Çalışmada Akış Deneyimi Ölçeği (ÇADÖ)

Özet

Çalışmada Akış Deneyimi Ölçeği (ÇADÖ), bireylerin iş ortamında yaşadıkları Akış Deneyimi durumunu ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu uyarlama çalışması 2021 yılında Nuray Turan ve Osman Pala tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, çalışanların işlerine derinlemesine odaklanma, içsel motivasyon ve zaman algısının kaybolması gibi akış durumunun temel bileşenlerini değerlendirmektedir. Ölçek, yüksek düzeyde güvenilirlik ve yapısal geçerlik kanıtları sunarak, Türkiye’deki örgütsel psikoloji ve insan kaynakları alanındaki araştırmalar için değerli bir araç haline gelmiştir.

Anahtar Kelimeler

Akış Deneyimi, Çalışma Psikolojisi, İş Tatmini, Örgütsel Davranış, Geçerlik, Güvenirlik, ÇADÖ.

Yazarlar

Nuray Turan, Osman Pala

[quads id=5]

Amaç

Çalışmada Akış Deneyimi Ölçeği (ÇADÖ), bireylerin mesleki faaliyetlerini icra ederken deneyimledikleri psikolojik akış durumunun yoğunluğunu ve kalitesini ölçmeyi amaçlamaktadır. Akış, bireyin yeteneklerinin karşılaştığı zorluklarla mükemmel bir dengeye ulaştığı, yüksek odaklanma ve keyif içeren bir durum olarak tanımlanır. Bu ölçek, çalışanların işlerine ne ölçüde kendilerini kaptırdıklarını ve bu süreçten ne kadar içsel keyif aldıklarını belirlemeyi hedefler.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı ve Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar, çalışanların iş performansını, motivasyonunu ve genel iş refahını bilimsel yöntemlerle inceleyebilirler.

Yapı

ÇADÖ, çalışmada akış deneyimini yansıtan temel psikolojik bileşenleri ölçmektedir. Ölçek, kaynak materyalde belirtilen güvenilirlik analizlerine göre iki ana faktörden (boyuttan) oluşmaktadır: Çalışmada İçsel Keyif ve Çalışmaya Kendini Kaptırma/Adama. Bu iki boyut, Mihaly Csikszentmihalyi tarafından kavramsallaştırılan Akış Deneyimi kuramının temel unsurlarını temsil eder.

Ölçek, toplamda 13 maddeden oluşmaktadır ve 7’li Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanır (1 = Asla, 7 = Her zaman). Yüksek puanlar, çalışanın akış durumunu daha sık ve yoğun yaşadığını gösterir. Maddelerin büyük çoğunluğu, bireyin işe odaklanma derecesini ve işten aldığı içsel motivasyonu yansıtmaktadır.

Geçerlik

ÇADÖ’nün yapısal geçerliliğini değerlendirmek amacıyla yapılan analizler, modelin yüksek düzeyde kabul edilebilir olduğunu göstermiştir. Faktör yükleri incelendiğinde, 13 maddenin yarısından çoğunun arzu edilen değer olan 0,70’den büyük ve tüm maddelerin 0,50’den büyük faktör yüküne sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, modelin kabul edilebilirliğinin yüksek olduğunu ve maddelerin ilgili faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini işaret eder.

Yapısal geçerlik kriterleri olan Ortalama Varyans Açıklama (AVE) ve Bileşik Güvenilirlik (CR) değerleri incelenmiştir. Kabul edilebilir AVE değeri 0,50 ve üstü olarak kabul edilirken, çalışmada bu değer 0,57 olarak bulunmuştur. Bileşik Güvenilirlik (CR) için kabul edilebilir sınır değeri ise 0,60 ve üstüdür (Happell vd., 2015: 41). Çalışmada yer alan iki faktör için CR değerleri sırasıyla 0,93 ve 0,92 olarak hesaplanmıştır. Her iki değer de sınırın oldukça üzerinde çıktığından, modelin güçlü bir yapısal geçerliliğe sahip olduğu sonucuna varılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin içsel tutarlılığını ve güvenilirliğini değerlendirmek için yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Ölçeğin tamamı için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı değeri 0,917 olarak belirlenmiştir. Bu değer, psikometrik açıdan mükemmel bir içsel tutarlılığa işaret etmektedir.

Boyutlar bazında yapılan güvenilirlik analizleri de yüksek tutarlılık seviyelerini doğrulamıştır. Çalışmada içsel keyif boyutu için Cronbach Alfa katsayısı 0,912; Çalışmaya Kendini Kaptırma/Adama boyutu için ise 0,881 olarak bulunmuştur. Bu sonuçlar, ÇADÖ’nün Türkçe uyarlamasının hem genel olarak hem de iki alt boyutu bazında güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Çalışmada Akış Deneyimi Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edilmiş ve iki faktörlü bir yapıyı desteklediği görülmüştür. Bu iki faktörlü yapı, ölçeğin teorik çerçevesiyle uyumlu olup, maddelerin Çalışmada İçsel Keyif ve Çalışmaya Kendini Kaptırma olmak üzere iki ayrı ancak ilişkili yapıyı temsil ettiğini göstermiştir.

Faktör yüklerinin tamamının 0,50’nin üzerinde olması ve büyük çoğunluğunun 0,70 eşiğini aşması, maddelerin faktörlere olan katkısının güçlü olduğunu göstermektedir. Yapısal geçerlik analizlerinde elde edilen yüksek Bileşik Güvenilirlik (CR) değerleri (0,93 ve 0,92), faktörlerin içsel tutarlılığının ve dolayısıyla faktör analizinden elde edilen yapının sağlam olduğunu teyit etmektedir.

Enstrüman

Test Tipi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (7’li Likert Tipi Derecelendirme)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışan Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Çalışan bireylerin katılımıyla gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik Uyarlama, Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması (Doğrulayıcı Faktör Analizi, Yapısal Eşitlik Modellemesi ve Cronbach Alfa analizi kullanılmıştır.)

Anahtar Kelimeler

ÇADÖ, Akış, İş Psikolojisi, Yapısal Geçerlilik, Bileşik Güvenilirlik (CR), Ortalama Varyans Açıklama (AVE).

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri konusunda sorumlu yazar Nuray Turan ([email protected]) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2021

Orijinal makalenin bağlantısı: sbfdergi.ankara.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki adresten indirilebilir: calismada-akis-deneyimi-olceginin-cado-toad.pdf

Referanslar

• Turan, N. ve Pala, O. (2021). Çalışmada Akış Deneyimi Ölçeğinin (ÇADÖ) Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi, 76(1), 387 – 404.
• Happell vd. (2015). (Yapısal geçerlik kriterlerinin alındığı kaynak.)

[quads id=5]

Çalışmada Akış Deneyimi Ölçeği (ÇADÖ) Maddeleri

Ölçek Derecelendirmesi: 7’li likert (1 = Asla, 7 = Her zaman)

• Çalışırken başka bir şey düşünmem. (M1)
• Kendimi işime kaptırırım. (M2)
• Çalışırken etrafımdaki her şeyi unuturum. (M3)
• Daha az ücret alacak olsam bile; yine de bu işi yapardım diye düşünürüm. (M9)
• Boş zamanlarımda bile çalışmak istediğimi fark ediyorum. (M10)
• Çalışıyorum çünkü çalışmaktan keyif alıyorum. (M11)