Bulimiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği

Öz

Bulimiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği (BNDEÖ), yeme bozukluğu hastalarında, özellikle Bulimiya Nervoza (BN) tanısı almış bireylerde, tedavi motivasyonu düzeylerini değerlendirmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış 18 maddelik bir ölçektir. Ölçek, Prochaska ve DiClemente’nin Değişim Evreleri Modeli çerçevesinde, bireylerin tedaviye başlama veya sürdürme konusundaki hazır bulunuşluklarını saptamayı hedefler. Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması F. Elif Ergüney tarafından 2012 yılında gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bulimiya Nervoza, Değişim Evreleri, Tedavi Motivasyonu, Yeme Bozuklukları, Psikometrik Özellikler, Uyarlama.

Yazarlar

F. Elif ERGÜNEY (Uyarlayan).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yeme bozukluğu olan bireylerin, özellikle Bulimiya Nervoza hastalarının, tedavi sürecine yönelik hazırlık ve kararlılık seviyelerini, yani tedavi motivasyonu evrelerini saptamaktır. Bu motivasyon seviyeleri, hastanın bulunduğu aşamaya (Hazırlık Öncesi, Hazırlık, Eylem) uygun klinik müdahale stratejilerinin belirlenmesi için kritik öneme sahiptir.

BNDEÖ, tedavinin başarısını etkileyen önemli bir değişken olan motivasyonu nicel olarak ölçerek, klinisyenlerin hastanın içsel ve dışsal değişim dinamiklerini daha iyi anlamasına ve bireyselleştirilmiş tedavi planları oluşturmasına olanak tanır.

Yapı

Ölçek, temelde trans-teorik model olarak da bilinen Değişim Evreleri Modelinin (Prochaska & DiClemente) ilkelerini temel alır. Ölçülen yapı, bireyin Bulimiya Nervoza semptomlarını değiştirme veya tedaviye başlama/sürdürme konusundaki motivasyonel hazır bulunuşluğudur. Bu model, motivasyonun durağan değil, aşamalı bir süreç olduğunu varsayar.

Ölçek, bireyin davranış değişikliği döngüsünde hangi evrede bulunduğunu belirleyerek, ilgili psikolojik yapıyı ölçer. Bu evrelerin saptanması, hastanın direnç gösterdiği noktaların anlaşılması ve terapötik ittifakın güçlendirilmesi açısından bilimsel zemin sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik özellikleri kapsamında geçerlilik çalışmaları yapılmış ve ayırdeden geçerliliğe odaklanılmıştır. Ayırdeden geçerlilik analizleri, ölçeğin klinik açıdan anlamlı ayrım yapma yeteneğini başarıyla gösterdiğini ortaya koymuştur.

Yapılan analizlerde, remisyonda olan BN vakalarının elde ettiği tedavi motivasyonu puanları, akut durumda olan hastalara göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (t(29)=-3.300, p<.01). Bu istatistiksel bulgu, ölçeğin ölçtüğü motivasyon yapısının, hastalığın iyileşme durumu ile doğrudan ilişkili olduğunu ve farklı klinik evrelerdeki bireyleri güvenilir bir şekilde ayırt edebildiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Bulimiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği’nin iç tutarlılığı oldukça yüksektir. Ölçeğin bütünü için hesaplanan Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı .91 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu işaret etmektedir.

Ayrıca, yakınsak geçerlilik kapsamında, Yeme Bozukluğu Düşünce Ölçeği (YBDÖ) ile arasındaki korelasyon katsayısı negatif yönde ve anlamlı olarak r = -.625 (p<.001) bulunmuştur. Bu yüksek negatif korelasyon, BNDEÖ ile YBDÖ’nün ölçtüğü yapılar arasındaki teorik beklentiyi doğrulamakta ve ölçeğin güvenilirliğini pekiştirmektedir.

Faktör Analizi

Kaynak referans tezde, uyarlama sürecine yönelik detaylı bir keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizi bilgisi açıkça belirtilmemiştir. Ancak ölçeğin orijinal yapısının, değişim evrelerini temsil eden alt faktörlere ayrıldığı bilinmektedir.

Uyarlama çalışması, 18 maddelik ölçeğin psikometrik özelliklerini incelerken, iç tutarlılık ve ayırdeden geçerlilik bulgularının güçlü olduğunu göstermiştir. Gelecekteki araştırmalar, Türk popülasyonunda BNDEÖ’nün faktör yapısının orijinal modelle tam olarak örtüşüp örtüşmediğini netleştirebilir.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (18 madde)

Language Available: Türkçe (Uyarlama); Orijinali İngilizce.

Population Group: Klinik Popülasyon (Yeme Bozukluğu hastaları).

Age Group: Belirtilmemiş (Uyarlama çalışması, üniversite hastanesinde tedavi gören yetişkin veya ergen klinik popülasyon üzerinde gerçekleştirilmiştir).

Population Details: Yüksek lisans tezi, Bulimiya Nervoza tanısı almış hastalar üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Toplam 18 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak Değişim Evreleri Modeli ölçeklerinde genellikle bireyin bulunduğu evreyi en iyi tanımlayan ifadeyi seçmesi istenir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Cronbach Alfa, Ayırdeden Geçerlilik, Tedaviye Hazırlık, YBDÖ.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması F. Elif Ergüney tarafından 2012 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında yapılmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar F. Elif Ergüney ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Bu ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: bulimiya-nervoza-degisim-evreleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Ergüney, F. E. (2012). Yeme bozukluğu hastalarında tedavi motivasyonu, beden imgesi ve depresyonun değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

2. Tez özeti ve detayları için YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Bulimiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte mevcut değildir. Ölçek toplam 18 maddeden oluşmaktadır.