İş Yaşamında Kabul ve Eylem Formu

Özet

İş Yaşamında Kabul ve Eylem Formu (İKYEF), bireylerin iş yaşamlarındaki zorlayıcı düşünce, duygu ve deneyimlere karşı gösterdikleri psikolojik esneklik düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu form, özellikle Kabul ve Eylem Terapisi (KABAT) çerçevesinde ele alınan, iş stresi ve performansıyla ilişkili olan kaçınma ve kabullenme süreçlerini değerlendirmeye odaklanır. Ölçeğin Türkiye uyarlaması, Aydın, Aydın ve Karacan Özdemir (2020) tarafından gerçekleştirilmiş olup, iş ortamındaki psikolojik uyumu ve işlevselliği anlamada önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş yaşamı, Kabul ve Eylem Formu, Kabul ve Eylem Terapisi, psikolojik esneklik, iş stresi, ölçek uyarlaması, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Gökçen Aydın, Yasemin Aydın, Nurgül Karacan Özdemir.

Amaç

İş Yaşamında Kabul ve Eylem Formu’nun temel amacı, çalışanların iş yerinde karşılaştıkları olumsuz iç deneyimlere (stres, hayal kırıklığı, zorlayıcı düşünceler) ne ölçüde açıklık ve kabullenme gösterdiklerini ve bu durumlar karşısında değer odaklı eylemlerde bulunma kapasitelerini belirlemektir. Bu araç, iş yerinde psikolojik esneklik düzeyini ölçerek, iş tükenmişliği, performans ve genel iş doyumu gibi sonuç değişkenleriyle olan ilişkileri araştırmacılara sunmayı hedefler.

Yapı

Ölçek, temel olarak Kabul ve Eylem Terapisi‘nin çekirdek yapısı olan Psikolojik Esneklik (veya bunun karşıtı olan Psikolojik Katılık/Inflexibility) yapısını ölçmektedir. İş bağlamında, bu yapı şu iki ana bileşenin işlevselliğini değerlendirir:

• Deneyimsel Kaçınma (Experiential Avoidance): Çalışanların, rahatsız edici iç deneyimlerden (düşünce, duygu) kaçınma veya onları kontrol etme çabalarının derecesi. İş yerinde kaçınma, görev erteleme veya zorlayıcı durumlarla yüzleşmeme şeklinde kendini gösterebilir.
• Değer Odaklı Eylem (Value-Based Action): Çalışanların, zorlayıcı iç deneyimlere rağmen kendi kişisel ve mesleki değerleriyle uyumlu davranışlarda bulunma kapasiteleri.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması (Aydın vd., 2020), yapı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik yöntemleriyle incelenmiştir. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısıyla uyumlu, kabul edilebilir düzeyde iyi uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında ise, İş Yaşamında Kabul ve Eylem Formu’nun puanları, iş tükenmişliği, iş doyumu ve genel psikolojik sıkıntı gibi ilgili yapılarla beklenen yön ve büyüklükte korelasyonlar göstermiştir. Özellikle, yüksek psikolojik esneklik puanlarının, düşük iş tükenmişliği ve yüksek iş doyumu ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir, bu da ölçeğin teorik yapısını desteklediğini göstermektedir.

Güvenirlik

İKYEF’nin güvenirliği, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa katsayısı değerleri, ölçeğin bütünü ve alt boyutları için yüksek düzeyde iç tutarlılığa işaret etmektedir (genellikle .80 ve üzeri).

Test-tekrar test güvenirliği, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla belirli bir zaman aralığı (örneğin 2-4 hafta) sonrasında aynı örneklem üzerinde tekrar uygulanarak incelenmiştir. Bu analizden elde edilen korelasyon katsayısı, ölçeğin zamana karşı kararlılığının yüksek olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analiz, formun teorik olarak öngörülen faktör yapısının (genellikle tek boyutlu veya iki ilişkili boyutlu) Türk örnekleminde de geçerli olduğunu desteklemiştir. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğu ve uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde kaldığı rapor edilmiştir. Bu durum, İKYEF’nin iş yaşamındaki psikolojik esnekliği tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal format bilgisi eksik olduğundan, ACT ölçeklerinin standart formatı varsayılmıştır. Derecelendirme adımları genellikle 1’den 7’ye kadar değişir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (İngilizce veya türevleri varsayılmıştır)

Popülasyon Grubu: Çalışan yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üstü)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması farklı sektörlerde çalışan yetişkin bireyler üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Bireylerin iş yaşamındaki deneyim, duygu ve davranışlarına ilişkin maddeleri derecelendirmesi beklenir.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik özellikler, işlevsellik, iş performansı, deneyimsel kaçınma, ölçek uyarlama, Cronbach Alfa, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu yazarın e-posta adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar Gökçen Aydın’dır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Gökçen Aydın ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle izin talep etmek yeterlidir.

Kaynaklar

Aydın, G., Aydın, Y., ve Karacan Özdemir, N. (2020). İş Yaşamında Kabul ve Eylem Formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 3(1), 32-54. Bu makaleye Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

is-yasaminda-kabul-ve-eylem-formu-toad.pdf

İş Yaşamında Kabul ve Eylem Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Bu nedenle, maddeler bu bölümde sunulamamaktadır. Maddeler için yayımlanmış makaleye (Aydın vd., 2020) başvurulması gerekmektedir.