (Likert ve Ordinal) kullanılarak katılımcı görüşlerini toplamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Cinsiyet Eşitsizliği, Çalışma Hayatı, Kadın İşgücü, Ayrımcılık, Özel Sağlık Sektörü, Likert ölçeği, Cronbach’s Alpha, İşyeri şiddeti.

Yazarlar

Dilara Unuvar Unluoglu

Amaç

Ölçeğin geliştirilme amacı, çalışan kadınların kariyer gelişiminde, ücretlendirmede, işe alım süreçlerinde ve işyeri ortamında karşılaştıkları cinsiyet eşitsizliklerinin ve dezavantajlı durumların kapsamlı bir şekilde tespit edilmesidir. Özellikle annelik hakları, taciz ve terfi engelleri gibi kritik konulara odaklanarak, kadın çalışanların iş yaşamındaki deneyimlerine dair nicel veriler sağlamak amaçlanmıştır.

Ayrıca, ölçek, çalışan kadınların bireysel ve toplumsal rolleri hakkındaki algıların (kariyer önemi, ev/çocuk sorumlulukları) ne düzeyde olduğunu ölçmeye yarayarak, bu algıların işgücü piyasasındaki konumlarını nasıl etkilediğini analiz etmeyi hedefler. Bu sayede, kadın istihdamını destekleyici politika önerileri geliştirmek için sağlam bir zemin oluşturulmuştur.

Yapı (Construct)

Çalışma Yaşamında Cinsiyet Ölçeği, kadınların iş yaşamındaki deneyimlerini çok boyutlu olarak ele alan bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, temelde üç ana psikososyal ve örgütsel yapıyı değerlendirmektedir:

1. Cinsiyete Dayalı İşyeri Olgularının Sıklığı: Kadınların işyerinde maruz kaldığı ayrımcılık, taciz ve kariyer engelleri gibi olumsuz durumların yaşanma sıklığı.
2. Çalışan Kadınların Roller ve Sorumluluklar Hakkındaki Önemi: Başarılı bir kariyer ile ev ve çocuk bakımı gibi sorumluluklar arasındaki dengeye verilen kişisel önem düzeyi.
3. Çalışan Kadınlara Yönelik Toplumsal ve Kurumsal Algılar: Kadınların çalışma hakkına, işe alım eşitliğine, ücret eşitliğine ve annelik haklarının iş güvenliğine etkisine dair genel kabul veya reddetme düzeyleri.

Geçerlik (Validity)

Ölçeğin geliştirildiği çalışmada, geçerlik analizlerine dair spesifik faktör yapısı bilgisi sunulmamış olmakla birlikte, ölçeğin kapsam geçerliliğinin yarı yapılandırılmış görüşme formu kapsamında sağlandığı anlaşılmaktadır. Kullanılan iki temel ölçüm biçiminin (Likert ve Ordinal) yapısal bütünlüğü, ölçülmek istenen farklı boyutlara odaklanarak sağlanmıştır.

Özellikle, kadınların işyerinde yaşamaları olası olguların sıklıklarına dair uygulanan ordinal ölçeğin yüksek güvenilirlik değeri (Alpha = 0.886), bu boyutun ölçmek istediği kavramı tutarlı bir şekilde yansıttığını göstermektedir. Bu bulgu, ölçeğin bu kısmının, kadınların işyerindeki dezavantajlı deneyimlerini doğru bir şekilde yakalama yeteneğine sahip olduğunu işaret etmektedir.

Güvenirlik (Reliability)

Çalışmada güvenilirlik analizleri, yarı yapılandırılmış görüşme formu içerisindeki analize uygun iki farklı ölçek için Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler sonucunda elde edilen değerler aşağıdadır:

• Verilen ifadelere katılımcıların katılıp katılmadıklarına ilişkin uygulanan 3’lü derecelendirmeye sahip Likert ölçeği (Bölüm 3): Cronbach Alfa değeri 0.605 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, sosyal bilimler araştırmaları bağlamında kabul edilebilir (marginal) bir iç tutarlılığa işaret etmektedir.
• Kadınların işyerlerinde yaşamaları olası olguların yaşanma sıklıklarına dair uygulanan 5’li derecelendirmeye sahip ordinal ölçeğin (Bölüm 1): Cronbach Alfa değeri 0.886 olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek değer, ölçeğin bu boyutunun mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte, ölçeğin faktör yapısını belirlemeye yönelik spesifik bir Açımlayıcı ya da Doğrulayıcı Faktör Analizi gerçekleştirildiğine dair bilgi bulunmamaktadır. Çalışma, güvenilirlik ve frekans analizlerine odaklanmıştır. Ölçek, içeriğine göre birbirinden farklı üç tematik boyutu ölçen bağımsız madde setleri olarak yapılandırılmıştır.

Araç (Instrument)

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu İçerisinde Yer Alan Çok Boyutlu Ölçek (Çoklu Likert ve Ordinal Derecelendirme)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışan Kadınlar

Yaş Grubu: Yetişkin Çalışanlar

Popülasyon Detayları: Eskişehir özel sağlık sektöründe çalışan kadın işgücü.

Test Metodolojisi: Veri analizinde tanımlayıcı faktörler için frekans analizleri, ölçeklerin iç tutarlılığı için ise Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

İş Yaşamı, Cinsiyet Ayrımcılığı, Kadın Çalışanlar, Kariyer Engelleri, Ücret Eşitliği, Annelik Hakları, Akademik Ölçek.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Dilara Ünüvar Ünlüoğlu tarafından 2019 yılında tamamlanan bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için doğrudan sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2019

Lütfen orijinal PDF’i buradan indirebilirsiniz: calisma-yasaminda-cinsiyet-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Ünüvar Ünlüoğlu, D. (2019). Avrupa sosyal şartı çerçevesinde Türkiye’de kadın işgücünün değerlendirilmesi: Eskişehir özel sağlık sektörü örneği. (Yayımlanmamış doktora tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.

Tez Kaynağına Erişim Linki: tez.yok.gov.tr

Çalışma Yaşamında Cinsiyet Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

1. Aşağıdaki olguları, kadınların işyerlerinde yaşadıklarını düşündüğünüz sıklık derecesine göre doldurunuz;

1. Kadın oldukları için terfi ettirilmemeleri
2. Kadın oldukları için aynı işi yapıyor olmasına rağmen erkek çalışandan daha az ücret/maaş alması
3. İşyerince cinsel tacize maruz kalması
4. İşyerince sözlü tacize maruz kalması
5. İşe kabul edilirken, erkek adaya oranla kadın olduğu için daha az tercih edilmesi
6. Annelikle alakalı izin ve haklarının kadın çalışanların işlerinin kaybetmesine sebep olması
7. İşveren tarafından mesleki eğitimlerde kadın çalışanların erkek çalışanlara göre ikinci planda tutulması

2. Aşağıdaki çalışan kadınlarla ilgili olguları sizin için önem derecesine göre 1 en az önemli, 5 en çok önemli olmak üzere 1’den 5’e sıralayınız;

1. Başarılı bir kariyer sahibi olmak ve işyerinde sürekli yükselmek
2. Kendini geçindirecek kadar para kazanmak
3. Evi geçindirecek kadar para kazanmak
4. Ev işlerini yerine getirememek
5. Çocuk bakımı yükümlülükleri yerine getirememek

3. Aşağıdaki ifadelere, ‘Katılıp- Katılmadığınızı’ kendinize en yakın seçeneği işaretleyerek belirtiniz;

1. Ülkemizde kadın dilediği işe/mesleğe kolayca sahip olabilir.
2. Çalışmak kadının ev ve çocuk üzerindeki sorumluluklarını yerine getirmesini zorlaştırır.
3. Annelerinin çalışıyor olması çocukları üzerinde olumsuz etkiye sebep olur.
4. Çalışan kadınlara karşı erkeklerin algısı olumludur.
5. İşyerinde kadın ve erkek işe alınma konusunda eşit şansa sahiptir.
6. Aynı işi yapan kadın ve erkek ücretleri/ maaşları eşittir.
7. İşyerleri, kreş vb. gibi imkânlar sağlayarak kadın çalışan sayısını arttırabilir.
8. Devlet, kadının istihdam edilmesi noktasında yaptırıcı adımlar atmalıdır.
9. Kadının çalışmasından ziyade evde kalıp, ev işleri ve çocuk bakımı gibi sorumlulukları yerine getirmesi toplumun kalkınmasında daha önemlidir.
10. Çalışan kadın çocuk sahibi olduğunda işten ayrılması daha iyidir.
11. Çalışan kadının doğum veya süt izni gibi annelik hakları, işini kaybetme riski oluşturur.
12. Çalışan kadınlar sendika üyeliği konusunda erkek çalışanlar kadar aktif değildir.
13. Kadın çalışanlar, erkek çalışanlara göre işyerinde psikolojik ve fiziksel şiddete daha fazla maruz kalıyorlar.

Derecelendirme: 5’li Likert (1= asla – 5= her zaman) / 3’lü Likert (1= katılmıyorum – 3 = katılıyorum)